Author: Madan Kumar

करिब दुई हजार विघा जग्गामा चीन सरकारको सहयोगमा निर्माण सुरु गरिएको दमक औद्योगिक उद्यान (दमक क्लिन इन्डस्ट्रियल पार्क) स्थानीय बासिन्दाहरूको निम्ति पीड़ाको कारक तत्व बन्न पुगेको छ।

जबरजस्ती स्थानीयको जग्गा कब्जा गरिएको घटनालगायत मुआब्जाबाट वञ्चित हुन परेको कैयन समाचारहरू सञ्चारमाध्यममा आएका छन्। पार्क अधिग्रहणका क्रममा ती क्षेत्रका जग्गाधनीले आफ्नो अर्बौं रूपैयाँ मूल‍्य बराबरको जग्गा कौडीको भाउमा दिन नस‌किने भन्दै सरकारी निकायसँग उचित मुआब्जाको माग गर्दा पनि निराश बन्नु परेक अवस्था छ।

झापाको यस्तो कैयन ग्राममध्ये वडा-७, कमल गाउँपालिका सबैभन्दा पीडत क्षेत्रका रूपमा चिनिन आएको छ। नेपाली कांग्रेसका स्थानीय नेतृ एवं समाज सेवक धर्मेन्द्र सेडाईसँग सरकारले ४ बिघा जग्गा हडपेको थियो। तर, उनलाई केवल २.५ विघाको मात्र मुआब्जा प्रदान गरियो। उत्त मुआब्जा रकम पनि अति न्यून मूल्यमा रहेको छ । त्यसैगरी एमालेका पूर्व सदस्य विष्णु निरौलाले पनि सहमतिअनुसार ८ लाखको दरले (प्रति विघा), मुआब्जा रकम पाउन पर्ने भए पनि आजसम्म रकम पाउन सकेका छैनन्।

अर्का स्थानीय दिल्लीराम सिवाकोटीबाट विघाको २ लाख गरी जग्गा हत्याएर विघाको ४० लाखमा विक्री गरेको घटनाले यस क्षेत्रमा भूमाफियाको ठूलै दबदबा रहेको प्रष्ट हुन्छ।

यस्तै घटना बुद्धिप्रसाद सिटौलासँग पनि घटेको छ। उनीबाट २ लाखको दरले जग्गा अधिग्रहण गरेर भूमाफियाले ४० लाखको दरले बेचेको घटना बुझिन आएको छ।

यस्ता कैयन घटनाहरू प्रकाशनमा आउनाले के इंगित गर्छ भने दमक औद्योगिक उद्यान पैसा कमाउनका निम्ति एउटा उद्योग भएर प्रस्तुत भएको छ। यसमा सरकारी निकायका कारिन्दाहरू, राजनीतिक दलका कार्यकता र नेता साथै चीनसँग नजिकको सम्बन्धमा उठबस गर्ने व्यवसायी र ठेकेदारहरूको संलग्नता स्पष्टरूपमा देखिन आएको छ। यिनीहरूको मिली भगतले दमक औद्योगिक उद्यान पार्क भ्रष्टाचारको मुख्य अड्डा बनेको छ।

यहाँ जनता सामन्य मुआब्जाबाट वञ्चित हुन‌का साथै आफ्ना पिता पुर्खाले जोहो गरेको जमिन गुमाउन परेको बाध्यतामा पेरका छन्। पीडित भन्छन्, ‘यिनै घटनाक्रम‌को लाभ उठाउँ‌दै यी ठगहरूले अर्बौं रुपैयाँको भ्रष्टाचार गरिरहेका छन्।

नेपालको आफ्नो उर्वर भूमि दमक औद्योगिक पार्कलाई हस्तान्तरण गरेपछि यसबाट पर्न गएको प्रभावहरू निम्न छन्:
– खेतीयोग्य २ हजार विघा जमिनलाई पार्कमा अनुबन्धन गरी अन्न उब्जनीको एउटा मार्गलाई व्यवधान पुर्‍याउनु।
– बलजफ्ती जग्गा अधिग्रहण गरी साधारण जनतालाई जीवन जीउने हक र अधिकारबाट वञ्चित गराउनु।
– जैविक समाको दोहन गर्नु
– चिनियाँ कामदारहरूको उपस्थितिले दमक क्षेत्रको सामाजिक सांस्कृतिक व्यवस्थामाथि कुठाराघात पुर्‍याउनु।

