बेइजिङ हाल आफ्नो सशस्त्र सेनाको आकार र क्षमतालाई कायम राख्न गम्भीर चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। करियर विकास, वित्तीय सम्भावना र तीव्र बन्दै गएको जनसांख्यिकीय संकटका भावनात्मक असरका कारण चीनका युवाहरू रक्षा बलमा भर्ना हुन अनिच्छुक देखिएका छन्। यससँगै, सेवारत सैनिकहरूले समेत तिब्बतका चिसा मरुभूमि र उच्च–उचाइ क्षेत्रमा तैनाथ हुन अनिच्छा व्यक्त गर्न थालेका छन्।
युवाहरूलाई सशस्त्र सेनामा आकर्षित गर्न चीनको कम्युनिस्ट पार्टी (सीसीपी) नेतृत्वको सरकारले आधारभूत सैन्य तालिम अनिवार्य गर्ने मस्यौदा योजना अघि सारेको छ। तर यसका बाबजुद पनि धेरै युवाहरू आफ्नो निर्णयमा अडिग देखिन्छन्।
बेइजिङका बासिन्दा हानले भने, “पहिले यस विषयमा खासै ध्यान दिइँदैनथ्यो। बढीमा छिमेकी समितिबाट सम्झाउने फोन आउँथ्यो।” उनका अनुसार, शहरी युवाहरूबीच सैन्य सेवाले “अत्यन्तै सीमित आकर्षण” मात्र राख्छ।
सरकारी निकाय, निजी संस्था, गैरसरकारी संगठन, विद्यालय र कलेजहरूलाई कानुनअनुसार युवाहरूलाई चिनियाँ सशस्त्र सेनामा भर्ती हुन आग्रह गर्न निर्देशन दिइएको थियो। राज्य–नियन्त्रित मिडियाले सैन्य सेवाबाट पन्छिनेहरूलाई शिक्षा र रोजगारीका अवसर गुम्न सक्ने चेतावनीसमेत दिएको छ। तर विज्ञहरू र पर्यवेक्षकहरूका अनुसार, यी उपायहरूको प्रभाव सीमित रहने सम्भावना छ, किनकि सैन्य पेशा न त आकर्षक देखिन्छ न त पर्याप्त पारिश्रमिक नै उपलब्ध छ।
हालै, हुआङ मौमोउ नामक एक सैनिकले कठिन भौगोलिक अवस्था र जोखिमको डर देखाउँदै तिब्बतमा सेवा गर्न अस्वीकार गरे। उनलाई अनुशासनात्मक कारबाही गरिए पनि यस घटनाले सामाजिक सञ्जालमा व्यापक बहस जन्माएको छ।
वेइबो (X को चिनियाँ संस्करण) मा एक प्रयोगकर्ताले लेखे, “म सेनामा भर्ती हुन चाहन्छु, तर म अत्यधिक कठिनाइबाट डराउँछु।”
यसअघि सन् २०२० मा भारतसँगको सीमासम्म जोडिएको उच्च–उचाइ क्षेत्रमा तैनाथ एक चिनियाँ सैनिक रोइरहेको देखिने कथित भिडियो पनि अनलाइनमा व्यापक रूपमा फैलिएको थियो।
चिनियाँ जनमुक्ति सेनामा सामेल हुँदा पदोन्नति र आर्थिक स्थायित्वको सुनिश्चितता नहुने, नौसेना कमाण्डका पूर्व लेफ्टिनेन्ट कर्नल तथा स्टाफ अफिसर याओ चेङले बताए।
“चीनको सेनाले दुई वर्षभन्दा बढी समयदेखि तलब वृद्धि गरेको छैन, बरु धेरै सुविधाहरू कटौती गरिएको छ,” उनले भने। “राज्यले रोजगारीको सुनिश्चितता पनि दिँदैन। सेनामा दुई वर्ष सेवा गरेपछि पनि पुनः जागिर खोज्नुपर्ने अवस्था हुन्छ।”
