खिचरा महोत्सव : दिउँसो १ बजेसम्म टिकट निशुल्क, पार्किङ पूर्ण रूपमा निशुल्क

कारी महतो/चितवन
हरेक वर्ष खिचरा पर्वको अवसरमा आयोजना हुने खिचरा महोत्सवको ११औं संस्करण यस वर्ष पुस २९ देखि माघ १० गतेसम्म हुने भएको छ। सुर्ताना स्कुलको चौरबाट शुरु भएको महोत्सव खैरहनी माविको चौर हँदै खैरहनी नगरपालिका-५ को गौचरनमा हुनेछ। आज भएको पत्रकार सम्मेलनमार्फत मूल आयोजक समितिका संयोजक कृष्णलाल चौधरीले जानकारी दिए।

महोत्सवको प्रमुख उद्देश्य थारू कला सँस्कृतिको संरक्षण तथा थारू खानाका परिकारहरुको प्रवर्द्धन गर्नु हो। महोत्सव अवधिभर हरेकदिन थारू साँस्कृतिक कार्यक्रमलाई हामीले विशेष प्राथमिकतामा राखेका छौं। महोत्सवमा विविध साँस्कृतिक कार्यक्रम, राष्ट्रिय तथा स्थानीय कलाकारहरूको बेजोड प्रस्तुति रहने छ।

महोत्सवमा सर्वसाधारण सबैको पहुँच बढाउनका लागि हरेक दिन १ बजेसम्म निःशुल्क प्रवेशको व्यवस्था मिलाइएको आयोजकले जनाएको छ। दिउँसो १ बजेपछि आउने अवलोकनकर्ताहरुले रु १०० को टिकट लाग्ने तथा विद्यार्थी सहुलियतका लागि ७० को टिकट लाग्ने जनाइएको छ। थप सुविधा लिन चाहने दर्शकहरूले ऐच्छिक रूपमा २०० को विशिष्ट टिकट लिन सक्ने जनाइएको छ। जेष्ठ नागरिक र अपाङ्गहरूलाई पूर्ण रूपमा निःशुल्क प्रवेश गराइनेछ। पार्किङ पूर्वरूपमा निःशुल्क हुनेछ।

‘राष्ट्रिय एकता र विविधता हाम्रो शान! बहुजाति, भाषा, सँस्कृति नेपालको पहिचान!!’ मूल नाराका साथ महोत्सव लाई भब्य र सभ्यरूपमा सफल पार्नका लागि ३५१ सदस्यीय मूल आयोजक समिति र १५ वटा विषयगत समितिहरू गठन गरिएको छ। खैरहनी नगरपालिका-७ का वडाअध्यक्ष मनेजर महतो-९ का वडाअध्यक्ष बन्धुराम महतो र वडा-१० का वडाअध्यक्ष चन्द्रविक्रम चौधरी तीनैजना महोत्सवको सहसंयोजकका रूपमा रहेका छन्।

महोत्सवमा उद्योग, व्यापार, कृषि तथा पर्यटनको प्रवर्द्धन, स्थानीय कला सँस्कृतिको प्रवर्द्धन, स्थानीय स्तरमा उत्पादिन वस्तुको प्रवर्द्धन गराउन १५० वटा स्टल रहने छ। थारू जातिका लगायत विभिन्न जातिका खानाका परिकारहरू बिक्री वितरणका लागि २४ वटा होटल स्टल रहने जनाइएको छ। महोत्वलाई थप आकर्षक बनाउनका लागि यस वर्ष महोत्सव परिसरमा थारू आर्ट ग्यालरी, बौद्धनाथ गुम्बा निर्माण गरिने र ओपेरा हाउस निर्माण गरिने भएको छ। प्रतियोगितात्मक कृषि उपज प्रदर्शनीको सम्पूर्ण आयोजना तथा व्यवस्थापन खैरहनी नगरपालिकाबाट गरिने भएको छ।

महोत्सवको संरक्षक खैरहनी नगरपालिका र थारू कल्याणकारिणी सभा, चितवन संरक्षकको रूपमा रहेको छ। महोत्सवको प्रायोजकमा गोर्खा ब्रुअरी प्रालि कुमरोज मध्यवर्ती सामुदायिक वन उपभोक्ता समूह सहप्रायोजकको रूपमा छन्। महोत्सव थारू कल्याणकारिणी सभा, क्षेत्र नं ७, चितवनले आयोजना गरेको हो।

थारू संस्कार अनुसार विवाह गर्ने जोडीलाई दुई लाख

सन्तोष दहित।दाङ

लुम्बिनी प्रदेशका पूर्वमुख्यमन्त्री डिल्ली बहादुर चौधरीले थारू समुदायमा परम्परागत संस्कार र रीतिरिवाजअनुसार गरिने विवाह (बर्का भ्वाज) गर्ने जोडीलाई दुई लाख रुपियाँ सहयोग गर्ने घोषणा गर्नुभएको छ । शुक्रबार तुलसीपुरमा आयोजित नमुना भुह्यारथान तुलसीपुरको आयोजना तथा थारु कल्याणकारिणी सभा क्षेत्र नं. ३, मटाँवा महासंघ तुलसीपुरलगायत संस्थाहरूको सहआयोजनामा भएको माघ विशेष कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै उहाँले यस्तो घोषणा गर्नुभएको हो ।

पछिल्ला वर्षहरूमा थारू संस्कारअनुसार गरिने विवाह परम्परा हराउँदै गएको उल्लेख गर्दै चौधरीले त्यसको संरक्षण र प्रवर्धनका लागि थारु सांस्कृतिक संग्रहालयमार्फत दुलाहा पक्षलाई एक लाख र दुलही पक्षलाई एक लाख गरी कुल दुई लाख सहयोग गरिने बताउनुभयो ।

त्यस्तै उहाँले थारु भेषभूषा, कला, संस्कृति तथा मौलिक गीत ढुम्रु, महोत्या, मागर, सज्ना, मैना, बर्किमार, छोक्रा, हुर्डङ्ग्या र दशैंमा गाइने सङ्ख्या लगायत गीतहरूको संरक्षण र प्रवर्धनका लागि विशेष प्याकेजसहित सहयोग योजना ल्याइएको जानकारी दिनुभयो । संग्रहालयबाट प्राप्त आम्दानी थारू भाषा, कला, संस्कृति, भेषभूषा र गीतसंगीतको संरक्षणमा लगानी गरिँदै आएको बताउँदै उहाँले थारू समुदायका विभिन्न विधामा अध्ययन तथा अनुसन्धानका लागि समेत बजेट छुट्याइएको जानकारी दिनुभयो ।

थारू भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिसम्बन्धी विषयमा स्नातकोत्तर तहको शोध (थेसिस) लेख्ने विद्यार्थीलाई पनि सहयोग गर्ने योजना रहेको उहाँको भनाइ थियो । “हाम्रो कला र संस्कृति रहे मात्र हामी थारू रहन्छौं,” चौधरीले भन्नुभयो, “त्यसैले हाम्रो पहिचान र अस्तित्व जोगाउन हामी आफैं सचेत र जागरूक हुनुपर्छ ।”

