चीनको महत्त्वाकांक्षी आर्थिक विकास लक्ष्य मानवीय पूँजीको एक गम्भीर अवरोधसँग जुधिरहेको छ, यस्तो कार्यबल जसका सीप र सोच अत्यधिक केन्द्रीकृत र विचारधारात्मक रूपमा प्रेरित शिक्ष प्रणालीले निर्माण गरेको छ, जसले व्यवहारिक र सृजनात्मक क्षमताहरूलाई महत्त्व दिन सक्दैन। विश्वविद्यालय भर्ना दरमा दशकौंको तीव्र वृद्धिका बाबजुद पनि, चीनका तृतीय शिक्षाका स्नातकहरूमा अक्सर नवप्रवर्तन र उद्यमशीलता सञ्चालन गर्न आवश्यक व्यवहारिक सीप र आलोचनात्मक सोचको अभाव देखिन्छ। यो असन्तुलनले युवावर्ग बेरोजगारी सङ्कटलाई गहिरो बनाएको छ, जसलाई आधिकारिक तथ्याङ्कले निकै कम देखाएको छ, १६ देखि २४ वर्षका व्यक्तिहरूमा वास्तविक बेरोजगारी दर ४६.५ प्रतिशतसम्म पुगेको अनुमान छ। यस्तै, कमजोर गुणस्तरका शैक्षिक संस्थाहरूमा अत्यधिक भर्ना भएपछि बजारको माग अनुसार तयार नभएका स्नातकहरूको आपूर्ति भएको छ, जसले दीर्घकालीन आर्थिक चञ्चलता कायम गर्न थप कठिनाइ उत्पन्न गराएको छ।
आधिकारिक तथ्याङ्कअनुसार, १६ देखि २४ वर्षका शहरबासी युवाहरूको बेरोजगारी दर जुन २०२३ मा २१.३ प्रतिशतसम्म पुगेको थियो, त्यसपछि तथ्याङ्क सङ्कलन स्थगित गरी पुनः परिभाषित गरियो — जसमा विद्यार्थीहरूलाई गणना नगरिने बनाइएको छ। तर पेकिङ विश्वविद्यालयकी प्रोफेसर झाङ डन्डानका अनुसार यदि सबै बेरोजगार युवाहरूलाई समेटेर हेरिने हो भने मार्च २०२३ मा वास्तविक बेरोजगारी दर ४६.५ प्रतिशतसम्म पुग्न सक्थ्यो। तथ्यान्कीय विधिमा परिवर्तन आए पनि, शेन्जेन् जस्ता प्रमुख शहरहरूमा थिंक ट्याङ्कहरू र रोजगार एजेन्सीहरूका अनुमान अनुसार, हालसालै स्नातक गर्ने विद्यार्थीमध्ये ३० प्रतिशतभन्दा कमले स्नातक हुनु अगावै रोजगारी पाएका छन्। अत्यधिक प्रतिस्पर्धा हुने नागरिक सेवाका जागिरहरूमा — एक पदका लागि ६५ जना सम्मको आवेदन — देखिने हतारोले प्राविधिक वा उद्यमशीलताको बाटोमा युवाहरू जान नचाहनुको कारण देखाउँछ।
यद्यपि निर्माण, प्रविधि र सेवाक्षेत्रमा तीव्र सीपको अभाव छ, चीनका अधिकांश युवाहरू सरकारी वा राज्य नियन्त्रित संस्थाहरूमा जागिर खोज्न प्राथमिकता दिन्छन्। स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयको एक सर्वेक्षण अनुसार, ६४ प्रतिशत स्नातकहरू राज्य क्षेत्रमै रोजगारी चाहन्छन्, जसका कारण प्राविधिक शिक्षालयहरूमा विद्यार्थीको संख्या अपेक्षाभन्दा कम देखिएको छ, जबकि उद्योगहरूले भने दक्ष प्राविधिकहरूको माग गरिरहेका छन्। सन् २०२२ मा प्राविधिक शिक्षालयहरूमा ७६,००० भन्दा बढी विद्यार्थी भर्ना भए, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ८४ प्रतिशत वृद्धिको सूचक हो — तर उद्योगको वास्तविक आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न नसक्ने अवस्थामा। यस असन्तुलनले दक्ष जनशक्तिको आपूर्ति प्रभावित बनाउँछ, जसका कारण प्रमुख क्षेत्रहरूमा स्थायी रूपमा रिक्त पदहरू रहन्छन्।
