सिन्धमा हालै एक हिन्दू किसानको हत्या हुनुले पाकिस्तानमा धार्मिक अल्पसंख्यकहरूको अत्यन्तै असुरक्षित अवस्थालाई पुनः एकपटक उजागर गरेको छ। कोली समुदायका युवा भाडाका किसान ती पीडित व्यक्ति जमिन प्रयोगसम्बन्धी विवादमा एक प्रभावशाली स्थानीय जमिनदारसँग झगडा भएपछि दिनदहाडै गोली हानी मारिएका थिए। यस घटनापछि सिन्धभर हिन्दू समुदायले सडक अवरुद्ध गर्दै न्यायको मागसहित विरोध प्रदर्शन गरे। यो घटना केवल एक हत्यासम्म सीमित थिएन; यसले पाकिस्तानमा विगत केही दशकदेखि हिन्दूहरूले भोग्दै आएको दण्डहीनता, सामन्ती शक्ति र धार्मिक बहिष्करणको गहिरो संरचनालाई प्रतीकात्मक रूपमा देखायो। हिन्दूहरूजस्ता अल्पसंख्यकहरूका लागि पाकिस्तान झुटा आरोप, जबर्जस्ती धर्म परिवर्तन, अपहरण, आर्थिक दबाब र लक्षित हिंसाले भरिएको शत्रुतापूर्ण स्थल बन्दै गएको छ।
२०२५ मा देखिएको सबैभन्दा महत्वपूर्ण परिवर्तन भनेको पाकिस्तानले अचानक अल्पसंख्यकविरोधी हिंसा “आविष्कार” गर्नु होइन, बरु त्यसलाई सम्भव बनाउने संरचना—कानुनको संगठित दुरुपयोग, नियमित दण्डहीनता र भीडद्वारा न्याय कार्यान्वयनको सामान्यीकरण—अब अस्वीकार गर्न कठिन भएको हो। पाकिस्तान मानव अधिकार आयोगले जनवरी २०२५ मा सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनअनुसार संगठित समूहहरूले ४५० भन्दा बढी व्यक्तिमाथि झुटा ईश–निन्दा आरोप लगाएका थिए, जसलाई उसले योजनाबद्ध र नाफामुखी कानुनी दुरुपयोग भनेको छ। यो हिन्दूहरूका लागि पनि उत्तिकै गम्भीर विषय हो, किनकि पाकिस्तानमा ईश–निन्दा आरोप हिंसालाई गुणात्मक रूपमा बढाउने साधन बनेको छ। जुलाई २०२५ मा इस्लामाबाद उच्च अदालतले संघीय सरकारलाई ईश–निन्दा कानुनको दुरुपयोग छानबिन गर्न आयोग गठन गर्न निर्देशन दिनु यस समस्या कति संस्थागत भइसकेको छ भन्ने कुराको संकेत हो, यद्यपि कार्यान्वयन अझै विवादास्पद नै छ।
२०२५ मा स्वतन्त्र मानव अधिकार प्रतिवेदनहरूले “धार्मिक अपराध” को कथन र भौतिक सम्पत्ति खोसिने प्रक्रियाबीचको सम्बन्धलाई पनि स्पष्ट पारे। ह्युमन राइट्स वाचले पाकिस्तानको ईश–निन्दा कानुनी संरचना कसरी ब्ल्याकमेल र नाफाका लागि प्रयोग गरिन्छ भन्ने कुरा दस्तावेज गरेको छ, जसमा धार्मिक अल्पसंख्यकलाई विस्थापित गराउने र उनीहरूको जमिन कब्जा गर्ने माध्यमका रूपमा यसको प्रयोग हुने देखिएको छ। यो विशेषगरी सिन्ध र दक्षिणी पञ्जाबमा बसोबास गर्ने हिन्दू अल्पसंख्यकहरूका लागि सान्दर्भिक छ, जहाँ भाडा खेती, बन्धुवा मजदुरी र स्थानीय शक्ति संरचनासँग पहिचानको प्रश्न गाँसिएको हुन्छ। एउटा आरोपले नै जीविकोपार्जन ध्वस्त पार्न सक्छ, परिवारलाई