थरूहटके रक्षा

KRISHNA SARBAHARI PHOTO.docकृष्णराज सर्वहारी- २०६५ फागुनके डोसर अठ्वारसे उठल थरूहट आन्दोलन पाँचौ बरसमे टेकल। मने थरूहट लगायतके पहिचान सहितके प्रदेश अब्बे संकटमे बा। खास कैके २०६९ जेठ १४ गते संविधान घोषणा नै हुइलक बाद यी अन्यौलता आउर बह्र गैल बा। संविधान घोषणा कैनासे पहिले नान गैलक प्रदेशके खाकामें दाङसे पश्चिउँ कञ्चनपुरटक थरूहट उल्लेख बा, मने नेकपा माओवादीके लेखराज भट्ट समूह तत्कालिन मंत्री रहल बेलामे जो अपने पार्टीक नानल खाकाके घोर विरोधमे उत्रलाँ। ओ, अखण्ड सुदुरपश्चिमके नारा लगैटी कैलाली, कञ्चनपृरहे अखण्ड सुदुरपश्चिममे जो ढैही पर्ना आवाज निकरलाँ। आउर टे आउर दिनेश श्रेष्ठके अगुवाइमे अखण्ड मध्यपश्चिमके नारा फेन लागल रहे।
मने थारू समुदाय फेन आन्दोलनमे पाछेसम आपन आङ आँखर करल। कम्तीमे दाङसे पश्चिउ थरूहट सुरक्षित हुइ परल कनामे खासकैके कैलालीम् २०६९ वैशाखमे बरा आन्दोलन उठल। थरूहटके समर्थनमे उठल समूह उपर प्रहरीनके चलाइल गोलीले नवलपरासीमे धनबहादुर ठनेट थारू ज्यान गँवइला, ओहाँ हे शहीद घोषणा टे कइ गइल, मने दोषी उपर कौनो कार्वाही नै हुइल। जबकि नवलपरासीमे थारून्के संग्रहालयमे आगजनी कैना घृणित काम फेन कैगइल रहे। यी सब आन्दोलनमे प्रशासनके जो घुसपैठ रहे। आन्दोलनकारीन् छान छान पिट्ना, अखण्ड सुदरपश्चिमके भीडमे प्रहरी प्रशासनके मनै जो आउट ड्रेसमे मुठ्ठी उठैना काम कइ गइल डेख्गैल रहे।
थारून्के पछिल्का आन्दोलनमे मिडियक फेन मजा रोल नै रहल। थारून्के बरवार भीडहे टेलिभिजनमे डेखाइबेर उल्टे अखण्ड सुदुरपश्चिमवालेन्के भीड छोट रहल ओर्से ओइनमे लैजाके जोरडेना ओ ब्याख्या कैना कि हेरो अखण्ड सुदुरपश्चिमके लहर चलटा।
उप्रक प्रसंगले का डेखाइठ कलेसे आपन अधिकारके लाग आन्दोलन कर्ना टे पर्लि बा। मने प्रशासनसे लेके मिडियमसम फेन हमार प्रतिनिधि हुइना ओत्रे जरुरी बा। जिहीसे थरूहटके रक्षाके लिए ठोरचे हुइलेसे फेन पहलकलमी होए। उहीसे अहम् सवाल राजनीतिम लागल थारू समुदायक नेतन्के अक्के स्वर थरूहटके लाग उठ्ना चाही। विडम्वना यी पक्ष बहुट खांेखर बा, ओहेसे थारू नेतन् अक्के मञ्चमे बैठके थरूहट प्रदेशके लग विचार मनथन करिट। भलही लक्ष्मण थारु, योगेन्द्र चौधरीलगायत नेता २०६९ असोज १८ मे मधेशी जनअधिकार फोरम (लोकतान्त्रिक) मे छिरसेक्लाँ, मने थरुहटके मुद्धा ना छोरिट कना आम थारू सुमदायके भावना बा। यम्ने थारू नेतन् खेलवार ना करिट। (यी पृष्ठके डोसर अंक थरुहट आन्दोलन विशेषांक निकार जाई। अपन बिचार पठाइक ना भुलैबी)tharu guys

