चीनको संयुक्त राज्य अमेरिकासँगको आर्थिक सम्बन्धको कथा, विशेष गरी वित्तीय लगानीको क्षेत्रमा, विगत केही वर्षहरूमा भूकम्पीय परिवर्तनबाट गुज्रिएको छ। एक पटक वाल स्ट्रिटको लागि आकर्षक साझेदारीको रूपमा हेरिएको, हालैका घटनाक्रमहरूले एउटा गम्भीर वास्तविकतालाई उजागर गर्दछ: चिनियाँ स्टार्ट-अप इकोसिस्टम र सम्बन्धित वित्तीय लगानीहरू द्रुत गतिमा ध्वस्त हुँदैछन्। यो उलझनदायी कथाले भूराजनीतिक परिवर्तन, आर्थिक अन्तरनिर्भरता र गलत आशावादको जटिल टेपेस्ट्रीलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।
वर्षौंदेखि, अमेरिकाबाट चीनमा वित्तीय लगानीले राजनीतिक तनावको बीचमा पनि एक महत्त्वपूर्ण आर्थिक सम्बन्ध गठन गर्यो। २०१९ र २०२२ को बीचमा, अमेरिकी वित्तीय संस्थाहरूले उच्च-बृद्धि स्टार्ट-अप र बजार विस्तारको आकर्षणबाट संचालित लगभग २ ट्रिलियन डलर चीनमा पठाए। आश्चर्यजनक रूपमा, यस लगानीको लगभग ६०% २०१९ र २०२० को समयमा खन्याइयो, ठीक त्यतिबेला जब व्यापार युद्ध र बढ्दो राजनीतिक शत्रुताका कारण चीन-अमेरिका सम्बन्ध चिसो हुन थाल्यो।
यद्यपि, यो वित्तीय जीवनरेखाले उद्देश्य अनुसार काम नगरेको हुन सक्छ। चिनियाँ अर्थतन्त्रलाई स्थिर बनाउनुको सट्टा, आलोचकहरूको तर्क छ कि यी कोषहरूले अपरिहार्य कुरालाई ढिलाइ गरे – चिनियाँ वित्तीय र स्टार्ट-अप क्षेत्रहरू भित्र बुलबुले फुट्ने। रेडियो फ्री एसियाका एक टिप्पणीकारका अनुसार, वित्तीय लगानीले प्रवाहमा प्रभुत्व जमायो, जसले गर्दा कुनै समय विदेशी लगानीको मेरुदण्ड भएका कारखाना र स्टोरहरू जस्ता ग्रीनफिल्ड लगानीहरूलाई ओझेलमा पार्यो। २०२२ सम्ममा, विदेशी मुद्रा प्रशासनका अनुसार, चीनले लगभग २ ट्रिलियन डलरको वित्तीय लगानी प्राप्त गरिसकेको थियो।
आधिकारिक तथ्याङ्क अनुसार, अमेरिकी वित्तीय लगानीको आवंटन दुई वर्गमा विभाजन गरिएको थियो:
कर्पोरेट बन्ड (४०%): बन्ड खरिदहरू मार्फत चिनियाँ कम्पनीहरूमा लगानी प्रवाहित भयो, जसले गर्दा उनीहरूको तरलता बढ्यो। यद्यपि, धेरै कम्पनीहरूले स्थिर घरेलु उपभोगसँग संघर्ष गरे, र तिनीहरूको वित्तीय प्रदर्शन प्रारम्भिक अपेक्षाहरूसँग मेल खाएन।
निजी इक्विटी कोष (६०%): लगानीहरू अमेरिकी-आधारित उद्यम पूँजीपतिहरू र चिनियाँ स्टार्ट-अपहरू बीचको सम्झौताहरूमा बन्द थिए। यस्ता सम्झौताहरूले पश्चिमी लगानीकर्ताहरूको हात बाँधेर कुनै पनि इक्विटी बिक्री अघि १० वर्षको होल्डिङ अवधि अनिवार्य गर्यो। यस सेटअपले चीनमा स्टार्ट-अप फर्मेसनको बृद्धिलाई प्रोत्साहित गर्यो, २०१८ मा ५,००० भन्दा बढी उद्यमहरू शिखरमा देखा परे।
यी उद्यमहरूले नाफा वा सार्वजनिक बजारको बाटो फेला पार्न नसकेपछि स्टार्ट-अपहरूमा लगानीबाट हुने धनको प्रतिज्ञा चाँडै हराएको थियो। ३,००० अंकको वरिपरि घुमिरहेको र कहिलेकाहीं २,७०० सम्म झर्ने चिनियाँ स्टक बजारले यी सूचीहरू अवशोषित गर्न असफल भयो। त्यस्तै गरी, बढ्दो नियामक छानबिनले चिनियाँ फर्महरूलाई अमेरिकी स्टक एक्सचेन्जहरूमा सूचीबद्ध हुनबाट रोकेको थियो, जुन एक समय प्रारम्भिक लगानीकर्ताहरूको लागि लोकप्रिय निकास मार्ग थियो।