गाउँबाट विस्थापित गर्न सक्छ र पुनः फर्कन लगभग असम्भव बनाइदिन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा, संयुक्त राष्ट्रसंघका मानव अधिकार विज्ञहरूले गत वर्ष पाकिस्तानमा धार्मिक अल्पसंख्यकविरुद्ध हुने हिंसा र विभेदमा व्यापक दण्डहीनता रहेको चेतावनी दिएका थिए। उनीहरूले हत्या, मनपरी गिरफ्तारी, पूजा स्थल र चिहानमाथि भएका आक्रमणहरूलाई औंल्याएका छन्। उग्र धार्मिक आन्दोलनसँग जोडिएको भीड हिंसाबारे पाकिस्तानी सञ्चारमाध्यमको रिपोर्टिङले पनि बहुसंख्यक इस्लामवादी दबाब र सडक शक्तिले कसरी छिट्टै घातक रूप लिन सक्छ भन्ने देखाउँछ। राज्यको असमान प्रतिक्रियाले डरको चक्रलाई अझ बलियो बनाइदिएको छ। यस्तो खतरनाक वातावरणमा सिन्धका कट्टर मौलवी मियाँ मिठू वा तहरीक–ए–लब्बैक पाकिस्तान (TLP) का समर्थकजस्ता इस्लामवादी कट्टर समूहबाट हिन्दूहरू लक्षित आक्रमणको बढ्दो जोखिममा छन्, जो जबर्जस्ती धर्म परिवर्तन, अपहरण, झुटा ईश–निन्दा आरोप र अफवाह फैलाएर भीड उचाल्दै अल्पसंख्यकको सम्पत्ति दाबी गर्न परिचित छन्।
देशको अधिकांश हिन्दू जनसंख्या बसोबास गर्ने सिन्धमा ईश–निन्दा आरोपबाट सुरु हुने साम्प्रदायिक हिंसा पटक–पटक देखिँदै आएको छ। ढाँचा प्रायः उस्तै हुन्छ—आरोप लाग्छ, धार्मिक नेताले भीड उचाल्छन्, हिंसा भड्किन्छ, र प्रभावित हिन्दू समुदाय लुक्न वा विस्थापित हुन बाध्य हुन्छ। हिन्दू जनसंख्या कम रहेको पञ्जाबमा पनि यस्तै घटनाहरू देखिएका छन्। सेन्टर फर सोसल जस्टिसले उद्धृत गरेको लाहोरस्थित एक अध्ययनअनुसार २०२१ देखि २०२४ बीच कम्तीमा ४२१ अल्पसंख्यक महिला तथा बालिकालाई जबर्जस्ती धर्म परिवर्तन गराइएको थियो, जसमा ७१ प्रतिशत नाबालिका थिए र उनीहरू प्रायः हिन्दू तथा इसाई समुदायका थिए। यी घटनाले हिन्दूमाथिको साम्प्रदायिक हिंसा केवल कुनै एक क्षेत्रमा सीमित नभई भीडलाई न्याय निर्धारण गर्न दिने राष्ट्रिय असहिष्णु संस्कृतिमा गहिरो रूपमा जरा गाडेको देखाउँछ।
शारीरिक हिंसाभन्दा बाहिर, संरचनागत उत्पीडनले पनि हिन्दूहरूको नागरिक स्थानलाई सुकाउँदै लगेको छ। वर्षेनी नाबालिका हिन्दू बालिकालाई अपहरण गरी इस्लाम धर्म अपनाउन बाध्य पारिएको र मुस्लिम पुरुषसँग विवाह गराइएको रिपोर्टहरू आइरहेका छन्। कानुनी उपचार खोज्ने परिवारले ज्यान मार्ने धम्की, सुनुवाइमा ढिलाइ र प्रायः आरोपित धर्म परिवर्तनकर्ताको पक्षमा आउने अदालतका फैसलाको सामना गर्नुपर्छ। सार्वजनिक बहस र विधायी प्रयास भए पनि जबर्जस्ती धर्म परिवर्तनलाई अपराध ठहर गर्ने प्रभावकारी राष्ट्रिय कानुन अझै बनेको छैन, न त हिन्दू परिवारको पक्षमा ठोस न्यायिक नजिर नै स्थापित भएको छ। यस कानुनी शून्यताले अपराधीलाई हौसला दिएको छ र हिन्दू अभिभावकहरूमा डरको वातावरण सिर्जना गरेको छ।