थारू साहित्यकारन्के अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन
इहे पुस १० गते बाँके गाभरके होमस्टेमे जुटल पश्चिउहाँ थारूभाषी साहित्यिकारन्के भेलामे एकठो महत्वाकांक्षी निर्णय हुइल। उ हो– थारू साहित्यिकारन्के अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन कर्ना।
थारू भाषामे साहित्य रचुइयनके क्षेत्रीय, राष्ट्रिय भेला नै हुइ सेकल अवस्थामे अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन कर्ना महत्वाकांक्षी योजना नानगैल बा। ओसिन टे कौनो फेन कामके लाग पैला नसर्लेसे ठाउँमे पुगे नैसेक्जाइठ। गाभरके भेटघाट पैला उठैना जौनबहस उठैले बा, यी बहुट समसामयिक ओ समय सान्दर्भिक बा। जंग्रार साहित्यिक बखेरीक कार्यक्रममे फेसबुकके सूचनाके भरमे अफ्गानिस्तानसे गोपी चौधरी आइल रहिँट। जे आगामी दिनमे हुइना थारू साहित्यिक सम्मेलनहे खुल्के सहयोग कर्ना निर्णय कर्ला।
ओसिन टे गैल बरस फागुनमे नेपालगञ्जमे महावीर चौधरीक् अगुवाइमे विश्व थारू युवा सम्मेलन हुइल रहे। यी सम्मेलन विश्व भरीक् थारू एक हइ कना एकखालके विशिष्ट सन्देश डेले रहे। मने कार्यक्रममे कैगैल छलफलमे ढेर प्रतिवेदन प्रुस्तुतिक् कारण ठोस कौन उद्धेश्यसे यी कार्यक्रम कैगैल, प्रस्ट हुइ नै सेकल। कार्यक्रम समापनसँगे एकठो समिति फेन बनागैल, यी समितिक् सकृयतक् बारेम कौनो चालचुल नै सुनगैल हो। यद्यपी इमेलमार्फत् यी अपन सञ्जाल जारी रख्ले बा।
२०२८ सालमे थारू भाषके पैल्हा पत्रिका गोचाली प्रकाशनके समय गणना कर्ना हो कलेसे थारू साहित्यकार एकजुट होके काम करी कना छलफल कर्लक् ४२ बरस नाँघ सेकल। मने यी ४२ बरसके अवधीमे एकफेरा फेन थारू साहित्यकारलोगन्के भेला नै हूइ सेकल विडम्बनापूर्ण अवस्था बा। यी अवस्थामे गाभर मे बैठल थारू साहित्यकारलोगनके भेला जौन थारू साहित्यकारलोगन्के अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन कर्ना सोँच बनैल बा, यी अपनेमे ऐतिहासिक बा। जेकर छनक २०६९ फागुन ५ ओ ६ गते देउखरके जंगलवाकुट्टीमे फेन डोस्रे थारु साहित्यकारलोगनके बृहत भेला डे सेक्ले बा। यकर हालीसे हाली कार्यान्वयन हुइक चाही।

सगुनके सपना
गोचाली पत्रिकाके संस्थापक मध्ये एक सगुनलाल चौधरीक् मास्टरी कर्टी कर्टी सपना रहिन्– थारू साहित्यहे उप्पर उठैना। इहे सिलसिलामे उहाँ २०२९ सालमे एक बरस जेल समेत परल रहिँट। २०५८ पुस १२ गते सेना वेपत्ता पर्लक बाद उहाँक् कौनो अटा पटा नै हो। हुकार नाउँमे पुरस्कार स्थापना हुइल बा। हुँकार सम्झनामे प्रत्येक बरस उहाँ पह्रैटी रलक स्कुल वैदी, बर्दियामे मेरमेरीक कार्यक्रम हुइठ। मने उहाँक् गोसिन्या छेग्री चह्रैटी दिन विटाइटिन। कौनो समय बेसके कार्यक्रम रहल बेला डिल्ली चौधरी हुँखिन डाई कहिन। आझ कोइ छावा भेट करे नै जैठिन । का मोर बुहि्रया छेेग्रिन्या जिन्गी जिए कना सगुनके सपना रहिन टे?

छाई छाव्नके चाहना
कबो कबो खुशीक् छलाङ आइठ। इहे फागुन ५ गते लावा डग्गर त्रैमासिक परिवार साहित्यमे सेवा कर्लक कैहके सम्मान करल कलेसे इहे फागुन १० गते यी जिउ मातृभाषा सेवा पुरस्कारसे सम्मानित हुइल।
इहे बीच्चेम कक्षा ११ मे मानविकी संकायमे टप आके मोर मझली छाई कुछ नगद रकम पुरस्कार लेले महिना दिन पहिले फोहैटी आइल। उ जत्रा रकम लेके आइल, ओत्रा ओकर साल भरिक शुल्क टिरके फेन उबरठिस। आब् ओकर फर्मायस बटिस कि बाबा मही टच स्क्रीनवाला मोवाइल चाहल। जबकि कलेजमे मोवाइल लैजैना सुविधा नै हुइन्। भिडियो सुविधा रलक मोवाइल मै समेट नै बोक्ठु, जौन कि उही सुविधा डेले बटुँ। आजकलिक लर्का हरेक चिजमे बाबासे एक कदम आगे बटाँ। मने मही लागठ, बाबा कलक बाबे हुइट।