फलस्वरूप, चीनमा स्टार्ट-अप इकोसिस्टम बिग्रियो। २०२२ को अन्त्यसम्ममा, २०१८ मा बबलको उचाइमा स्थापित ५,१३२ मध्ये लगभग १,००० स्टार्ट-अपहरू मात्र बाँकी थिए। लगानीलाई समाप्त गर्न असमर्थताको अर्थ विदेशी उद्यम पूँजीवादीहरूले पर्याप्त घाटा बेहोर्नुपरेको थियो, वाल स्ट्रिटले अनिवार्य रूपमा चीनमा आफ्नो वित्तीय प्रवाह “रक्तस्राव” गर्यो।
यो मन्दीको परिणाम ब्यालेन्स पानाभन्दा धेरै टाढासम्म फैलिएको छ। यो पतनले महत्वपूर्ण भूराजनीतिक वास्तविकताहरूलाई रेखांकित गर्दछ:
बिग्रँदै गएको विश्वास: सम्बन्ध बिग्रँदै जाँदा, पश्चिमी लगानीकर्ताहरूले जोखिमहरूको पुनर्मूल्याङ्कन गर्न थाले। ‘फाइनान्सियल टाइम्स’ को एक रिपोर्टले विदेशी लगानीकर्ताहरूमाझ बढ्दो भावनालाई प्रकाश पारेको छ कि चीनको स्टार्ट-अप इकोसिस्टम “हाम्रो आँखा अगाडि मर्दैछ”। चीनमा व्यापार गर्ने जोखिमहरू, चाहे त्यो नियामक अप्रत्याशितता होस् वा पारदर्शिताको अभाव, अब धेरै उच्च मानिन्छ।
अमेरिका-चीन सम्बन्धमा परिवर्तन: यी लगानीहरूद्वारा सहज पारिएको अन्तरनिर्भरताले दुई आर्थिक दिग्गजहरूलाई बाँध्ने अन्तिम धागोहरू मध्ये एकको रूपमा काम गर्यो। लगानी सुक्दै जाँदा, आर्थिक विच्छेदन तीव्र हुँदै गएको देखिन्छ।
रे डालियोको चेतावनी: ब्रिजवाटर एसोसिएट्सका संस्थापक रे डालियोले विकसित हुँदै गइरहेको चिनियाँ व्यापार वातावरणलाई बढ्दो चुनौतीपूर्ण रूपमा वर्णन गर्दा यो भावनालाई समेटेका छन्। एक समय चिनियाँ लगानीमा उत्साहित उनको कम्पनीले आफ्नो जोखिमलाई उल्लेखनीय रूपमा घटाएको छ।
भविष्य हेर्दा, वाल स्ट्रिटको पछि हट्ने क्रममा चिनियाँ स्टार्ट-अप इकोसिस्टमको पतनले व्यापक आर्थिक नतिजाको संकेत गर्न सक्छ:
विदेशी लगानीकर्ताहरू बाहिर निस्कने: पश्चिमी लगानीकर्ताहरू बाहिर निस्कने क्रममा, चीनले घट्दो पूँजी प्रवाहको सामना गर्न सक्छ, जसले यसको आर्थिक मन्दीलाई बढाउँछ। घरेलु बजारमा प्रभाव: फुटिरहेको स्टार्ट-अप बबलले चीन भित्रको नवप्रवर्तन र उद्यमशीलताको भावनालाई कमजोर बनाउँछ, जसले यसको दीर्घकालीन आर्थिक महत्वाकांक्षालाई बाधा पुर्याउँछ।
भूराजनीतिक अलगाव: आर्थिक सम्बन्धहरू टुट्दै जाँदा आत्मनिर्भरतातर्फ चीनको परिवर्तनलाई तीव्र बनाउँछ। यद्यपि, विश्वव्यापी बजारहरूसँगको एकीकरणको क्रममा प्राप्त वृद्धिको गतिलाई कायम राख्न घरेलु पूँजीमा मात्र निर्भरता पर्याप्त नहुन सक्छ।
अमेरिकी तर्फ, वाल स्ट्रिटको बाहिर निस्कने कुराले लगानी रणनीतिको महत्त्वपूर्ण पुनर्संरचनालाई संकेत गर्दछ। पछाडि हेर्दा, २ ट्रिलियन डलरको आगमनलाई उत्तेजित गर्ने प्रारम्भिक आशावाद गलत ठाउँमा राखिएको देखिन्छ, भूराजनीतिक जोखिम र चिनियाँ वित्तीय परिदृश्यको कमजोर प्रकृति दुवैलाई ध्यानमा राख्न असफल भएको छ।
चिनियाँ स्टार्ट-अप बबलको खुलासाले राजनीतिक रूपमा अस्थिर वातावरणमा आर्थिक सम्बन्धलाई अत्यधिक प्रयोग गर्ने जोखिमहरूको बारेमा चेतावनीको कथाको रूपमा काम गर्दछ। वित्तीय लगानीले एक समय अमेरिका र चीन बीचको साझा हितको प्रतीक थियो, तर आज तिनीहरूले भिन्न बाटोहरू हाइलाइट गर्छन्। दुबै राष्ट्रहरूले आफ्नो भूराजनीतिक रस्साकस्सी जारी राख्दै गर्दा, यो वित्तीय सम्बन्धको विघटनले केवल उद्योगको पतन मात्र होइन तर दशकौंको विश्वव्यापीकरणलाई परिभाषित गर्ने आर्थिक सम्बन्धहरूको व्यापक उलझनलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ।
