कैलालीको निर्वाचन क्षेत्र नं. ५ मा रोचक प्रतिस्पर्धा हुने देखिएको छ । ठूला दलका उम्मेदवारसहित स्वतन्त्र उम्मेदवारहरुको प्रतिश्पर्धाले यहाँको निर्वाचनको महोललाई रोचक बनाएको छ ।

सुदूरपश्चिम प्रदेशकै मुख्य निर्वाचन क्षेत्रको रुपमा हेरिएको कैलाली ५ मा स्वतन्त्र उम्मेदवार राना ठूला दल नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार नरनारायण शाह मनु, नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका उम्मेदवार तथा पूर्वमन्त्री प्रेम आलेमगर, नेकपा एमालेका उम्मेदवार यज्ञराज ढुंगाना, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का उम्मेदवार आनन्द बहादुर चन्दलाई कडा चुनौती दिदै जीत हासिल गर्ने दौडमा सक्रिय छन् ।

मतको जोड घटाऊ
कैलाली निर्वाचन क्षेत्र नं. ५ मा धनगढी उपमहानगरपालिकाका १९ र कैलारी गाउँपालिकाका २ गरेर २१ वडा पर्छन् । निर्वाचन आयोगको तथ्यांक अनुसार यहाँ कुल १ लाख १० हजार ५३९ मतदाता रहेका छन् । २०७९ को स्थानीय तह निर्वाचनको मत परिणामअनुसार धनगढीको मेयरमा स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएका गोपाल हमालले जितेका छन् भने उपमेयरसहित ६ वडा एमालेले जितेको छ ।

कांग्रेसले धनगढीका १२ वडा जितेको छ । ती वडामा वडाध्यक्षले पाएको मत कांग्रेस २० हजार ७ सय २५ रहेको छ भने एमालेका वडाध्यक्षले १५ हजार ४१० मत पाएका छन् । एक वडा जितेको माओवादीका वडाध्यक्षले ८ हजार १७४ र एकीकृत समाजवादीका वडाध्यक्षका उम्मेदवारहरूले दुई हजार ९ मत पाएका छन् ।

कैलारी गाउँपालिकाको वडा न. ६ र ९ नम्बर वडामा कांग्रेस वडाध्यक्षका उम्मेदवारले १० हजार ८८७, एमालेका उम्मेदवारले दुई हजार ७५८ र माओवादीका उम्मेदवारले ५ हजार २४५ मत पाएका छन् । यस्तै २०७९ को प्रतिनिधिसभाको समानुपातिकतर्फ यो क्षेत्रबाट कांग्रेसले १५ हजार ६१७, एमालेले १४ हजार ३२१, नागरिक उन्मुक्ति पार्टीले ११ हजार ६९७, राप्रपाले ६ हजार ९४७, तत्कालीन नेकपा माओवादी केन्द्रले पाँच हजार ७३६ र रास्वपाले चार हजार ४५५ मत पाएको थियो ।

यो तथ्यांक अनुसार मुख्य प्रतिश्पर्धा कांग्रेस, एमाले, नेकपा र रास्वापाबीच हुने देखिन्छ । तर यहाँको मतदाताहरुको मनोविज्ञानलाई विश्लेषण गर्ने हो भने, हरेक निर्वाचनमा यहाँको चलायमान मतदाता र थारु र रानाथारु समुदायको मतलाई निर्णायक मानिन्छ । यहाँको चलायमान मतदाता र थारु र रानाथारु मतदाता निर्णायक हुँदा मेयर हमालले जीत हासिल गरेका थिए । जसले गर्दा यी मतलाई जसले आफ्नो पक्षमा पार्न सक्यो, उसैको पक्षमा जीत निश्चित हुन्छ ।

बक्रदृष्टि थारु समुदायमा
यस निर्वाचन क्षेत्रको जनसंख्यामा मुख्य गरी सुदूरपश्चिमका ७ पहाडी जिल्लाबाट बसाइ सरेर आएका, यहाँका रैथाने थारु र रानाथारु जातिको जनसंख्याले भूमिका खेल्दछ । यहाँको धनगढी उपमहानगरपालिकामा मात्रै करिब ४० प्रतिशत थारु समुदायको बसोबास छ । भने कैलारीको वडा नं. ६ र ५ मा करिब ९७ प्रतिशत थारुको मात्रै जनसंख्या छ ।