यी सबै विषयहरू‌को विरोध गर्दै स्थानीय जनताले विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गरे पनि सरकारले कानमा तेल हालेर बसेको अवस्था छ। पीडितले न्यायालयको ढोका ढक्ढक्याउँदा पनि उचित न्याय पाउन सकेका छैनन्।

दमक पार्कको भूमाफिया प्रकरणमा नेकपा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीलगायत कैयन स्थानीय नेताहरू संलग्न रहेको स्थानीयहरूले बताउँदै आएका छन्। तीमध्ये युवा संघका गोविन्द थापा, होम थापा, बलबहादुर थापा, रोमनाथ ओली, बेनु सिवाकोटी, मेनुका काफ्ले, देवेन्द्र दाहाललगायत रहेको आरोप स्थानीयको छ।

भारत सरकारद्वारा निर्मित नवलपरासी (पूर्व) को बुलिङटार गाउँपालिकास्थित श्री त्रिभुवन माध्यमिक विद्यालयको विद्यालय भवनको उद्‍घाटन गरिएको छ। प्रतिनिधिसभा सांसद शशांक कोइराला, जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख भगौती यादव, बुलिङटार गाउँपालिकाका अध्यक्ष दीपेन्द्र सुनारी र काठमाडौंस्थित भारतीय राजदूतावासका प्रथम सचिव डा. साहिल कुमारले संयुक्तरूपमा उद्‍घाटन गरेका हुन्।

‘नेपाल-भारत विकास सहकार्य’अन्तर्गत भारत सरकारको कूल २ करोड ७५ लाख रुपैयाँ अनुदान सहयोगमा उक्त विद्यालय भवन निर्माण गरिएको हो। विद्यालयलाई आवश्यक पर्ने अन्य सुविधासँगै कक्षाकोठा, परीक्षा, प्रधानाध्यापक, कर्मचारी र प्रशासनका लागि कोठा, जीवविज्ञान, वनस्पति विज्ञान, भौतिक विज्ञान र रसायन विज्ञानका लागि आवश्यक प्रयोगशाला, पुस्तकालय, कम्प्युटर, छात्र र छात्राका लागि छुट्टै शौचालय निर्माण गरिएको छ।

भारत र नेपाल सरकारबीच भएको सम्झौताअन्तर्गत यस परियोजनालाई उच्च प्रभाव सामुदायिक विकास परियोजनाको रूपमा अघि बढाइएको थियो। अतिथिहरूले भारत सरकारले पुऱ्याउँदै आएको निरन्तर विकास सहयोगको प्रशंसा गरेका थिए। विद्यालयको नयाँ भवनले विद्यार्थीहरूका लागि गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्नुको साथै सिकाइका लागि राम्रो वातावरण सिर्जना हुने भारतीय दूतावासले बताएको छ।

सन् २००३ यता भारत सरकारले नेपालका विभिन्न क्षेत्रमा ५५१ वटा भन्दा बढी उच्च प्रभाव सामुदायिक विकास परियोजना अघि बढाएको छ। तीमध्ये ४९० वटा परियोजना सम्पन्न भइसकेका छन्। नवलपरासी (पूर्व)मामात्रै ३ परियोजनासहित गण्डकी प्रदेशमा ५९ वटा परियोजना रहेका छन्। भारत सरकारले नेपालका विभिन्न अस्पताल, स्वास्थ्य चौकी र शैक्षिक संस्थालाई १००९ वटा एम्बुलेन्स र ३०० वटा स्कुल बस उपहारस्वरुप प्रदान गरिसकेको छ।

नजिकको छिमेकी भएको नाताले भारत र नेपालबीच व्यापक र बहुक्षेत्रीय सहकार्य हुँदै आएको छ। यस परियोजनाको कार्यान्वयनले नेपाली जनताको समुन्नतिका लागि र प्राथमिकताका क्षेत्र विशेष गरी नेपालको शैक्षिक क्षेत्रमा पूर्वाधारको विस्तारका लागि नेपाल सरकारले चालेका प्रयासमा भारत सरकार सदैव हातेमालो गर्न तयार रहेको दूतावासले जनाएको छ।

