नेपाल र भारतबीचको सम्बन्ध केवल दुई छिमेकी राष्ट्रबीचको कूटनीतिक सम्बन्ध मात्र होइन, यो इतिहास, संस्कृति, धर्म, भाषा, परम्परा र पारिवारिक नातासम्म फैलिएको जीवन्त सम्बन्ध हो। सदियौँदेखि कायम रहँदै आएको ‘रोटीबेटी’ सम्बन्धले यी दुई देशका जनतालाई भावनात्मक रूपमा जोडेको छ।

नेपाल र भारतबीच साझा सभ्यता र धार्मिक परम्पराको गहिरो आधार छ। हिन्दू र बौद्ध धर्मका प्रमुख तीर्थस्थलहरू दुवै देशमा रहेका छन्। पशुपतिनाथ मन्दिर र काशी विश्वनाथ मन्दिर जस्ता तीर्थस्थलहरूले धार्मिक आस्थाको पुल निर्माण गरेका छन्। त्यस्तै लुम्बिनी, जहाँ भगवान बुद्धको जन्म भएको मानिन्छ, र बोधगया, जहाँ बुद्धले ज्ञान प्राप्त गर्नुभएको विश्वास गरिन्छ, दुवै देशबीच आध्यात्मिक सम्बन्धका प्रतीक हुन्।

दशैं, तिहार, छठ, होलीजस्ता पर्वहरू दुवै देशमा समान उत्साहका साथ मनाइन्छन्। सांस्कृतिक निरन्तरता र धार्मिक सहअस्तित्वले सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाएको छ।

नेपाल-भारत सम्बन्धको सबैभन्दा सशक्त आयाम ‘रोटी-बेटी’ सम्बन्ध हो। खुला सिमानाका कारण दुवै देशका नागरिकहरू आवतजावत, रोजगारी, व्यवसाय र वैवाहिक सम्बन्धमार्फत प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका छन्। सीमावर्ती क्षेत्रका समुदायहरूबीच पारिवारिक नाता सामान्य कुरा हो। यसले सम्बन्धलाई केवल औपचारिक राज्यस्तरमा सीमित नराखी जनस्तरसम्म गहिरो बनाएको छ।

भारत नेपालका प्रमुख व्यापारिक साझेदारमध्ये एक हो। पूर्वाधार विकास, ऊर्जा, सडक सञ्जाल, स्वास्थ्य र शिक्षाजस्ता क्षेत्रमा भारतले विभिन्न परियोजनामार्फत सहयोग गर्दै आएको छ।

जलविद्युत् क्षेत्रमा सहकार्य बढ्दै गएको छ, जसले ऊर्जा निर्यात र पारस्परिक लाभको सम्भावना विस्तार गरेको छ। सीमापार प्रसारण लाइन, एकीकृत जाँच चौकी, रेल सेवा र पेट्रोलियम पाइपलाइनजस्ता परियोजनाहरूले आर्थिक एकीकरणलाई सुदृढ बनाएका छन्। नेपालको पुनर्निर्माण, विपद् व्यवस्थापन र मानवीय सहयोगमा पनि भारतले साथ दिँदै आएको छ।

दुवै देशबीच शान्ति तथा मैत्री सन्धिदेखि नै औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध सुदृढ रहँदै आएको छ। उच्चस्तरीय भ्रमण, द्विपक्षीय बैठक र क्षेत्रीय सहकार्य संयन्त्रहरूले विश्वासको वातावरण कायम राखेका छन्। सुरक्षा, सीमा व्यवस्थापन, व्यापार सहजीकरण र क्षेत्रीय स्थायित्वका विषयमा पनि सहकार्य निरन्तर जारी छ।

हजारौँ नेपाली विद्यार्थी भारतका विभिन्न शैक्षिक संस्थामा अध्ययनरत छन्। त्यस्तै, स्वास्थ्य सेवाका लागि पनि धेरै नेपाली नागरिक भारत जाने गरेका छन्। मानव संसाधन विकास, छात्रवृत्ति, सांस्कृतिक आदानप्रदान कार्यक्रम र प्राविधिक सहयोगले जनस्तरको सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाएको छ।

विश्व राजनीति र क्षेत्रीय सन्तुलन बदलिँदै जाँदा नेपाल-भारत सम्बन्धले पनि नयाँ आयाम खोजिरहेको छ। परस्पर सम्मान, समानता र हितका आधारमा सहकार्यलाई अझ सुदृढ बनाउने सम्भावना प्रशस्त छ। ऊर्जा व्यापार, पर्यटन प्रवर्द्धन, कृषि आधुनिकीकरण र डिजिटल कनेक्टिभिटी जस्ता क्षेत्रमा संयुक्त प्रयासले दुवै देशलाई लाभ पुग्न सक्छ।

नेपाल र भारतबीचको सम्बन्ध केवल भौगोलिक नजिकतामा सीमित छैन। यो साझा इतिहास, संस्कृति, धर्म, पारिवारिक सम्बन्ध र विकास साझेदारीमा आधारित दीर्घकालीन आत्मीय सम्बन्ध हो।

समय-समयमा चुनौतीहरू आए पनि संवाद, विश्वास र सहकार्यको माध्यमबाट समाधान खोज्ने परम्परा नै यी दुई देशको सम्बन्धको सबल पक्ष हो। सकारात्मक ऊर्जा र पारस्परिक सम्मानका साथ अघि बढेमा नेपाल–भारत सम्बन्ध भविष्यमा अझ सुदृढ र फलदायी बन्ने निश्चित देखिन्छ।