उनले थपे, “कसले सेनामा सेवा गर्न चाहन्छ? भविष्यका युद्धहरू झनै सम्भावित बन्दै गइरहेका छन्, र अभिभावकहरू आफ्ना सन्तानलाई युद्धभूमिमा पठाउन अनिच्छुक छन्।”
जनसांख्यिकीय संकटका कारण चीनको काम गर्ने उमेरको जनसंख्या र युवाहरूको अनुपात तीव्र रूपमा घट्दै गएको छ। वृद्ध जनसंख्या वृद्धि र एक–सन्तान नीतिको दीर्घकालीन असरका कारण अभिभावकहरूको प्रतिरोध बढ्दै गएको छ, जसले सैन्य भर्तीमा संरचनात्मक समस्या सिर्जना गरेको छ।
राष्ट्रिय सुरक्षा विज्ञ तथा पूर्व अमेरिकी सैन्य अधिकारी रायन एजीका अनुसार, चीनको जनसांख्यिकीय गिरावट अनुमानभन्दा पनि तीव्र गतिमा भइरहेको छ।
“जनसांख्यिकीय पतनले चीनको आर्थिक र सैन्य क्षमतालाई एकैसाथ क्षय गरिरहेको छ,” उनले भने। “यसका असर प्रणालीभरि देखिन्छन्—श्रम अभाव, बढ्दो पेन्सन दायित्व र सैन्य भर्तीका लागि सीमित जनशक्ति।”
चिनियाँ सेनाले स्वयं पनि युवाहरूका लागि आफ्नो आकर्षण घट्दै गएको स्वीकार गरेको छ। दक्षिणी चीनको गुइझोउ झिन्गी सैन्य कमाण्डका प्रमुख झी सियाओबोले भने, “यसका धेरै कारण छन्। जन्म नीतिका कारण युवा जनसंख्या घटेको छ, अर्थतन्त्र परिवर्तनशील छ र नागरिक क्षेत्रमा रोजगारीका विकल्प बढेका छन्। साथै, केही प्रोत्साहन नीतिहरू प्रभावकारी रूपमा लागू हुन सकेका छैनन्।”
सामाजिक सञ्जालमा भने सीसीपी सरकारमाथि भर्ती संकट लुकाउन दबाबमूलक उपाय अपनाएको आरोप लगाइँदै आएको छ। X मा एक लोकतन्त्र समर्थक कार्यकर्ताले लेखेका छन्,
“सीसीपीले १८ वर्षभन्दा माथिका सबै पुरुष नागरिकलाई सेवा दर्ता गर्न बाध्य पार्न खोजिरहेको छ, नत्र शिक्षा र रोजगारीमा असर पर्ने चेतावनी दिइन्छ। शीर्ष नेतृत्वबीचको आन्तरिक झगडाको अराजकताको बीचमा पनि उनीहरू सामान्य नागरिकलाई तोपको चारो बनाउन चाहन्छन्।”
क्यालिफोर्नियास्थित अनुसन्धान संस्था कर्पोरेसनकी वरिष्ठ अर्थशास्त्री जेनी डब्ल्यू. वेन्गरका अनुसार, अधिनायकवादी शासनका बाबजुद पनि बेइजिङ सरकारले युवाहरूलाई सैन्य सेवामा बाध्य पार्न असफल भइरहेको छ।
“विश्वविद्यालयहरूबाट सिधै भर्ती गर्ने प्रयासहरू सीमित सफलतामै सीमित छन्,” उनले भनिन्। “उच्च बेरोजगारी हुँदाहुँदै पनि धेरै चिनियाँ युवा सेना बाहिरका रोजगारीका अवसर खोज्न चाहन्छन्।”
उनका अनुसार, “पीएलएमा जीवनलाई व्यापक रूपमा कठोर मानिन्छ, र त्यहाँबाट प्राप्त हुने आर्थिक तथा सामाजिक लाभ अत्यन्तै सीमित ठानिन्छ।”
