-सुनन्दा गराईं
गिलगिट-बाल्टिस्तानमा, सरकारको विवादास्पद गहुँको मूल्यवृद्धि र सब्सिडी हटाउने बिरूद्ध एक बलियो विरोध देखा पर्यो। अवामी एक्शन कमिटीको नेतृत्वमा रहेको संयुक्त मोर्चाले कडा चेतावनी र बन्द हडतालको धम्की दिँदै फिर्ताको माग गरेको छ। यसका साथसाथै, बिजुली संकटले जाडो चुनौतिहरूलाई गम्भीर बिजुली कटौती, दैनिक जीवनलाई असर गर्ने र आर्थिक तनाव थप्छ। सरकारी कार्यालयमा प्राथमिकतामा परेको उपचारप्रति स्थानीय बासिन्दा निराश छन्, प्राथमिकता परिवर्तन गर्न आग्रह गर्छन्। यो तल्लो तहको विद्रोह स्वायत्तता र मर्यादाको लागि फराकिलो लडाईको सङ्केत गर्दछ। विरोधको प्रतिध्वनिको रूपमा, सरकारले यस क्षेत्रमा समतामूलक विकास र सामाजिक न्यायलाई बढावा दिँदै आर्थिक, सेवा र मानव अधिकारका सरोकारहरूलाई सम्बोधन गर्नको लागि महत्त्वपूर्ण मोडको सामना गरिरहेको छ।
गिलगिट-बाल्टिस्तानको मुटुमा, असन्तुष्टिको लहर यस क्षेत्रमा फैलिएको छ किनभने मानिसहरू गहुँको मूल्य बढाउने र अनुदान हटाउने सरकारको विवादास्पद निर्णयको विरुद्धमा उठेका छन्। महिनौंदेखि चलिरहेको आन्दोलनले राजनीतिक, धार्मिक र सामाजिक समूहहरूलाई कथित अन्यायविरुद्ध शक्तिशाली अडानमा ल्याएर एकताको प्रतीक बनेको छ।
प्रादेशिक सरकारले गहुँको मूल्य कृत्रिम रूपमा न्यून भएकाले तस्करी र कालोबजारी जस्ता मुद्दाहरूलाई औंल्याएर आफ्नो कार्यलाई तर्कसंगत बनाउने प्रयास गर्छ। संघीय दबाबको बावजुद, उनीहरूले आफ्नो निर्णय सार्वजनिक हितलाई प्राथमिकता दिने रणनीतिक कदम भएको दाबी गर्छन्। यद्यपि, यस तर्कले जनताको आक्रोशलाई मात्र तीव्र बनाएको छ, बासिन्दाहरूले गहुँ अनुदान र उनीहरूको मौलिक अधिकारको द्रुत बहालीको माग गर्दै।
अवामी एक्शन कमिटीका नेता एहसान अलीले सरकारलाई कडा चेतावनी दिँदै भने, “हामी २०२२ को दर र सब्सिडी पुनर्स्थापनाको माग गर्दछौं।” बन्द हडतालको खतरा ठूलो छ, जनताको असन्तुष्टिको गम्भीरतालाई जोड दिँदै।
अधिकारीहरूलाई एक साहसी चुनौतीमा, प्रदर्शनकारीहरूले माग गर्छन् कि सत्ताको पदमा रहेकाहरूले आफ्ना विशेषाधिकारहरू त्याग्न सक्छन् यदि उनीहरूले नागरिकहरूले बढेको गहुँको मूल्यको बोझ वहन गर्ने अपेक्षा गर्छन्। जवाफदेहिताको यो आह्वानले जनतालाई थप कठिनाइहरू थोपर्नुको सट्टा भ्रष्टाचारलाई सम्बोधन गर्न र खर्च कम गर्न सरकारलाई आग्रह गर्दछ। आन्दोलन गहुँको मूल्यमा सामान्य आपत्तिभन्दा बाहिर जान्छ; तिनीहरू स्वायत्तता र मर्यादाको लागि सामूहिक लडाइको प्रतिनिधित्व गर्छन्।
स्कार्दु सहरको प्रतिरोधको गढले राजनीतिक, धार्मिक, सामाजिक र राष्ट्रवादी समूहका मानिसहरू सडकमा उत्रिएपछि सर्वदलीय गठबन्धनको आह्वानमा एकताबद्ध मोर्चाको साक्षी छ। गुलाम हुसेन अथर र शेख अहमद ताराबी लगायत प्रमुख वक्ताहरूले सरकारको दृढ अडानको निन्दा गर्छन् र उनीहरूले अन्यायको रूपमा बुझेका कुराहरू विरुद्ध खडा हुने जनताको दृढ संकल्पलाई जोड दिन्छन्।