माघ थारू समुदायको महान पर्व मात्र नभई नयाँ वर्षको रूपमा पनि मनाउदै आएको चर्चा गर्दै उहाँले यो पर्वले थारु समुदाय मात्र होइन, छिमेकी समुदायबिच समेत सामाजिक एकता र सद्भाव बढाउने बताउनुभयो । माघ आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक महत्व बोकेको पर्व भएको उल्लेख गर्दै उहाँले माघी डेवानीमार्फत गाउँमा मटाँवा, अघवा र चौकदार चयन गर्ने परम्परा पुनः निरन्तरता दिनुपर्ने आवश्यकता औंल्याउनुभयो ।

“मटाँवा र बरघर जोगिए मात्र हाम्रो पूजा, परम्परा, कला र संस्कृति सुरक्षित रहन्छ,” उहाँले भन्नुभयो, “सिंगो गाउँको संस्कृति मटाँवा र बरघरमै अडिएको हुन्छ, त्यसैले हरेक गाउँमा माघी डेवानीमार्फत मटाँवा र बरघर चयन गर्नुपर्छ ।” पहिले माघी डेवानीमार्फत बितेको वर्षको समीक्षा र आउने वर्षको कार्ययोजना बनाउने चलन रहे पनि अहिले त्यो अभ्यास थोरै गाउँमा मात्र सीमित भएको उल्लेख गर्दै उहाँले यस महत्वपूर्ण परम्परालाई पुनर्जीवित गर्न आग्रह गर्नुभयो ।

नमुना भुह्यारथानका अध्यक्ष रामशरण चौधरीको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा बुद्धिजीवी आसाराम चौधरीले ढुम्रु गीतको महत्वबारे कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा माघमा गाइने ढुम्रु गीत तथा मघौटा नाचसमेत प्रस्तुत गरिएको थियो । कार्यक्रमको सहजीकरण नमुना भुह्यारथानका सचिव नारायण चौधरीले गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा थारु भाषा, साहित्य तथा कला संस्कृति क्षेत्रमा योगदान पुर्‍याउनुहुने अग्रजहरुलाई सम्मान समेत गरिएको थियो ।

नाउपा सांसद धर्मबहादुर चौधरी उज्यालो नेपालमा प्रवेश

नागरिक उन्मुक्ति पार्टी (नाउपा)का लुम्बिनी प्रदेश सांसद धर्मबहादुर चौधरी उज्यालो नेपाल पार्टीमा प्रवेश गरेका छन्। काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा नवनियुक्त अध्यक्ष घिसिङले चौधरीलाई पार्टीमा प्रवेश गरेका हुन्।

टोपी र खादा ओढाएर चौधरीलाई पार्टीमा प्रवेश गराइएको थियो। उज्यालो नेपाल पार्टीले चौधरीलाई केन्द्रीय सदस्यमा मनोनीत गरेको जनाएको छ।

पूर्वमन्त्री चन्द्रकान्त चौधरीको निधन

पूर्वमन्त्री चन्द्रकान्त चौधरीको निधन भएको छ। सप्तरीको डाक्नेश्वरी नगरपालिका ५ पातो स्थित आफ्नै निवासमा शनिबार विहान ११ बजे ८५ वर्षको उमेरमा उनको निधन भएको हो।

उनी पूर्व ऊर्जा तथा जलश्रोत सिंचाइ राज्यमन्त्री भएका थिए। २०७४ सालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा उनी सप्तरी निर्वाचन क्षेत्र ३ मा तत्कालीन राष्ट्रिय जनता पार्टीबाट विजयी भएका थिए। उनले आफ्नै भाइ एमालेका ताराकान्त चौधरीलाई पराजित गरेका थिए। चौधरीको श्रीमती, २ छोरा र १ छोरी छन्।
उनको आइतबार अन्त्यष्टि गरिने परिवारजनले बताएका छन्।

प्रधानपञ्चदेखि सांसदसम्म चन्द्रकान्तको यात्रा
देशमा भएका विभिन्न खालखण्डका राजनीतिक घटनाक्रमका साथी उनै चन्द्रकान्त चौधरी विं सं २००४ सालमा सप्तरीको पातो गाउँमा बुबा उमाकान्त चौधरी र आमा युदामणि चौधराइनको कोखबाट जन्मिएका थिए। राम्रो पारिवारिक वातावरणमा जन्मिएका उनको लालन पोषण पनि राम्रोसँग भयो। बुबा उमाकान्तलाई छोरा पढ्नुपर्छ भनेर राम्रो शिक्षा दिन चाहे। त्यसका लागि उनलाई छिमेकी देश भारत पढ्नकै लागि पठाए। चन्द्रकान्तले भारतबाट म्याट्रिक पास गरे। त्यतिबेला नेपालमा पञ्चायती व्यवस्था थियो। उनी नेपाल आएको केही समयमै सो क्षेत्रका प्रधानपञ्च भए।

प्रधानपञ्च भएपछि उनले समाज परिवर्त गर्ने उपायहरुबारे मनन गरे। शिक्षा नै त्यस्तो चिज हो जसले मानिसलाई ज्ञानगुनका कुरा मात्र सिकउँदैन, आत्सम्मान र व्यक्तिगत क्षमताको पनि विकास हुने भन्दै उनले गाउँमा स्कुल खोल्ने निर्णय गरे। त्यसका लागि चाहिने जमिन र पूर्वाधारहरुको खोजी पनि उनी आफैँले गरे। त्यसबेला उनले स्कुलका लागि ४७ विघा जमिन दान गरेको सम्झिन्छन्। ‘त्यतिबेला नेपाली जनताका छोराछोरीले पनि पढ्न पाउनुपर्छ भनेर शिक्षामा लगानी गरेँ। ती दिन अहिले सम्झिँदा बडो खुसी लाग्छ,’ थारूवानसँग कुराकानीमा उनले भनेका थिए।

युवा उमेरमै प्रधानपञ्च भएका उनी लगातार ३० वर्ष नेतृत्व गरेका थिए। २०४६ सालको क्रान्तिपछि भने उनी नेपाली कांग्रेसमा आबद्ध भए। सामाजिक अभियन्ता र राजनेताको परिचयसमेत बनाएका उनलाई २०४९ सालको स्थानीय चुनावमा कांग्रेसले टिकट दिएको थियो। उक्त चुनावमा उनी पाता गाविस अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए। त्यसपछि पनि उनले जनताप्रतिको आफ्नो जिम्मेवारी बहन गर्ने प्रयास गरेका थिए। पार्टीभित्र पनि उनी जिल्ला कमिटी हुँदै केन्द्रीय नेतृत्वसम्मै पहुँच बनाएका थिए।

२०६२-६३ को जनआन्दोलनपछि धेरै नयाँ अनुहारहरू आए। लगत्तै भएको पहिलो संविधान सभा चुनावमा उनी तटस्थ बसे। एक दसकको विश्रामपछि उनमा पुनः चुनाव लड्ने इच्छा जागेर आयो। सरकार र जनताबीचको तिक्तताका कारण पनि उम्मेदवारी दिन उनलाई कर लाग्यो। २०७४ को स्थानीय चुनावका लागि उनले पार्टीमा लबिङ गरे, तर टिकट पाएनन्। उनले पार्टी छाडेर स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिए। पराजित भए पनि उनले उक्त चुनावमा सम्मानजनक मत ल्याएका थिए।