चीनको तृतीय शिक्षाको सकल भर्ना दर सन् १९७८ मा २.७ प्रतिशत मात्र रहेकोमा सन् २०२३ सम्म आइपुग्दा यो ६० प्रतिशतभन्दा बढी पुगेको छ, जसले उच्च शिक्षाको तीव्र विस्तार देखाउँछ। विश्व बैंकका तथ्याङ्क अनुसार, चीनको तृतीय भर्ना दर सन् २०२१ मा करिब ५४ प्रतिशत थियो, जुन धेरैजसो मध्यम-आय भएका देशहरूभन्दा बढी हो। तर यो वृद्धिको मूलमा गुणस्तरीय शिक्षण क्षमताको विस्तार नभई, तीव्र भर्ना अभियान थियो। विश्वविद्यालयहरूले भर्नालाई आम्दानीको स्रोतको रूपमा हेरिन्, र विद्यार्थीहरूलाई आवश्यक स्रोत तथा योग्य शिक्षकको अभावमा पनि भर्ना गर्दै गए, जसले व्यवहारिक सीपविहीन, कागजी योग्यता मात्र बोकेका स्नातकहरू उत्पादन गर्यो।
विवरणहरू अनुसार, विशेष गरी कृत्रिम बुद्धिमत्ता र नवीकरणीय उर्जाका क्षेत्रहरूमा योग्य शिक्षकमै chronic अभाव देखिएको छ, बजेटको सीमाना र केन्द्रीय स्तरबाट हुने नियुक्ति नियन्त्रणका कारण। पाठ्यक्रमहरू अझै पनि अत्यधिक सैद्धान्तिक छन्, जहाँ परीक्षाको तयारीमा जोड दिइन्छ, व्यवहारिक सिकाइमा होइन। यसको परिणामस्वरूप स्नातकहरू रटानमा निपुण भए पनि समस्या समाधान, समूहमा काम गर्न सक्ने क्षमता, र अनुकूलता जस्ता सीपहरूमा कमजोर देखिन्छन् — जुन सीपहरू अहिलेको विश्वव्यापी रोजगार बजारमा अत्यन्त आवश्यक छन्।
चिनियाँ विद्यार्थीहरूले गणित र पठनमा PISA जस्ता मापनमा उत्कृष्ट नतिजा ल्याउँछन्, तर सृजनात्मक र आलोचनात्मक सोचको मूल्याङ्कनमा पछि पर्छन्। चिनियाँ भाषाका अक्षरहरू रट्नुपर्ने आवश्यकतासँगै परीक्षा-केन्द्रित शिक्षण शैलीले गहिरो विश्लेषणको सट्टा सतही सिकाइलाई प्रवर्द्धन गर्छ। एक तुलनात्मक अध्ययन अनुसार, मुख्य भूमिका चिनियाँ विद्यार्थीहरूले सृजनात्मक सोच परीक्षणमा अन्य उच्च प्रदर्शन गर्ने क्षेत्रका विद्यार्थीहरूभन्दा कम प्रदर्शन गरे, जसले नवप्रवर्तनमा चिन्ताजनक खाडल देखाउँछ।
सन् २०२१ देखि, चिनियाँ सरकारले विश्वविद्यालयहरूमा विचारधारात्मक नियन्त्रण अझ कडा बनाएको छ। “सी जिनपिङ विचारधारा” अनिवार्य कोर्स बनाइएको छ र विश्वविद्यालयभित्रको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता कडाइका साथ नियमन गरिएको छ, जसले पार्टीको दृष्टिकोणलाई बलियो पार्ने प्रयास गरिएको छ। यस्तो राजनीतिकरणले बहसलाई दबाउँछ, असहमतिलाई हतोत्साहित गर्छ, र विद्यार्थीहरूलाई आदेश पालना गर्न प्रेरित गर्छ — जुन जिज्ञासा र जोखिम उठाउने सोचसँग विपरित हुन्छ, र यिनै गुणहरू नवप्रवर्तनको मूल आधार हुन्। ScienceDirect मा प्रकाशित एक अध्ययन अनुसार, विचारधारात्मक शिक्षाले सबै तहमा स्थान लिएको छ, जसको कारण शिक्षण नवप्रवर्तन र शैक्षिक स्वतन्त्रता बाधित भएको छ।