सरकारले विभाजनकारी रणनीति प्रयोग गरेको आरोप लगाउँदै, प्रदर्शनकारीहरूले धम्कीलाई अस्वीकार गर्दै आफ्नो लचिलोपनलाई जोड दिए। प्रान्तीय खाद्य मन्त्रीले तीब्र आलोचनाको सामना गर्नु परेको छ, “कठपुतली” भनेर लेबल लगाएर मूल्यवृद्धिको विरोध गर्नेहरूका विरुद्ध धब्बा अभियान चलाउनुभएको छ। शिगरमा, बासिन्दाहरू विपक्षमा सामेल छन्, मूल्यवृद्धि तत्काल फिर्ताको माग गर्दै र उनीहरूको आवाज सुनुवाइ नभएसम्म निरन्तर आन्दोलन गर्ने वाचा गर्दै।
सार्वजनिक कार्य समिति गिलगिट बाल्टिस्तानले सरकारका निर्णयहरूलाई जनविरोधी घोषणा गर्दै कोरसमा आफ्नो आवाज थप्छ। घोषणा गरिएको गहुँ बाँडफाँडलाई भ्रामक भन्दै समितिले जनताको मुखबाट सरकारलाई पैसा उठाउन नदिने प्रतिवद्धता जनाएको छ ।
मिडियासँग कुरा गर्दै, गुलाम हुसेन अथरले सरकारको दृष्टिकोणको निन्दा गर्दै कडा जवाफी हमला गर्न आह्वान गरे। उनले प्रस्तावित गहुँ विनियोजनलाई कमजोर डाइभर्सनको रूपमा खारेज गर्दै, सरकारी ज्यादतीहरू विरुद्ध दृढ अडानमा उनीहरूको दृढ प्रतिबद्धतालाई जोड दिए। गिलगिट-बाल्टिस्तानका जनता, आफ्नो सामूहिक आवाजमा, कथित अन्यायको विरुद्धमा दृढ छन्, निष्पक्ष व्यवहार र विवादास्पद निर्णयहरू उल्टाउन माग गर्दछन्।
यस अशान्तिको बीचमा, यस क्षेत्रले थप चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको छ, विशेष गरी कडा जाडोको अवस्थालाई बढाउँदै बिजुली संकट। गिलगिट सहरमा, विशेष गरी, दिनको 18 देखि 19 घण्टासम्म बिजुली कटौती हुन्छ। एक स्थानीय बासिन्दा, सत्तार फारुकले विद्यार्थी, कामदार र मिडियाका लागि यसले सिर्जना गरेको गम्भीर समस्यालाई प्रकाश पार्छन्।
स्कूलहरू पहिले नै महामारी पछि अवरोधहरूको सामना गरिरहेका छन्, यसलाई नियमित कक्षाहरू कायम राख्न चुनौतीपूर्ण लाग्छ। बिजुलीको उपलब्धताको अनिश्चितताले परीक्षाको समयमा विद्यार्थीहरूलाई तनाव दिन्छ, जनतामा निराशाको व्यापक भावनालाई प्रतिध्वनित गर्दछ। इन्टरनेट सेवा अवरोधहरूले व्यवसाय र मिडिया व्यवसायीहरूलाई थप बाधा पुर्याउँछ, मानिसहरूले सामना गर्ने कठिनाइहरूलाई बढाउँछ।
जेनेरेटर र हिटरले सुसज्जित सरकारी कार्यालयहरू र यी सुविधाहरूको लागि भुक्तानी नगरिएको बिलहरू बीचको पूर्ण भिन्नतालाई बासिन्दाहरूले औंल्याए। अनावश्यक विलासिता भन्दा आधारभूत आवश्यकताहरूलाई प्राथमिकता दिन सरकारलाई आग्रह गर्दै यस्तो अधिमान्य उपचारको अन्त्यको लागि आह्वान गर्दछ।
बारम्बार बिजुली कटौतीको बावजुद, बासिन्दाहरू बढेको बिजुलीको बिलहरूको बोझमा छन्, जसले बिजुली उत्पादनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउने क्षेत्रमा आर्थिक तनाव बढाउँदैछ। गिलगिट-बाल्टिस्तानमा लामो समयदेखि बेवास्ता गरिएको एक महत्वपूर्ण मुद्दा, निरन्तर बिजुलीको संकटलाई सम्बोधन गर्न सरकारको तत्काल आवश्यकतालाई यो संयोजनले जोड दिन्छ।