यस वर्षको मनसुनमा कोशी प्रदेश र मधेस प्रदेश बढी प्रभावित हुने अनुमान गरिएको छ। गृह मन्त्रालयको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले सबैभन्दा बढी कोशी र त्यसपछि मधेस प्रदेश प्रभावित हुने अनुमान गरेको हो। तेस्रोमा लुम्बिनी पनि प्रभावित हुने प्राधिकरणको अनुमान छ।

प्राधिकरणका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अनिल पोखरेलले मनसुन अवधिमा कोशीमा एक लाख १३ हजार परिवारका झण्डै पाँच लाख मानिस विपद्बाट कुनै न कुनै रुपमा प्रभावित हुने अनुमान गरिएको जानकारी दिए। बढी पानी पनि सोही क्षेत्रमा पर्ने र बाढीपहिरो तथा डुबानका घटना हुनसक्ने अनुमान गरिएको उनले बताए। कोशीमा २२ हजार घर प्रत्यक्ष प्रभावित हुने तथा पाँच हजार परिवारलाई राहत र उद्धार गर्नुपर्ने अवस्था आउनसक्ने अनुमान गरिएको छ।

त्यसपछि मधेस प्रदेशमा ९८ हजार घरपरिवारका चार लाख ३० हजार मानिस प्रभावित हुने अनुमान गरिएको छ। कूल २० हजार प्रत्यक्ष प्रभावित हुने तथा चार हजार घरपरिवारलाई राहत र उद्धार गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने प्राधिकरणको आँकलन छ। तेस्रोमा लुम्बिनी प्रदेशका ७७ हजार घरका तीन लाख ३६ हजार पाँच सय ५८ व्यक्ति प्रभावित हुने अनुमान छ। उक्त प्रदेशमा १५ हजार परिवार प्रत्यक्ष प्रभावित हुने र तीन हजारलाई उद्धार र राहतको आवश्यकता पर्न सक्ने अनुमान गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ।

बागमती प्रदेशमा ३३ हजार तीन सय ७१ घर परिवारका एक लाख ४६ हजार, गण्डकी प्रदेशका २५ हजार घर परिवारका एक लाख १० हजार पाँच सय ५४, कर्णाली प्रदेशमा ११ हजार पाँच सय ४८ घर परिवारका ५० हजार चार सय ६४ मानिस प्रभावित हुने अनुमान गरिएको छ। त्यस्तै सुदूरपश्चिम प्रदेशमा ५३ हजार घर परिवारका दुई लाख ३३ हजार एक सय ९० व्यक्ति कुनै न कुनै रुपमा विपद्बाट प्रभावित हुने र त्यसमध्ये पाँच हजार घर परिवार प्रत्यक्ष प्रभावित भई एक हजार पाँच सय घरलाई प्रत्यक्ष राहत र उद्धार गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने अनुमान छ।

विभिन्न विश्लेषणका आधारमा उक्त अनुमान गरी सोही अनुसार प्रतिकार्यका लागि राष्ट्रिय योजना बनाएर विपद् व्यवस्थापनको पूर्व तयारी गरिरहेको प्राधिकरणका प्रवक्ता डा डिजन भट्टराईले बताए। यसपटक सरकारले गृह मन्त्रालयमा ‘कमाण्ड सेन्टर’ स्थापना गरी विपद् व्यवस्थापन कार्य अघि बढाएको छ। विपद् क्षेत्रमा आधा घण्टामा टोली पुग्ने गरी तयारी गरिएको गृहमन्त्रालयले जनाइसकेको छ।

प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको सपथग्रहण समारोहमा सहभागी हुने भएका छन्। सिंहदरबारमा बिहीबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले भारतीय प्रधानमन्त्रीको सपथग्रहण समारोहमा प्रधानमन्त्रीले सहभागिता जनाउने निर्णय गरेको सरकारका प्रवक्ता रेखा शर्माले जानकारी दिइन्।

प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणको टोलीको भने टुंगो लाग्न बाँकी रहेको उनले बताइन्। त्यस्तै बैठकले भारत र अमेरिकालगायत ११ देशका राजदूतलाई फिर्ता बोलाउने निर्णय गरेको छ।

बैठकले हेटौंडा सिमेन्ट उद्योगको अध्यक्षमा नरेन्द्र भण्डारीलाई नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको छ भने औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन लिमिटेडको महाप्रबन्धक पदमा पदम वलीलाई नियुक्त गरेको छ।