सरकारी नियन्त्रण मिडिया र अनलाइन प्लेटफर्महरूमा मात्र सीमित नरही कक्षाकोठासम्म फैलिएको छ, जहाँ पाठ्यपुस्तक र शिक्षण सामग्रीहरूमा सम्वेदनशील विषय वा ‘विप्लवविरोधी’ विषय हटाइएका हुन्छन्। Human Rights Watch ले वैदेशिक चिनियाँ विद्यार्थीहरूमा पनि आत्म-सेंसर गर्ने प्रवृत्तिको प्रमाण प्रस्तुत गरेको छ, जसले दण्डको डरले अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता र अन्तर-सांस्कृतिक अध्ययनलाई पनि दबाएको छ। देशभित्रै पनि, यस्तो डरले अनुसन्धानमा विश्वास घटाएको छ र प्रतिभाशाली शैक्षिकहरूलाई नयाँ विचारमा अनुसन्धान गर्न हतोत्साहित गराएको छ।
यी शैक्षिक कमजोरीहरूको असर नवप्रवर्तनमा कमी भएर देखा परेको छ। ग्लोबल इनोभेसन इन्डेक्स २०२४ अनुसार, चीन विश्वमा ६औं देखि १२औं स्थानमा रह्यो — जहाँ चीनले इनपुटभन्दा आउटपुटमा राम्रो प्रदर्शन गरे पनि, यसको अनुसन्धानी महत्वाकांक्षाहरू र कार्यबलको आधारभूत सीपबीच तनाव स्पष्ट देखिन्छ। प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (FDI) पनि घट्दै गएको छ — सन् २०२३ मा FDI प्रवाह १३.७ प्रतिशतले र २०२४ मा थप २९.१ प्रतिशतले घट्यो, जसले नियामकीय अनिश्चितता र कमजोर श्रम बजारप्रति लगानीकर्ताको असहजता देखाउँछ। उता, लामो समयदेखि रोजगार सिर्जनाको प्रमुख स्रोत रहँदै आएको सम्पत्ति बजार पनि मन्दीमा छ, जहाँ बिक्री र सरकारी जग्गा बिक्री राजस्व दुबै तीव्र रूपमा घटेका छन्, जसले रोजगारी सिर्जनामा थप अवरोध ल्याएको छ।
चीनको शिक्ष प्रणाली अहिले दोबाटोमा उभिएको छ: कडा विचारधारात्मक नियन्त्रण र परीक्षा-केन्द्रित शिक्षालाई कायम राख्नु पार्टीको दृष्टिकोणलाई सुदृढ गर्न सक्ने भए पनि, यसले व्यवहारिक सीप र सृजनात्मक क्षमतामा बाधा पुर्याउँछ, जुन भावी पुस्ताको आर्थिक विकासको लागि अत्यावश्यक छ। “मध्य-आयको फन्दाबाट” जोगिन र प्रविधि नेतृत्वको लक्ष्य पूरा गर्न बेइजिङले अब प्राविधिक तालिम, आलोचनात्मक सोच, र शैक्षिक स्वतन्त्रतामा आधारित पाठ्यक्रमतर्फ मोडिन आवश्यक छ। यसको लागि विचारधारात्मक नियन्त्रण कम गर्नु, शिक्षक विकासमा लगानी गर्नु, र विश्वविद्यालय तथा उद्योगबीच बलियो सहकार्य स्थापित गर्नु अपरिहार्य हुनेछ। अन्यथा, चीनले स्नातक बेरोजगारी र नवप्रवर्तनहीनताको चक्रलाई निरन्तरता दिने खतरा व्यहोर्नु पर्नेछ, जसले उसले खोजिरहेको आर्थिक पुनर्जागरणलाई नै कमजोर पार्न सक्छ।