त्यही बेला चन्द्रकान्त मधेसी दलको नजरमा परेका थिए। उनलाई पार्टीभित्र भित्र्याउन राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल र संघीय समाजवादी फोरम दुवैतर्फका नेताले तीव्र लबिङ गरेको उनले बताएका थिए। उनले अन्त्यमा भने राजपाबाट चुनाव लड्ने मनसाय बनाएका थिए। त्यसका लागि राजपाले पनि प्रतिनिधिसभाकै लागि उनलाई टिकट दियो। त्यतिबेला आफ्नै भाइको उम्मेदवारी पनि सो क्षेत्रबाट पर्‍यो। भाइ ताराकान्त चौधरी एमालेबाट उम्मेदवारी दिएका थिए। त्यतिका बावजुद पनि चन्द्रकान्तले हरेस खाएनन्।

जनताबीच आफ्नो असल म्यान्डेड बोकेर गए। नभन्दै उनी प्रतिनिधिसभा चुनावमा निर्वाचित पनि बने। ‘यो क्षेत्रमा मैले इमानको राजनीति गरेको छु। जसको परिणाम यहाँका स्थानीयले मलाई दिनुभएको छ। यहाँका जनताहरुको भरोसा मैले तोड्नु हुँदैन। यहाँका जनतालाई समृद्धिको बाटो डोर्‍याउने मेरो काँडमा आएको छ। जुन मैले सिरोपर ठानेर गर्नेछु,’ उनले भनेका थिए।

‘श्रीमान श्रीमतीको झगडा’ भन्नेहरूलाई रञ्जिताको जवाफ- आगोमा घ्यू हाल्न दौडिनु नैतिकता होइन

रञ्जिता श्रेष्ठ।

कैलाली क्षेत्र नं. १ लाई कसैले पनि स्वार्थ, षड्यन्त्र र सस्तो आरोपको अखडा ठानेर राजनीति गर्ने भूल नगरोस्। यहाँका जनताले धेरै देखेका छन्, धेरै भोगेका छन्, र कसले पीडाको राजनीति गर्‍यो र कसले जिम्मेवारी बोकेर काम गर्‍यो भन्ने कुरा राम्ररी बुझ्छन्।

२०७९ सालमा जनताले मलाई जनप्रतिनिधि बनाएपछि “के गरिस् ?” भनेर प्रश्न गर्नेहरूलाई म आज तथ्य र इतिहासका आधारमा जवाफ दिन चाहन्छु। म जुन एजेन्डा लिएर जनतामाझ गएको थिएँ, त्यो पूरा भयो कि भएन त्यसको जवाफ इमानदारीपूर्वक दिनुस्, हल्लाका आधारमा होइन। राजबन्दी रिहाइ कुनै संयोग थिएन, कुनै व्यक्तिगत सौदा थिएन। तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’को स्पष्ट राजनीतिक इच्छाशक्ति र म क्याबिनेट मन्त्रीको जिम्मेवारीमा रहँदा गरिएको ठोस पहल बिना त्यो निर्णय सम्भव नै थिएन।

जो आज सजिलै टिप्पणी गर्छन्, उनीहरूलाई सोध्न चाहन्छु- त्यो बेला तपाईंहरू कहाँ हुनुहुन्थ्यो? हिजोको दिनमा थारू समुदायलाई योजनाबद्ध रूपमा हत्यारा सावित गर्न टेलिभिजन, रेडियो र मञ्च-मञ्चमा कराउनेहरूको इतिहास हामीले देखेकै हौँ। आज तिनै सोच बोकेकाहरू नयाँ शब्द र नयाँ आरोप लिएर फेरि देखापरेका छन्, तर इतिहास न मेटिन्छ, न मोडिन्छ।

अब अझ स्पष्ट रूपमा अर्को आरोपको जवाफ दिन चाहन्छु। मलाई र रेशमजीलाई “श्रीमान श्रीमतीको झगडा” भनेर दोष थोपर्नेहरूलाई। यदि साँच्चिकै हाम्रो व्यक्तिगत झगडा भएको भए, यदि यो घरायसी विवाद नै भएको भए, त्यो अंश मुद्दा, बहुविवाह मुद्दा वा व्यक्तिगत कानुनी विवादका रूपमा देखिन्थ्यो होला। तर यस्ता कुनै पनि मुद्दा छैनन्। किनकि यहाँ व्यक्तिगत झगडा थिएन। राजनीतिक असहमति र परिस्थितिजन्य मतभेदलाई श्रीमान श्रीमतीको झगडामा झार्नु
तर्कको होइन, राजनीतिक असफलता र कायरताको प्रमाण हो। आफ्नै जिम्मेवारीबाट पन्छिन अरूलाई दोष दिने काम नगरेकै राम्रो।

हिजो दाइ-भाउजु भन्दै हिँड्नेहरूलाई पनि सोध्न चाहन्छु- त्यो बेला मिलाउने, संवाद गराउने, जिम्मेवारी लिने ठाउँमा तपाईंहरूले के भूमिका खेल्नुभयो? अहिले परिस्थिति गाह्रो देख्दा आगोमा घ्यू हाल्न दौडिनु नैतिकता होइन। अब “रञ्जिता ले पद र कुर्सीको लागि थारू मुद्दा बिर्सिइन्” भन्नेहरूलाई पनि स्पष्ट जवाफ दिन्छु। रञ्जिता कुनै राजनीतिक पृष्ठभूमिबाट आएको व्यक्ति होइन। म राजनीति गर्न जन्मिएकी होइन। म परिस्थितिले राजनीति गर्न बाध्य बनाएकी नारी हुँ। म त्यही नाबालक सम्हालेर बसेकी आमा हुँ, जसको बुबालाई २०७२ सालको टीकापुर घटनामा नहुनु पर्ने झुटो मुख्य आरोपी बनाइयो। र, देशबाहिर बस्न बाध्य पारियो। त्यो पीडाले मलाई राजनीतिमा ल्यायो, कुर्सीको लोभले होइन, न्यायको खोजीले।

राजनीतिक पार्टी दर्ता गरियो, मलाई अध्यक्षको जिम्मेवारी दिइयो, र त्यो जिम्मेवारी मैले सजिलो भनेर होइन, सबैभन्दा गाह्रो जिम्मेवारी भनेर स्वीकार गरेँ। मैले पद खोजेकी होइन। मैले कुर्सी मागेकी होइन। मैले त झन् आफ्नो समय, श्रम, आत्मसम्मान र सहनशीलता दाउमा राखेर यो आन्दोलन जोगाएँ, अगाडि बढाएँ र सफल बनाएँ। यदि पदकै लोभ हुन्थ्यो भने यति आलोचना, यति चरित्र हत्या, र नारी भएको कारण हरेक निर्णयमा प्रश्न खेपेर यो बाटो हिँडिरहनु पर्ने थिएन।