त्यस्तै मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको नयाँ हेडवर्क्सको नयाँ संरचना मेलम्ची नदीको माथिल्लो तटीय क्षेत्रको उपयुक्त स्थानमा निर्माण गर्न सैद्धान्तिक स्वीकृति दिने निर्णय भएको प्रवक्ता शर्माले बताइन्। बैठकले अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्रको कार्यकारी निर्देशक पदमा तेजबहादुर राईलाई तोक्ने निर्णय गरेको छ भने लगानी सहजीकरणसम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्न बनेको विधयक संघीय संसदमा पेस गर्न स्वीकृति दिने निर्णय भएको प्रवक्ता शर्माले बताइन्।

त्यस्तै बैठकले ५२ वटा रोगहरूलाई संक्रामक रोगमा सूचीकृत गर्ने निर्णय गरेको छ। प्रवक्ता शर्माले केन्द्रको गठबन्धनमा नागरिक उन्मुक्ति पार्टी र जनमत पार्टी रहेकाले उनीहरूलाई सरकारमा समावेश गर्ने कुरा स्वभाविक रहेपछि अहिले कुन मन्त्रालयमा सहभागी गराउने भन्ने विषयमा निर्णय भइनसकेको बताइन्।

नेदरल्याण्ड्स विरुद्ध आइसीसी टि-२० विश्वकप अन्तर्गत आफ्नो पहिलो खेलमा नेपाल पराजित भएको छ । समूह ‘डी’ अन्तर्गतको खेलमा नेपाल मंगलबार नेदरल्याण्ड्ससँग ६ विकेटले पराजित भएको हो । नेपालले दिएको १ सय ७ रनको सामान्य लक्ष्य नेदरल्याण्ड्सले १८.४ ओभरमा ४ विकेट गुमाएर भेटायो । अन्तिम ३ ओभरमा नेदरल्याण्ड्सलाई जितका लागि १९ रनको आवश्यकता थियो । सोमपाल कामीको १८औ ओभरमा नेदरल्याण्ड्सले ६ सिंगल सहित ६ रन बनाएको थियो । सो ओभरमा म्याक्स ओ’डाउडको क्याच कप्तान रोहित पौडेलले छोडेका थिए ।

अविनाश बोहोराको १९औ ओभरको पहिलो र दोस्रो बलमा ओ’डाउडले चौका र छक्का प्रहार गर्दै खेल नेपालको हातबाट टाढा लागे । तेस्रो बलमा उनले १ रन लिए । चौथो बलमा डे लिडेले चौका प्रहार गर्दै नेदरल्याण्ड्सको जित सुनिश्चित गरे । ओ’डाउडले ४८ बलमा ४ चौका र १ छक्कासहित ५४ रन बनाएर अविजित इनिङ खेले । डे लिडे १० बलमा ११ रन बनाएर अर्कोतर्फ नटआउट रहे ।

रन रोक्न सफल रहेपनि विकेट निकाल्न नसक्दा नेपाल जितविहिन रह्यो । नेपालले दोस्रो ओभरमै डच ओपनर माइकल लेभिटलाई आउट हार्दै पहिलो विकेट लिएको थियो । लेभिट सोम्पलदको बलमा १ रन बनाएर दिपेन्द्र सिंह ऐरीको हातबाट क्याच आउट भएका थिए । तेस्रो नम्बरमा आएका विक्रमजित सिंहलाई नवौ ओभरमा दिपेन्द्रले २२ रनमा एलबिडब्लु आउट गराए । उनले २८ बलमा ४ चौका प्रहार गरे ।

तेस्रो विकेटका रुपमा साइब्राण्ड एङगलब्रेक्ट १६ बलमा १४ रन बनाएर १४औ ओभरमा रनआउट भए । सोहि ओभरमा स्कट एडवार्ड्स आउट भएपनि रिभ्यु लिएर क्रिजमा रहन सफल रहेका थिए । तर १६औ ओभरमा उनी अविनाश बोहोराको बलमा ५ रन बनाएर बोल्ड भए । त्यसपछि भने कुनै विकेट खस्न नसक्दा नेपाल पराजय भोग्न बाध्य भयो ।

नेपालका लागि सोमपाल , दिपेन्द्र सिंह ऐरी र अविनाशले समान १ विकेट लिए । सोमपालले ४ ओभरमा १८ रन खर्चिए । दिपेन्द्रले २ ओभरमा ६ रन मात्र दिए भने अविनाशले ३.४ ओभरमा २९ रन दिए ।