संगठनबिहीन रहेका मेयर हमालले स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिइ दलीय उम्मेदवारहरुलाई पराजित गरेका थिए । हमालको जीतमा मुख्य भूमिका त्यही मतदाताको भूमिका निर्णायक रहेको बताइन्छ । धनगढीमा चलायमान मतदाता, जो पार्टी भन्दा व्यक्ति केन्द्रित हुन्छन् । ती चलायमान मतदातासँगै थारु र रानाथारुको मत जसले तान्न सक्यो, उसैको जीत सुनिश्चित हुने विश्लेषण गरिन्छ ।

हाल सबै उम्मेदवारको बक्रदृष्टि ती रैथाने समुदाय र चालायमान मतदातामा केन्द्रित छ । ती मत दलीय संगठनबाट भन्दा पनि उम्मेदवारको भूमिकाबाट अभिप्रेरित र प्रभावित हुने र एकै ठाउँमा जान सक्ने आंकलन विगतदेखि गरिँदै आएको छ । जुनकारण स्वतन्त्र उम्मेदवार प्यारेलाल रानासहित दलका उम्मेदवारहरु यसै मतदाता रिझाउने कसरतमा छन् । उम्मेदवार रानाले समुदायगत मतका साथै अन्य समुदायको लोकप्रिय मत आफुलाई आउने दाबी गरेका छन् ।

को हुन् प्यारेलाल राना ?
प्रतिनिधि सभा सदस्यको लागि स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिइ चुनावी मैदानमा होमिएका ६१ वर्षीय राना संविधान सभा सदस्य पनि हुन् । धनगढी उपमहानगरपालिका १७ पथरीका स्थायी बसिन्दा रहेका राना धनगढी उपमहानगरपालिका ८ धनगढी गाउँमा बस्दैआएका छन् । बुवा मण्डी राना र आमा फुलिया देवी रानाको कोखबाट जन्मिएका रानाको राजनीतिक यात्रा भने लामो छ । उनी लामो समयसम्म नेपाली कांग्रेस पार्टीमा आवद्ध भइ राजनीतिमा सक्रिय थिए । उनी २०४७ सालमा नेपाली कांग्रेसको साधारण सदस्यता लिएका थिए ।

त्यो भन्दा अगाडि उनी शिक्षण पेशामा थिए । प्रवीणता प्रमाणपत्र तहसम्मको शिक्षा हासिल गरेका राना २०४१ सालमा भानु प्राथमिक विद्यालय पथरीका स्थायी शिक्षकमा नियुक्त भएका भए । राजनीतिप्रति उच्च लगाव र झुकावले उनी शिक्षण पेशामा रहेनन् । कांग्रेसको सक्रिय राजनीतिमा क्रियाशिल उनी २०४९ सालमा उर्मा गाविस अध्यक्षमा निर्वाचित भए ।

कांग्रेस महासमिति सदस्य समेत भइसकेका राना कांग्रेसकै कोटाबाट २०७० सालमा दोस्रो सविधान सभा सदस्य भएका थिए । कांग्रेसमा चरम गुटबन्दी, बेथिति रहेको भन्दै रानाले २०८२ बैशाख २८ गते कांग्रेस परित्याग गरे ।

राजनीतिमा सक्रिय रानाको सामाजिक संघ संस्थामा पनि उत्तिकै आवद्धता रहेको छ । उनी धनगढीमा रहेको नवज्योति कृषि सहकारी संस्थाको २०६७ देखि दुई कार्यकालसम्म अध्यक्ष रहेका थिए । धनगढीमा प्रधान कार्यालय रहेको देशकै अग्रणी नवजीवन सहकारी संस्था लिमिटेडको सल्लाहकार रहिसकेका राना नेपाल भारतमैत्री संघको केन्द्रीय सदस्य तथा सल्लाहकार भइसकेका छन् । समाजसेवी र शिक्षाप्रेमी छवि बनाएका राना धनगढी उपमहानगरपालिका १६ स्थित बेहडा बाबा माध्यमिक विद्यालयका पूर्व अध्यक्ष समेत हुन् ।