झुटा कथा बनाएर, झुटा मुद्दा थोपरेर एउटी नारी नेत्रीलाई बदनाम गराउने प्रयास केवल राजनीतिक अपराध होइन, यो नारीमाथिको योजनाबद्ध प्रहार हो। तर इतिहासले सधैँ एउटै कुरा देखाएको छ- झुटो प्रचारले केही समय हल्ला मच्चाउन सक्छ, तर अन्तिम फैसला समयले नै गर्छ। समयसँग बहस कसैले जितेको इतिहास छैन।

अन्त्यमा स्पष्ट भनिन्छ, थारू मुद्दालाई प्रयोग गरेर नारीमाथि प्रहार नगर्नुस्। श्रीमान श्रीमतीको सम्बन्धलाई हतियार बनाएर राजनीति नगर्नुस्। जनताको पीडामाथि उभिएर सस्तो लोकप्रियता खोज्ने भ्रममा नबस्नुस्।

विश्व मञ्चमा चीनको प्रविधिक सर्वोच्चता दाबी कमजोर

रोबोटिक्स र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) क्षेत्रमा प्रभुत्व देखाउने चीनको प्रयास पटक-पटक असफल हुँदै आएको छ। योजनाबद्ध प्रदर्शन, बिग्रिएका मेसिन तथा रोबोटको रूपमा लुकेर प्रस्तुत गरिएका मानिसहरूले देशको विश्वसनीयता घटाएको आरोपहरू उठिरहेका छन्।

गत दशकभरि बीजिङले आफूलाई रोबोटिक्स र एआईको वैश्विक नेता भनेर आक्रामकरूपमा प्रचार गर्‍यो र यी प्रविधिलाई राष्ट्रिय शक्तिको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गर्‍यो। तर वास्तविकता भने प्रचारझैँ प्रभावशाली देखिएन। २०२४ को सिसिटिभी स्प्रिङ गालामा रोबोटले रुमाल फ्याक्ने प्रदर्शनलाई चिनियाँ इन्जिनियरिङको ठूलो सफलता भनेर प्रस्तुत गरियो। तर पछि भाइरल भएका भिडियोहरूले रुमाल रोबोटको हातमा फिसिङ लाइनले बाँधिएको देखाए, जसले स्वचालित क्षमताको प्रदर्शन नभई योजनाबद्ध नाटकीयता मात्रै भएको खुलासा गर्‍यो।

यो घटना एक्लै थिएन। अप्रिल २०२४ मा बीजिङले मानवसँगै मानवरुपी रोबोटहरू सहभागी भएको विश्वकै पहिलो हाफ म्याराथन आयोजना गर्‍यो। सहनशक्ति र प्रविधि प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले आयोजना गरिएको यो कार्यक्रम असफलतामै टुंगियो। २० रोबोटमध्ये अधिकांश सुरुआतमै लडे, अड्किए वा बन्द भए। केहीको ‘मुन्डै’ दौडबीचमा झर्‍यो र मानव सहयोगीले उठाइदिनु पर्यो। केवल सात रोबोटले चार घन्टाभन्दा बढी समय लगाएर दूरी पूरा गरे, जबकि मानवीय च्याम्पियनले एक घन्टा दुई मिनेटमै दौड पूरा गरे। “रोबोट च्याम्पियन” ताङ गोङले दुई घन्टा ४० मिनेट लगाए, जसले मानव र रोबोट क्षमताबीच ठूलो अन्तर देखायो।

सार्वजनिक प्रदर्शनभन्दा पर, उपभोक्ताहरू पनि निराश भएको देखियो। फेब्रुअरी २०२४ मा हुनान प्रान्तका एक व्यक्तिले युशु जी१ मानवरूपी रोबोटमा ४१ हजार अमेरिकी डलरभन्दा बढी खर्च गरे। तर सो रोबोटको क्षमता बच्चाझैँ हात हल्लाउने वा हात मिलाउने जस्ता सीमित काममै सीमित भएको पाए। न त नाच्न सक्थ्यो, न घरायसी काम, न भरपर्दो रूपमा हिँड्न नै। यसले चीनको रोबोट उद्योग प्रचारमा बढी र वास्तविक नवप्रवर्तनमा कम केन्द्रित भएको आशंका बलियो बनायो।

सबैभन्दा ठूलो आलोचना २०२४ को वर्ल्ड रोबोट कन्फरेन्समा देखियो। दुई मानव मोडेललाई रोबोटको रूपमा सजाएर वास्तविक मेसिनसँगै प्रस्तुत गरियो। वास्तविक रोबोटहरूले सामान्य हात चाल मात्र देखाउँदा ती मोडेलले जीवन्त मुद्राहरू दिए, पसिना बगाए र मेकअपसमेत मिलाउनुपर्‍यो। एक “रोबोट”ले मञ्च छाडेर खाना खान गएको दृश्य सार्वजनिक भएपछि छलकपट पुष्टि भयो। भिडियोहरूले विश्वभर चर्चा पायो र चीनको प्रविधिक सर्वोच्चता दाबी थप कमजोर बनायो।

अगस्ट २०२५ मा अर्को लाजमर्दो घटना भयो। हतियारसहितको चिनियाँ रोबोटको मार्चिङ अभ्यास देखाइएको भिडियो भाइरल भयो। सुरुमा यसलाई सैन्य रोबोट क्षमताको प्रमाण भनेर स्वागत गरियो। तर पछि यो एआई-निर्मित भिडियो भएको पत्ता लाग्यो। कुनै वास्तविक प्रोटोटाइप नभएको पुष्टि भएपछि यो डिजिटल जालसाजी साबित भयो। यसले केवल चीनलाई मात्र होइन, प्रविधि प्रगतिबारे प्रचारलाई लिएर व्यापक चिन्ता पनि बढायो।

यी असफलताबीच पनि चीन एआई क्षेत्रका प्रगतिबारे दाबी गर्न जारी छ। डीपसिक नामक खुला स्रोतको ठूलो भाषा मोडेललाई विश्व प्रतिस्पर्धामा “डार्क हर्स” र अमेरिकासँगको प्रतिस्पर्धामा चीनको गुप्त हतियार भनेर प्रस्तुत गरिन्छ। तर संशय जारी छ। धेरैले यी दाबी बढाइचढाइ भएको भन्दै, चीनको रोबोटिक्स क्षेत्रमा पटक-पटक देखिएको अतिशयोक्ति र धोखाधडीको पैटर्नतर्फ औँला ठाडो गरेका छन्।

२०२५ को मध्यतिर चीनले वर्षअन्त्यसम्म कम्तीमा १०,००० मानवरूपी रोबोट उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको रिपोर्ट आयो। सरकारले समर्थन गरेका “रोबोट बुट क्याम्प” ले उत्पादन तीव्र बनाएको बताइन्छ। यसले चीनको औद्योगिक क्षमता देखाए पनि विज्ञहरू भन्छन्, संख्या गुणस्तर होइन। धेरै रोबोटहरूको क्षमता अझै सीमित भएकाले ठूलो उत्पादनले प्रविधिक कमजोरी ढाकछोप गर्न नसक्ने शंका छ।