करण केसीले ३ ओभरमा १७ रन दिंदै विकेटविहिन रहे । गुलशन झाले २ ओभरमा १७ रन दिँदा सागर ढकालले ४ ओभर बलिङ गर्दै २१ रन खर्चिए । त्यसअघि अमेरिकाको डालास शहर स्थित ग्राण्ड प्रेरी मैदानमा टस हारेर पहिलो ब्याटिङ गरेको नेपाल १९.२ ओभरमा १ सय ६ रनको सामान्य योगफलमा समेटियो ।

नेपालका लागि कप्तान रोहितले ३७ बलमा ५ चौका प्रहार गर्दै सर्वाधिक ३५ रन बनाए । अर्कोतर्फ इनिङको मध्यभागमा लगातार विकेट खसेपछि उनले राम्रो साथ भने पाउन सकेनन् । नेपालले सुरुवातमै दुई विकेट गुमाउन पुगेको थियो । नेपालले दुवै ओपनरलाई तेस्रो ओभर भित्र गुमाएको थियो । खराब सुरुवाट पछि कप्तान रोहित पौडेल एकतर्फ डटेर क्रिजमा रहिरहे ।

ओपनर आसिफ दोस्रो ओभरको अन्तिम बलमा टिम प्रिन्गलको बलमा सट थर्ड म्यानमा भिभियन किन्ग्माद्वारा क्याच आउट भए । उनले ८ बलमा ४ रन बनाए । तेस्रो ओभरको पहिलो बलमा अर्का ओपनर कुशल भुर्तेल लोगन भ्यान बिकको शिकार बने । उनलाई भ्यान बिकले एलबिडब्लु शिकार बने ।

तेस्रो विकेट पनि प्रिन्गलले नै लिए । आठौ ओभरको चौथो बलमा अनिल स्विप सट खेल्ने क्रममा इस्वेर लेगको फिल्डर लोगन भ्यान बिकद्वारा क्याच आउट भए । अनिलले १२ बलमा २ चौका सहित ११ रन बनाए ।

केहि आशालाग्दो सुरुवात गरेका कुशल मल्लले पनि ठुलो स्कोर बनाउन सकेनन् । उनलाई पल भ्यान मिकरनले १०औ ओभरमा म्याक्स ओ’डाउडको हातबाट ९ रन बनाउँदा क्याच आउट गराए । दीपेन्द्र १ रन बनाएर बास डे लिडेको बलमा स्लिपमा क्याच आउट भए ।

सोमपाललाई १४औ ओभरमा भ्यान मिकरनले शुन्यमा बोल्ड गरे । त्यसपछि सातौँ विकेटका लागि रोहित र गुलशन मिलेर सम्हालिएको ब्याटिङ गरेका थिए । सो साझेदारी प्रिन्गलले १६औ ओभरमा रोहितलाई आउट गरेर तोडे ।

करणले केहि विष्फोटक अन्त्य गर्ने प्रयास गरे । १२ बलमा २ छक्कासहित १७ रन बनाएर उनी १९औ ओभरमा डे लिडेको शिकार बने । गुलशनलाई भ्यान बिकले १५ बलमा १४ रन बनाएको अवस्थामा बोल्ड आउट गरे । अविनाश बोहोरा पनि भ्यान बिकद्वारा पहिलो बलमा शुन्यमा बोल्ड भए ।

नेदरल्याण्ड्सका लागि टिम प्रिन्गल र लोगन भ्यान बिकले समान ३ विकेट लिए । प्रिन्गलले ४ ओभरमा २० रन दिए भने भ्यान बिकले ३.२ ओभरमा १८ रन दिए । भ्यान मिकरन र डे लिडेको नाममा २-२ विकेट रह्यो । भ्यान मिकरनले ४ ओभरमा १९ रन खर्चिंदा डे लिडेले ४ ओभरमा १ मेडन सहित २२ रन दिए । भिभियन किङ्गमाले ४ ओभरमा २३ रन दिए ।

नेपालले अब समूहमा आफ्नो दोस्रो खेल जुन ११ मा श्रीलंका विरुद्ध खेल्नेछ । सो खेल फ्लोरिडामा हुनेछ । त्यसपछि दक्षिण अफ्रिका र बंगलादेश विरुद्ध खेल्न नेपाल वेस्ट इन्डिज प्रस्थान गर्नेछ ।

-हाम्रो खेलकुदबाट साभार