साभारः २१ फागुन, गोरखापत्र

शहिदक आत्मा पुछ्लिन्

सिताराम थारू
शहिदन क रगत बहल
जनतन के आँश बहल ।।

स्वाझ जनता आपन पहिचान खोज्ल
थारू नेता आपन ठाउँ खोज्ल।।

बु्रहाईल डाई बाबा छावक् बट्या हेर्ल
दुश्मन आपन दाउँ हेर्ल।।
लर्का, बच्चा, जन्नी टुअर हुईल
थारू नेता घैंखर हुईल।।

विद्वान नेतन अप्ने अप्ने झग्रा कर्ल
मैगर जनतनक दिलमसे भबक मर्ल।।

शहिदक आत्मा पुछलिन टुह्र काजे असिक करटो?
हमार थारू विद्वान नेतन कल–
हम्रे हमार पहिचानक लाग लरटी
शहिदनक लाग लरटी
जनतनक लाग लरटी
अस्टह हम्रे लरटी रहप, लरटी रहप,
कब्बु नी मिलप …..सद्द लरटी रहप….।

नयाँगाउँ–८, जोतपुर, बर्दिया

लौव पुस्ता (कविता)

मोती कुमार चौधरी-

ए लौव पुस्ताके नव युवा संघरिया गोंची
आपनहे अप्ने महा विद्धान कभु ना सोँची
डिन्छे पहरली अप्न महा जन्नाहा बन्ली
थारुन्क संस्कृति का हो सक्कु विस्रा डर्ली।

आब ट डाई बाबन् सुफ्लाइ फे जान सेक्ली
डानडान झुठ फे बोल्ना सिख सेक्ली
अप्नक चाल हम्र सब्जे थाहा पारख्ली
कत्रा स्वार्थी बाटी अप्न सक्कुज बुझ्रख्ली।

आधुनिकताके बयान कर्टी सारा डगरा अपने नेंगठी
डौना बेबरीक् सुवास आइटा जेकर अपन वास्ता नैकर्ठी
समय अनुसार नेंगे परठ कैहके अप्ने सन्देश डेठी
परम्परासे चलल रिती नियमहे फे टारे खोज्ठी।

पुर्खाओन्के बाटे नै सुन्ना अप्नेहे साधुवाद बा
बात्सल्यता कसिन का बा सन्तानके कत्रा प्यार बा
डान्छे ढिउर पहर्नु कैके अप्नकम घमण्ड बा
थारू संस्कृति नै मन्ना अप्नकम उदण्ड बा

कबु अप्नक जोश अइठा ट, अप्न बराजोर गरम बन्ठी
कबु अप्नक होश अइठा ट अप्न बराजोर लरम बन्ठी
आपन करल गल्ती लेके अपन बराजोर सरम मन्ठी
ढिक्री, रोटी पूजक डरले आनक धरम मन्ठी

भाषण भूषण कैडर्ठी, मोहमाठ फे बट्वाइ जन्ठी
श्ाासन कर सिखल बाटी, रुइना मनैनहे रुवाइ जन्ठी
आधुनिकताके बयान कर्ठी, थारू संस्कृति छोरडर्ठी
नारीन्के कोमल आङ डेख्क अप्न भुँखाइल बाघ बन्ठी।

मै खाउँ मै लाउँ कठी, सुख सयल अप्न खोज्ठी
छलकपट कैक फे सीधा मनैन् ठग खोज्ठी
किहु गिसाइ पर्लसे कुटनीतिके डगर रोज्ठी
मैया प्रेम सदभावहन पैसालेक किन खोज्ठी।
ए लौव पुस्ताके नव युवा संघरिया गोंची
आपनहे अप्ने महा विद्धान कभु ना सोँची।

धधवार–९, सेमरहवा, बर्दिया

विवादित विषयमा आज साँझसम्म सहमति हुन्छ : सापकोटा

काठमाडौं- एमाओवादीका प्रवक्ता अग्निप्रसाद सापकोटाले प्रधानन्यायाधीश नेतृत्वको सरकार गठनबारे रहेका विवाद आज साँझसम्म सुल्झिने बताएका छन्। पार्टी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले साँझ ५ बजे बोलाएको भन्दै उनले अब मुलुक निर्वाचनको दिशामा अघि बढ्ने बताए। पार्टी केन्द्रीय कार्यालय पेरिसडाडाँमा आइतबार आयोजित नियमित पत्रकार भेटघाट कार्यक्रममा उनले भने, ‘करिब सबै विषयमा सहमति भइसकेको छ, हाम्रो पार्टी अध्यक्षले आज ५ बजे चार दलको बैठक बोलाउनुभएको छ, साँझसम्ममा सहमति भई मुलुक निर्वाचनको दिशामा अघि बढ्छ।’ Continue reading “विवादित विषयमा आज साँझसम्म सहमति हुन्छ : सापकोटा”

सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयको पठनपाठन ठप्प

कञ्चनपुर- सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयमा आंशिक तथा करारमा कार्यरत प्राध्यापकले आज पठनपाठन कार्य ठप्प पारेका छन्। आफूहरुलाई स्थायी गरिनुपर्ने मागअघि सार्दै उनीहरु पठनपाठनको कार्य अवरुद्ध गरी आन्दोलनमा उत्रिएका हुन्। विश्वविद्यालमा चार महिनादेखि पठनपाठन कार्यमा संलग्न हुँदै आए पनि स्थायी नगरिएकाले आन्दोलमा उत्रिनुपरेको आंशिक तथा करार प्राध्यापक समन्वय समितिका अध्यक्ष वीरबहादुर सिंहले बताए। Continue reading “सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयको पठनपाठन ठप्प”

३५ गोरुसहित पाँच जना प्रहरी नियन्त्रणमा

कञ्चनपुर- कैलालीको मालाखेतीबाट ट्रकमा राखेर भारततर्फ लग्दै गरेका तीन दर्जन गोरुसहित पाँच जनालाई जिल्ला प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुरले नियन्त्रणमा लिई भन्सार कार्यालय गड्डाचौकीमा बुझाएको छ। आइतबार बिहान कृष्णपुर क्षेत्र भएर भारततर्फ जान लागेका ३५ गोरुसहित दुईवटा ट्रक नियन्त्रणमा लिइएको प्रहरी नायब उपरीक्षक बिर्ख रावलले बताए। ट्रकका चालक र सहचालक गरी पाँच जनालाई हिरासतमा राखी अनुसन्धान अगाडि बढाइएको उहाँले बताए। पक्राउ परेका व्यक्तिको नाम भने प्रहरीले सार्वजनिक गरेको छैन। Continue reading “३५ गोरुसहित पाँच जना प्रहरी नियन्त्रणमा”

संविधान सभाको निर्वाचन पहिलो प्राथमिकता

Surendra Chaudharyवीरगन्ज- पूर्वमन्त्री एवं नेपाली कांग्रेसका जिल्ला सभापति सुरेन्द्रप्रसाद चौधरीले लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यताको प्रवर्द्धनका लागि संविधान सभाको निर्वाचनलाई नेपाली कांग्रेसले पहिलो प्राथमिकता दिएको बताएका छन्। नेपाली कांग्रेस नगर कार्यसमिति वीरगन्जद्वारा आयोजित दुई दिने “नगरस्तरीय आधारभूत प्रशिक्षण कार्यक्रम” को समापन अवसरमा बोल्दै नेता चौधरीले नेपालमा सर्वसत्तावाद लाद्न कसैले सोचेको छ भने त्यो उसको दिवास्वप्नमात्रै हुने बताए।  Continue reading “संविधान सभाको निर्वाचन पहिलो प्राथमिकता”

मुलुकभरका शिक्षण संस्था ठप्प

काठमाडौं- विद्यालयमा सङ्गठन खोल्ने विषयमा सञ्चालक र विद्यार्थी सङ्गठनबीचको विवादले आज मुलुकभरका शैक्षिक संस्था ठप्प भएका छन्। निजी शैक्षिक संस्थाको सञ्जाल एसोसिएसन फर प्राइभेट एजुकेसनल अफ नेपाल (अपिन) ले आज देशभरका निजी तथा सरकारी शैक्षिक संस्थामा गरेको बन्दले ७५ लाख विद्यार्थी प्रभावित भएका छन्। Continue reading “मुलुकभरका शिक्षण संस्था ठप्प”

भरत खवासको ह्‍याट्रिकसँगै नेपाल ६ गोलले विजयी

Nepal vs NMIकाठमाडौं- भरत खवासको ह्‍याट्रिकसँगै एएफसी च्यालेन्ज कप छनौट चरणमा नर्दन मारियाना आइल्यान्डविरुद्धको पहिलो खेलमा नेपाल आधा दर्जन गोलले विजयी भएको छ। पाँचौं मिनेटमा गोल गरी टिमलाई अग्रता दिलाएका भरतले क्रमशः ४० र ७२औं मिनेटमा गोल गरे। त्यस्तै सन्तोष साहुखलले २९औं मिनेटमा गोल गरे। Continue reading “भरत खवासको ह्‍याट्रिकसँगै नेपाल ६ गोलले विजयी”