फेयर प्लस २०२५ एक्स्पो, सेन्जेन् मा, चीनले एआई-सक्षम रोबोटहरू-जस्तै बारटेन्डर, ज्येष्ठ नागरिक हेरचाह सहायक, र ‘इन्टिमेसी रोबोट’-प्रदर्शन गर्‍यो। डिजाइन आधुनिक देखिए पनि धेरै प्रदर्शनहरू स्क्रिप्टेड अन्तरक्रियामा निर्भर रहेको आलोचकहरूले बताए। इन्टिमेसी रोबोटमा दिएको जोडले नैतिक बहस पनि जन्मायो, चीनले सार्थक नवप्रवर्तनभन्दा सनसनीभन्दा बढी प्राथमिकता दिएको आरोप लाग्यो।

यी सबै घटनाले एउटै तस्वीर देखाउँछन्, प्रविधिक प्रभुत्व देखाउने चीनको लालसा प्रायः वास्तविक उपलब्धिभन्दा सिँगारिएको प्रदर्शनमै आधारित छ। यस्ता देखावटी कार्यक्रमले घरेलु दर्शक चकित पार्लान्, तर विश्व समुदायले तीलाई क्रमशः खोक्रो देख्न थालेको छ। प्रत्येक छलकपट वा असफलताको पर्दाफासले चीनको विश्वसनीयतामा चोट पुर्‍याइरहेको छ।

यस विश्वसनीयता सङ्कटका व्यापक असर छन्। विश्व प्रविधि प्रतिस्पर्धामा विश्वास पनि त्यस्तै महत्वपूर्ण हो जस्तै नवप्रवर्तन। बारम्बार ठगीसरह देखिने दाबी गरिने देशसँग सहकार्य वा लगानी गर्ने सम्भावना घट्छ। साथै, प्रचारमा अडिएका यी क्रियाकलापहरूले चीनभित्रका वास्तविक अनुसन्धानकर्ताको कामलाई पनि ओझेलमा पारिरहेको आलोचकहरूको भनाइ छ।

रोबोटिक्स र एआई क्षेत्रमा चीनका दोहोरिएका असफलताले प्रचारलाई प्रगतिभन्दा माथि राख्दा आउने जोखिम देखाएका छन्। फिसिङ लाइनमा बाँधिएका प्रदर्शनदेखि एआई-निर्मित सैन्य झुटाभिडियोसम्म, सर्वोच्चताको आवरण परीक्षणमा च्यातिएको छ। डीपसिक जस्ता पहल तथा ठूलो परिमाणमा उत्पादनले महत्वाकांक्षा देखाए पनि, यी प्रयासले वास्तविक नवप्रवर्तन प्रतिनिधित्व गर्छन् या अर्को भ्रम मात्रै, यो प्रश्न खुलै छ। अन्ततः, सर्वोच्चता नक्कली रूपमा देखाउने प्रयास मात्र असफल नभई चीनको विश्वसनीयतामै आघात पुर्‍याएर विश्वलाई त्यसको प्रविधिक उदय वास्तविकतामा आधारित छ कि केवल प्रदर्शनमा, भनेर सोच्न बाध्य बनाइरहेको छ।

तिब्बत र शिन्जियाङमाथि नियन्त्रण जमाउने चीनको प्रयास

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी (सीसीपी) नेतृत्वको सरकारले तिब्बत र शिन्जियाङका सम्पदा तथा सांस्कृतिक स्थलहरूको इतिहास पुनःव्याख्या गर्ने प्रयास गर्दै आएको छ, जसलाई व्यापक रूपमा विगतलाई रूपान्तरण गरी वर्तमान राजनीतिक लक्ष्य पूरा गर्ने र अशान्त मानिएका यी क्षेत्रहरूमा नियन्त्रण स्थापित गर्ने प्रचारका रूपमा हेर्ने गरिन्छ। यी प्रयासहरूले प्राचीन र मध्यकालीन चिनियाँ शासकसँग ती ऐतिहासिक स्थलहरूको निर्माण जोडेर तिब्बत र शिन्जियाङमा सीसीपीको शासन वैध ठहर्याउन खोजेका छन्।

तर तथ्यहरूले देखाउँछन् कि चिनियाँ सम्राटहरू न त यी स्थल निर्माणमा संलग्न थिए, न त अतीतमा यी क्षेत्रहरूमा प्रत्यक्ष शासन नै गरेका थिए। जोखाङ मन्दिर, पोताला दरबार, किजिल गुफा, बेजेक्लिक गुफा, कराखोजा (गाओचाङ) भग्नावशेष, जिआओहे प्राचीन सहरजस्ता स्थलहरू मुख्यभूमि चीनसँगको सांस्कृतिक एकीकरण र निरन्तरताको राज्य-समर्थित कथनको निशानामा परेका उदाहरण हुन्।

प्रसिद्ध पोताला दरबारबाट करिब एक किलोमिटर टाढा तिब्बतको सबैभन्दा पुरानो र पवित्र स्थल जोखाङ मन्दिर अवस्थित छ। यसलाई ६५२ ईस्वीमा टुबो वंशका राजा स्रोंग्त्सेन ग्याम्पोले निर्माण गरेका थिए। तर चिनियाँ सरकारले ताङ वंशकी राजकुमारी वेन चेङले यो मन्दिर निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको जानकारी प्रचार गरिरहेको छ। पोताला दरबार पनि चिनियाँ प्रचारको शिकार बनेको छ। चीनको पर्यटन, सम्पदा र शिक्षा क्षेत्रका सूचनात्मक सामग्रीमा पोताला दरबार र जोखाङ मन्दिरसँग चिनियाँ सम्बन्ध जोड्ने कथनलाई बलियो बनाउन खोजिएको छ।

सीपीसी पिपल्स, आधिकारिक पार्टीको समाचार वेबसाइटले राजकुमारी वेन चेङलाई जोखाङ मन्दिर निर्माणको पहलकर्ता बताउँदै यसलाई “ताङ–तिब्बती गठबन्धन स्मारक” भनेको छ। “स्रोंग्त्सेन ग्याम्पो र राजकुमारी वेनचेङको पहल र प्रवर्द्धनपछि टुबोका मानिसहरूले ताङ वंशको संस्कृतिसेख्ने प्रवृत्ति विकसित भयो,” वेबसाइटमा लेखिएको थियो। “जोखाङ मन्दिरले ताङ वंश र टुबोको हजारौँ वर्षदेखिको राष्ट्रिय एकताको ऐतिहासिक साक्षीको रूपमा, प्रेमपूर्ण सम्बन्ध नवीकरण र छिमेकीबीचको मित्रता पुनःप्रस्तुत गर्ने शुभेच्छालाई मूर्त रूप दिएको छ।”

राष्ट्रिय एकीकरण सुदृढ गर्न बीजिङ सरकारले हालै जोखाङ मन्दिरमा चिनियाँ वास्तुशैलीका दुई पविलियन निर्माण गरेको छ, जुन परम्परागत तिब्बती वास्तुकलासँग मेल नखाने तिब्बतीहरूले बताएका छन्। इन्टरनेशनल क्याम्पेन फर तिबेटले पविलियनमध्ये एक प्राचीन चिनियाँ-तिब्बती संधि (नवौँ शताब्दी) अंकित स्तम्भमाथि बनाइएको आरोप लगाएको छ, जसमा तिब्बती साम्राज्य र ताङ वंशको चिनियाँ सीमाना स्पष्ट रूपमा उल्लेख थियो।