एक अलग तर समान मार्मिक कथामा, मानव अधिकार कार्यकर्ता अरिफ आजिकियाले पाकिस्तान-अधिकृत कश्मीर (पीओके) मा दबाबका चुनौतीहरूमा प्रकाश पारे। आजिकियाले सांस्कृतिक, भाषिक र सम्पदा तत्वहरूको क्षयलाई मानवअधिकारको बृहत्तर परिप्रेक्ष्यमा फराकिलो पार्दै भावुकताका साथ सम्बोधन गर्दछ।
उनले पीओके र जम्मु र कश्मीरको केन्द्र शासित क्षेत्र बीचको विकास असमानताहरूमा ध्यान खिचेका छन्, सोशल मिडियामा देखिने ठोस भिन्नतालाई जोड दिँदै। पञ्जाब प्रान्तमा बिजुली आपूर्ति गरे पनि, PoK ले लामो समयसम्म लोडसेडिङ र अत्यधिक बिजुली दरहरूको सामना गरिरहेको छ, जसले बिजुली उत्पादन गर्नेहरूका लागि विरोधाभासपूर्ण अवस्थालाई प्रकट गर्दछ।
आजिकियाले श्रीनगरमा कश्मीरी पहिचानको संरक्षणलाई मुजफ्फराबादमा पञ्जाबी प्रभावको प्रभुत्वसँग तुलना गर्दै PoK मा सांस्कृतिक क्षयलाई जोड दिन्छ। उहाँले शैक्षिक संस्थाहरूको अभाव, अपर्याप्त पूर्वाधार, र पीओकेमा रोजगारीका अवसरहरूको अभावको बारेमा चिन्ता व्यक्त गर्नुहुन्छ, ती सबैले विरोध प्रदर्शनमा व्यापक असन्तुष्टिमा योगदान पुर्याउँछ।
अन्तर्वार्ताले अनुच्छेद 370 को विषयलाई पनि छुन्छ, आजिकियाले यसलाई भारतको आन्तरिक मामिलाको रूपमा दाबी गरेको छ। उनले पाकिस्तानको कब्जामा रहेको पीओके र गिलगिट बाल्टिस्तानमा समाधान नभएका मुद्दाहरूमा ध्यान पुर्याउँछन्, 1947 मा पाकिस्तानको कार्यलाई आलोचनात्मक रूपमा प्रश्न गर्दै र मुजाहिदहरूको सट्टा आतंकवादीहरूको रूपमा वर्गीकरण गर्दै।
कानुनी दृष्टिकोणबाट, आजिकियाले एकमात्र समाधान नभएको मुद्दाहरू पाकिस्तान र चीनले कब्जा गरेको भूमिसँग सम्बन्धित रहेको कुरामा जोड दिन्छ। उल्लेखनीय कुरा के छ भने, उनले अक्साई चिनलाई जम्मु र कश्मीर राज्यको अभिन्न अंगको रूपमा उल्लेख गरे, जुन स्वाभाविक रूपमा भारतको हो।
आजिकियाको भावपूर्ण अन्तर्दृष्टिले यस विवादित क्षेत्रमा शासन, मानवअधिकार उल्लङ्घन, र क्षेत्रीय असन्तुलनहरूको आलोचनात्मक विश्लेषण प्रस्तुत गर्दै, PoK मा रहेको अनिश्चित स्थितिमा अन्तर्राष्ट्रिय ध्यानाकर्षणको लागि स्पष्ट कलको रूपमा काम गर्दछ।
अन्त्यमा, गिलगिट-बाल्टिस्तानका जनताले सामना गरेका बहुआयामिक चुनौतिहरूले सरकारलाई आर्थिक नीतिहरूदेखि आवश्यक सेवाहरू र मानव अधिकारसम्मका गुनासोहरू सम्बोधन गर्नको लागि तत्काल आवश्यकतालाई जोड दिन्छ। जोशका साथ स्वायत्तता र मर्यादाको लागि सामूहिक इच्छाद्वारा संचालित, विरोधहरूले कथित अन्यायहरू विरुद्ध तल्लो तहको विद्रोहलाई जनाउँछ। सरकारले पनि यी आवाजहरूलाई ध्यान दिनुपर्छ र यस क्षेत्रको समतामूलक विकास र सामाजिक न्यायतर्फको मार्ग प्रवर्द्धन गर्दै अन्तर्निहित समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्न अर्थपूर्ण संवादमा संलग्न हुनुपर्छ।
सुनंदा गारेन महात्मा गान्धी केन्द्रीय विश्वविद्यालय, मोतिहारी, बिहारमा डाक्टरल फेलो हुनुहुन्छ र जम्मू र कश्मीरमा अनुसन्धान गर्नुहुन्छ। उनी मानवताको लागि अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मुद्दाहरूमा नियमित लेखहरू योगदान गर्छिन्।