पाकिस्तानका ईश–निन्दा कानुनहरूले अल्पसंख्यकको असुरक्षालाई अझ संस्थागत बनाएका छन्। पाकिस्तान मानव अधिकार आयोगको अनुमानअनुसार प्रत्येक वर्ष करिब १,००० गैर–मुस्लिम बालिका—अधिकांश हिन्दू र इसाई—लाई जबर्जस्ती इस्लाम धर्ममा रूपान्तरण गरिन्छ। यसको अर्थ मासिक रूपमा औसत २० वा सोभन्दा बढी अल्पसंख्यक समुदायका बालिका अपहरण र धर्म परिवर्तनको शिकार हुन्छन्, यद्यपि सरकारी तथ्यांकको अभाव र कम रिपोर्टिङका कारण यथार्थ संख्या पुष्टि गर्न कठिन छ।
राजनीतिक सन्दर्भले पनि यो वातावरणलाई थप गम्भीर बनाएको छ। वर्तमान सैनिक नेतृत्व फील्ड मार्शल सैयद आसिम मुनिरको कार्यकालमा राज्यको कथनमा धार्मिक राष्ट्रवादको पुनःउत्थान स्पष्ट देखिएको छ। मुस्लिम र हिन्दूबीचको वैचारिक विभाजनबारे मुनिरले सार्वजनिक रूपमा दिएको जोडलाई बहिष्करणकारी दृष्टिकोणलाई वैधता दिने रूपमा व्यापक रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यस वैचारिक संरचनाले कट्टर इस्लामवादी समूहलाई थप स्थान दिएको छ, जसले आफूलाई अल्पसंख्यकविरुद्ध कारबाही गर्न सशक्त महसुस गर्न थालेका छन्। पाकिस्तानको सैनिक प्रतिष्ठानले कडा इस्लामी भाष्यप्रति देखाएको सहिष्णुताले स्थलस्तरमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको तथ्य नकार्न सकिँदैन।
यसको परिणामस्वरूप धेरै हिन्दूहरूले आप्रवासनलाई नै एकमात्र व्यवहारिक बाँच्ने उपायका रूपमा हेर्न थालेका छन्। पछिल्लो एक दशकमा हजारौँ हिन्दू परिवारले असुरक्षा, विभेद र कानुनी संरक्षणको अभावको कारण देखाउँदै भारतमा शरण लिएका छन्। नागरिक समाजका अनुमान उद्धृत गर्ने प्रतिवेदनअनुसार करिब ५ लाख पाकिस्तानी हिन्दू भारतमा बसोबास गरिरहेका छन्, जो जबर्जस्ती धर्म परिवर्तन, अपहरण र विभेदजस्ता खतराबाट बच्न वर्षौँमा त्यहाँ पुगेका हुन्। पाकिस्तानमै बसिरहेका हिन्दूहरू भने सार्वजनिक उपस्थिति, धार्मिक अभिव्यक्ति र राजनीतिक सहभागिताबाट जोगिँदै अत्यन्त सतर्क जीवन बिताउन बाध्य छन्।
यसरी सिन्धमा हिन्दू किसानको हत्या कुनै पृथक घटना नभई एक भयावह निरन्तरताको हिस्सा हो। सामन्ती प्रभुत्व, इस्लामी धार्मिक उग्रवाद, कमजोर कानुनी शासन र वैचारिक बहिष्करणजस्ता शक्तिहरू मिलेर हिन्दूलाई पाकिस्तानका सबैभन्दा असुरक्षित समुदायमध्ये एक बनाएका छन्। सीमित राज्य संरक्षण र कट्टर इस्लामवादी समूहप्रतिको बढ्दो सहिष्णुताबीच पाकिस्तानका हिन्दू अल्पसंख्यकका लागि अब प्रश्न समानताको होइन, अस्तित्व जोगाउने संघर्षको बनेको छ।