चिनियाँ अधिकारीहरूले सन् २०२0 को कोभिड महामारीका क्रममा जनचलायन प्रतिबन्धित हुँदा ती पविलियन निर्माण गर्न सुरु गरेका थिए। एक स्थानीय तिब्बतीका अनुसार ती पविलियन बनाउनुको उद्देश्य चीन-तिब्बत संधिको सामग्रीबाट अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकहरूको ध्यान बटुल्नु थियो। “प्राचीन चिनियाँ संस्कृतिको हिस्सा भएका यस्ता पविलियनमध्ये एक संधि-स्तम्भमाथि राख्नुको उद्देश्य पर्यटकमा तिब्बत पुरानै समयदेखि चीनको हिस्सा भएको धारणा सिर्जना गर्नु हुन सक्छ,” स्थानीयले भने।

शिन्जियाङका उइगर मुस्लिमहरूले पहिचान, नियन्त्रण र सुरक्षासम्बन्धी गहिरो तनावका कारण कडा दमनका बाबजुद पनि सीसीपी सरकारको सत्ता स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्दै आएका छन्। बीजिङले आफ्नो अधिकार प्रस्तुत गर्न नरम कथनहरू प्रयोग गर्दै आएको छ। शिन्जियाङको प्राचीन सहर जिआओहेलाई अहिले प्रायः चीनको प्राचीन सहर वा चिनियाँ राष्ट्रको साझा सम्पदाको रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। साथै चिनियाँ राजनीतिज्ञहरूले यस प्राचीन संरचनालाई रेशम मार्गको हिस्सा भएको दाबी पनि गर्छन्।

केही विवरणहरूमा जिआओहे प्राचीन सहरको निर्माणको श्रेय समेत चिनियाँ ताङ वंशलाई दिइएको छ। त्यस्तै, बीजिङले किजिल गुफा र क्युचि राज्यबीच बलियो सम्बन्ध रहेको देखाउने प्रयास गरेको छ। संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा प्रस्तुत चिनियाँ सरकारी प्रतिवेदनमा भनिएको छ, “किजिल थाउजन्ड-बुद्ध गुफा, बेजक्लिक ग्रोटो, बेटिङ प्राचीन सहर स्थल र शिन्जियाङका अन्य केही स्थलहरूले हान, हुइहु, टुबो र अन्य प्राचीन बासिन्दाहरूको सांस्कृतिक तत्व समेटेर प्राचीन चिनियाँ संस्कृति र कला झल्काउँछन्।”

बीजिङले शिन्जियाङको गाओचाङ भग्नावशेष (कराखोजा) लाई पनि चीनको अविभाज्य भागको रूपमा प्रस्तुत गर्दै, यसलाई कहिल्यै “पूर्वी तुर्किस्तान” नभएको दाबी गरेको छ। यसले गाओचाङको उत्पत्तिलाई हान वंशसँग जोड्दै, गाओचाङ शासकहरूले चिनियाँ थर ग्रहण गरेको र अधीनता स्वीकार गरेको भनाइ प्रस्तुत गरेको छ। हालै चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको शिन्जियाङ भ्रमणपछि सीसीपी सरकारले वक्तव्य जारी गर्दै भन्यो: “चीनको केन्द्रीय सरकारले २,००० वर्षभन्दा बढीको ऐतिहासिक विकासक्रममा शिन्जियाङमा शासन गर्दै आएको छ र विभिन्न समयमा फरक-फरक विधि अपनाएको छ।”

दुई दशक पुरानो सेतोपत्रमा सीसीपी सरकारले हान वंशले ६० ईसा पूर्वमा शिन्जियाङमा प्रशासनिक कमान्ड स्थापनापछि यस क्षेत्रमा सैन्य तथा प्रशासनिक अधिकार प्रयोग गरेको दाबी गरेको छ। हङकङ विश्वविद्यालय अफ साइन्स एन्ड टेक्नोलोजीका चिनियाँ जातीय राजनीति विज्ञ बेरी साउटम्यानका अनुसार यस्ता दाबीहरू विश्वसनीय छैनन्। उनले भने, “त्यतिबेलाको राज्य अहिलेको राज्यजस्तो होइन। मापदण्डहरू परिवर्तन भइसकेका छन्। हजारौँ वर्षअगाडिदेखि स्वामित्व रहेको दाबी गम्भीर इतिहासकारहरूले स्वीकार गर्ने छैनन्।”

१८ वर्षीय अमरमणि चौधरी मृत अवस्थामा फेला

रुपन्देही जिल्लाको मायादेवी गाउँपालिका-५, गुरवनीयाँ स्थायी घर भएका १८ वर्षीय अमरमणि चौधरी मृत अवस्थामा फेला परेका छन्। सरस्वती निकेतन माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा १२ (इन्जिनियरिङ संकाय) मा अध्ययनरत चौधरी २०८२ साल पुस ९ गतेदेखि बेपत्ता रहेका थिए। उनी बुबा वैसमुनी थारुका एक्ला छोरा हुन्। हाल उनी काठमाडौंको कुलेश्वर क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएका थिए।

प्रहरीका अनुसार चौधरीले दक्षिणकाली नगरपालिका वडा नं. ७ स्थित भाइरल पुलबाट हाम्फालेको आशंका गरिएको छ। २०८२ पुस २३ गते स्थानीयवासी तथा इलाका प्रहरीको सहयोगमा उनको शव फेला परेको हो।

शवलाई आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी पोस्टमार्टमका लागि त्रिवि शिक्षण अस्पताल (टिचिङ अस्पताल), महाराजगञ्ज पठाइएको प्रहरीले जनाएको छ। घटनाबारे थप अनुसन्धान भइरहेको छ।

रेशम-रन्जिताजीले हाम्रो भावनामाथि गरेको मजाकप्रति कहिले क्षमा याचना गर्ने?

ठाकुर सिंह थारू
यहाँहरूको स्नेह, माया, सद्भाव र आलोचनाप्रति सधैँ अभारी छु। रहिरहने छु। कतिपय साथीहरूको कडा आलोचना र गालीगलौजलाई मार्गदर्शन मानेको छु। मेरो कसैप्रति व्यक्तिगत आग्रह पूर्वाग्रह, रिसराग केही छैन। जीवनको रेसमा कहिलेकसो नसोंचेको ठेस लाग्छ। परिस्थितिले कठोर निर्णय गर्न बाध्य बनाउँछ।

पछिल्लो समयको परिस्थितिले म फरक बाटो हिँड्न बाध्य भएको छु। हिँडन बाध्य गराइएको छ। मेरो निर्णयले कसैको विश्वासमाथि चोट परेको छ भने सार्वजनिक रूपमा माफी माग्न तयार छु। मैले यी कुरा सामाजिक सञ्जालमा नलेखे पनि हुन्थ्यो होला। तर, फेसबुकमा मेरो बारेमा आएका टिप्पणीले लेख्न बाध्य भएको छु। मेरो बानी धेरै साथीहरूलाई जानकारी नै छ। निर्णय लिुनभन्दा १० पटक विश्लेषण गर्नु मेरो बानी छ। तथ्य हेरेर गरेको निर्णय गलत हुँदैन भन्ने मलाई विश्वास छ। पछिल्लो पटक लिएको निर्णयका तथ्यगत आधार यस्तो छ। मेरो तथ्यगत निर्णय पढेपछि यहाँको गालीगलौज मेरो लागि रिरोपण गर्नेछु।

१) म पहिचानको पक्षधर व्यक्ति हो। त्यसैले जीवनभर कमाएका व्यक्तिगत पद प्रतिष्ठा छाडेर रेशम चौधरीमाथि भएको अन्यायविरुद्ध नागरिक उन्मुक्ति पार्टीमा गोलबद्ध भएँ। चुनाव लडे। यहाँहरूको विश्वासले सम्मानजनक स्थान पाएँ। निर्वाचन भएको केही समयपछि टीकापुरमा पुस २६,२७ र २८ गते महाधिवेशन भयो। त्यही अधिवेशनबाट अध्यक्ष रन्जिता र जन्मदाता रेशमजी बीच फाटो सुरु भयो। रेशमजी पार्टी अध्यक्ष भइरहँदा रन्जिताजी काठमाडौं फर्किनुभयो। श्रीमान श्रीमतीबीचको विवाद पार्टीभित्र नपरौँ भन्ने उद्देश्यले दुई जनालाई मिलाउन लाख प्रयास गरें। तर, सकिनँ। हार खाएँ। उल्टै मलाई रेशमको हनुमान भनेर टीका लगाइदिए।

२) विवाद मिलाउने मेरो प्रयास असफल भएपछि म रेशमजीको पक्षमा दरो रूपमा उभिएँ। निर्वाचन आयोगले रेशमजीलाई अध्यक्षका रूपमा स्वीकार नगरेपछि सर्वोच्च अदालतमा रिट दर्ता गर्न काठमाडौं पुगियो। सर्वोच्चको मुद्दाका निवेदकहरूलाई फिर्ता गर्न लगाएपछि त्यहाँबाट पार लागेन। तर, पनि म रेशमजीको पक्षमा उभिरहें। मैले संस्थापकहरू मध्येलाई अध्यक्ष मनेर जाउँभन्दा पनि सफल भइनँ। कहिले लालबीर बुबा, कहिले कसलाई अध्यक्ष बनायौँ, रेशमजीकै इसारामा। गलत हो जान्दाजान्दै पनि साथ दिइरहे। मेरो स्वार्थ एउटै थियो, पार्टी जोगियोस्।

३) ढकिया हुँदाहुँदै रेशमजीले चकिया खोल्ने निर्णय गरेपछि म कडा प्रतिवादमा उत्रिए। पार्टी नखोल्नुस् ढकियालाई जोगाउन लाग्नुस्। भाउजुलाई सम्झाउनुस् भनेर लागे। सकिनँ। ढकियाको पक्षमा उभिरहे। तर, असफल रहेँ। ढकिया हुँदासम्म कुनै पार्टीमा नजाने निर्णय लिई अडानमा रहिरहेँ। चकियामा आउनुस् भनेर साथीहरू बोलाउँदा पनि अटेर गरिरहेँ। म गलत वा सही के थिएँ। त्यो समयले बताउँला।

४) ढकिया पक्रेर बसिरहँदा एकाएक रन्जिताजीले नेपाली कम्युष्टि पार्टीमा विलिन गुर्नभयो। मलाई ठूलो झट्का लाग्यो नै। म सोँच्नसम्म सकिनँ। मलाई लागेको थियो, मेरो प्रेसरले रन्जिताजीले ढकियालाई चकियामा समाहित गर्नुहोला भन्ने लागेको थियो।तर, त्यो विश्वास पनि गुम्यो। म एक्लै भएको महसुस गरिरहेँ। ढकिया विलिन भए पनि जोगाउन सर्वोच्चमा फेरि पनि मुद्दा दर्ता गर्न लगाएँ। संस्थापक सदस्य रामलाल डंगौरालाई अध्यक्ष बनाउनु भनेर लागे। रेशमजीले त्यो पनि मान्नु भएन। अन्ततः ढकिया विलिन भयो।

५) मैले रोजेको ढकिया अर्को पार्टीमा विलिन भएपछि म पार्टीविहीन भएँ। चकिया रेशमजी खोल्नुभयो, त्यहाँ अटाएन। मेरो निष्कर्ष के हो भने, फेरि पनि दाई भाउजुको विवादमा समय खेर फाल्नु राम्रो होइन। म गलत पनि हुन सक्छु। मैले रेशमजीसँग लामो समयसम्म संगत गरेको छु। मजाले चिन्ने मौका पाएँ।

६) अन्तितमा मसँग कुनै बाटो भएन। मैले विश्वास गरेको ढकिया सकियो। चकिया जन्म भयो। चकियाको नेतृत्वकर्ता उनै हुन्। जसले लाखौं मतदाताको सपनाको मजाक उडायो। सामाजिक सञ्जालमा मैले लेखेको छु, रेशमजी अध्यक्ष भएर पार्टी दर्ता गर्छन् भने म साथ दिन तयार छु। होइन भने, अरुलाई अध्यक्ष बनाएर बारबार पार्टी दर्ता गर्नु मेरो नजरमा शोभनीय भएन। त्यसैले चकियामा अटिन। मेरो ऊर्जावान र बलवान समय श्रीमान श्रीमतीको झगडामा खेर फालिरहन उचित लागेन।

मलाई लोभिपापी देख्नेहरू, पहिचान बेचुवाको ठेकेदार देख्नेहरूलाई मेरो प्रश्न छ, म कहाँनिर गलत छु। विगतमा ढकियामा लाग्नु मेरो निर्णय गलत थियो? ढकियालाई अर्को पार्टीमा विलिन गर्नु मेरो व्यक्तिगत महत्वकांक्षा कहाँ देखियो? श्रीमान श्रीमतीको विवादले पार्टी सक्किनुमा मेरो भूमिका कहाँनिर देखियो? पहिचानको मुद्दा मैले कहाँनिर बेचेँ? पहिचानको मुद्दा मेरो वा अरु कसैको व्यक्तिगत ठेक्का हो?

मेरो प्रिय चुनाव चिन्ह र पार्टी विलिन गराएर मलाई पार्टीविहीन बनाउने, श्रीमान श्रीमतीको झगडामा मलाई अचानो बनाउने, पहिचानको मुद्दालाई आफ्नो व्यक्तिगत पेवा बनाउने, पार्टी सुढृद गर्न दिएको सुझावलाई कहिल्यै मनन् नगर्ने, मनपरी गर्ने अनि मलाई चोर, दलाल फटहा देख्ने? के ढकिया मैले सकेको हो? पहिचान मुद्दामा बार्गेनिग मैले गरेको हो? हामीजस्ताको राजनीतिक भविष्य खत्तम पार्ने काम मैले गरेको हो?

साथी हो। चुनाव फागुन २१ गतेसम्मलाई हो। हिजो हाम्रो सम्बन्ध जे थियो, त्यही हुनुपर्छ। यतिसम्म तल्लोस्तरमा नझरौँ कि भोलि आँखा जुधाएर कुरा पनि गर्न नसकियोस्। मैले गरेको एउटा निर्णयले रबीजी जस्ता नेताले थारूमाथि भएको विभेदबारे सार्वजनिक क्षमा याचना गर्नुभयो। रेशम-रन्जिताजीले हाम्रो भावनामाथि गरेको मजाकप्रति कहिले क्षमा याचना गर्ने? सबैको जय होस्।

टीकापुर आन्दोलन राजनीतिक आन्दोलन भएको रास्वपाको स्वीकारोक्ति (९ बुँदे सहमतिपत्र)

नागरिक उन्मुक्ति पार्टीका प्रदेश सांसदसहित पदाधिकारीहरू राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीमा समायोजन भएका छन्। राष्ट्रिय सभा गृहमा सोमबार आयोजित कार्यक्रममा सुदूरपश्चिम प्रदेशका निर्वाचित सांसद लक्ष्मण जोगेठ्वासहितका नेताहरू रास्वपामा समायोजन भएका हुन्।

रास्वपामा समायोजन हुनेमा नाउपाका वरिष्ठ उपाध्यक्ष दामोदर पण्डित, उपाध्यक्ष राजेश अधिकारी, कोषाध्यक्ष कोमल ज्ञवाली, महासचिव ठाकुर सिंह थारू र जीवन धामी चौधरी छन्। त्यस्तै थरुहट थारुवान अभियन्ता लक्ष्मण थारू र सुरेन्द्र चौधरी पनि रास्वपामा समायोजन भएका हुन्। रास्वपाले आइतबारमात्रै बालेनको टिमबाट लक्ष्मण थारूलाई केन्द्रीय सदस्यमा मनोनीत गरेको थियो। सुरेन्द्र चौधरी भने बालेनकै टिमबाट रास्वपाको समानुपातिक बन्दसूचीको थारू कलस्टरमा पहिलो नम्बरमा छन्।

यसैबीच रास्वपा, नाउपा र थरुहट थारुवान अभियन्ताबीच ९ बुँदे सहमति भएको छ। सहमति पत्रमा रास्वपाका तर्फबाट उपसभापति डीपी अर्याल, नाउपाका तर्फबाट दामोदर पण्डित र थरुहट थारुवान अभियन्ताका रूपमा लक्ष्मण थारू र सुरेन्द्र चौधरीले हस्ताक्षर गरेका छन्। रास्वपाले टीकापुर घटनालाई राजनीतिक आन्दोलनको रूपमा स्वीकार गरेको छ।

‘टीकापुर घटनालाई राजनीतिक आन्दोलनका रूपमा स्वीकार्दै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको नेतृत्वमा संघीय सरकार निर्माण भएपछि शान्ति सुरक्षा सुधारसँग सम्बन्धित सबै उच्च स्तरीय आयोगका सिफारिसहरूको उचित कार्यान्वयन गर्ने,’ सहमति पत्रमा उल्लेख छ। त्यस्तै नागरिक उन्मुक्ति पार्टीका पूर्व नेतृत्व साथै थरुहट/थारुवान अभियन्ताहरु पार्टीको तहगत संरचनामा सम्मानजनक समायोजन गर्दै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको संगठनात्मक संरचनालाई थप सक्षम र फराकिलो बनाउने सहमति पनि भएको छ।

यस्तो छ ९ बुँदे सहमति पत्र
१. २०८२ साल भदौमा नवयुवाहरुले भ्रष्टाचार र कुशासन विरुद्ध गरेको आन्दोलनको अपनत्व लिँदै समुन्नति र सामाजिक न्यायका राष्ट्रिय उद्देश्यहरुका लागि गरिनु पर्ने गहिरा नीतिगत, संस्थागत एवं संरचनात्मक सुधारहरु मार्फत आर्थिक-सामाजिक उन्नयन र सुसंस्कृत राजनीतिक अभ्यासको जगमा अर्को दश वर्षभित्र नेपाललाई सम्मानजनक मध्यम आय भएको राष्ट्र बनाउने मार्गचित्रको इमान्दार कार्यान्वयनप्रति समर्पित हुने,

२. पहिलो पक्ष र दोश्रो पक्षबीच बृहत् समायोजन भए पश्चात् स्थापित हुने राजनीतिक दलको नाम “राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी”, दलको झण्डा साविककै निलो पृष्ठभूमिको मध्य भागमा सेतो रङ्गको गोलाकार बीचमा निलो रङ्गको घण्टीको आकृति, दलको चुनाव चिन्ह ‘घण्टी’ र केन्द्रीय कार्यालय काठमाडौँ उपत्यकामा रहने,

३. राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको राजनीतिक प्रस्तावनामा उल्लेख गरिए बमोजिम ‘ऐतिहासिक विरासतका रूपमा विद्यमान लैङ्गिक, जातीय, वर्गीय, क्षेत्रीय लगायत सबै प्रकारका संरचनागत विभेदहरू विरुद्ध निर्णायक सम्बोधन गर्न अवसरहरूको न्यायिक वितरण, पहुँच र उपभोग’ मा जोड दिँदै, नेपालको संविधानले परिकल्पना गरेको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र र समानुपातिक समावेशी सिद्दान्तप्रति प्रतिवद्द रहने,

४. बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक तथा भौगोलिक विविधतायुक्त विशेषतालाई आत्मसात गर्दै थारुहरुको धार्मिक-सांस्कृतिक प्रणालीको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न संविधानको धारा ५६ (५) को मर्म अनुरुप थारू बहुल क्षेत्रलाई थारु संरक्षित ‘विशेष क्षेत्र’ घोषणा गर्न कानूनी र संवैधानिक प्रक्रिया प्रारम्भ गर्ने,

५. टीकापुर घटनालाई राजनीतिक आन्दोलनका रुपमा स्विकार्दै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको नेतृत्वमा संघीय सरकार निर्माण भएपछि शान्ति सुरक्षा सुधारसँग सम्बन्धित सबै उच्च स्तरीय आयोगका सिफारिसहरुको उचित कार्यान्वयन गर्ने,

६. निजामती, न्यायिक प्रहरी लगायत सबै सरकारी सेवामा आरक्षित वर्गका लागि तोकिएका अनुपातमा थारुहरुको आरक्षण व्यवस्था अभ्यासमा पूर्णत: लागू गर्ने,

७. भूगोल, जनसंख्या, सामर्थ्य र सांस्कृतिक पहिचानका आधारमा प्रादेशिक सुशासनका विविध आयामहरुमा सर्वदलीय राजनीतिक सहमतिका लागि पहल गर्ने,

८. नागरिक उन्मुक्ति पार्टीका पूर्व नेतृत्व साथै थरुहट/थारुवान अभियन्ताहरु पार्टीको तहगत संरचनामा सम्मानजनक समायोजन गर्दै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको सङ्गठनात्मक संरचनालाई थप सक्षम र फराकिलो बनाउने,

९. राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको सिद्धान्त, नेतृत्व र चुनाव चिन्ह ‘घण्टी’ मा गोलबद्ध भइ लोकतान्त्रिक सुशासन, समुन्नति र सामाजिक न्यायका मुद्धा अघि बढाउन अन्य सुसंस्कृत एवं परिवर्तनकामी वैकल्पिक राजनीतिक शक्ति, समूह र व्यक्तिहरुलाई आव्हान गर्ने ।