Author: Madan Kumar

मेची राजमार्गअन्तर्गत पाँचथरको हेंवाखोलामा निर्माणाधीन बेलिब्रिज भाँचिएर भएको दुर्घटनामा घाइते भएका तीन जना कामदारको मृत्यु भएको छ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रमुख प्रहरी नायब उपरीक्षक कौशलकुमार बुढाथोकीका अनुसार बेलिब्रिज भाँचिदा घाइते भएका बाराको सिमरा उपमहानगरपालिका-१२ का २२ वर्षीय रुपलाल चौधरी, २७ वर्षीय राजन चौधरी र २२ वर्षीय राकेश चौधरीको मृत्यु भएको हो।

दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भएका उनीहरूलाई जिल्ला अस्पतालले थप उपचारका लागि नोबेल मेडिकल कलेज तथा शिक्षण अस्पताल विराटनगर रेफर गरेको थियो। जाँचका क्रममा नोबेल मेडिकल कलेज तथा शिक्षण अस्पतालका चिकित्सकले गएराति तीनै जनालाई मृत घोषणा गरेको प्रनाउ बुढाथोकीले जानकारी दिए।

दुर्घटनामा परेर बाराको सिमरा उपमहानगरपालिका १२ घर भएका २५ वर्षीय भुलेश्वर चौधरी, ३५ वर्षीय प्रकाश चौधरी र ३० वर्षीय अभिशेक चौधरी घाईते भएका छन् ।

मेची राजमार्गअन्तर्गत पाँचथरको हेंवा खोलामा सडक विभागअन्तर्गत सडक डिभिजन कार्यालय इलामले ७० मिटर लामो मोडूलार बेलिब्रिज निर्माण गरिरहेको थियो। हेंवा खोलाको फिदिम नगरपालिकातर्फको भागमा बेलिब्रिज जडान गरी स्काभेटरको सहायताले ठेलेर खोला पारिपट्टि हिलिहाङ गाउँपालिकातर्फ टेकाइएको थियो। फिदिमतर्फको भागको भार अत्यधिक हुँदा बेलिब्रिज भाँचिएको प्रत्यक्षदर्शीको भनाइ छ। बेलिब्रिज भाँचिदा जडानको काम गरिरहेको छ जना कामदार बेलिब्रिजसँगै खोलामा झरेर घाइते भएका थिए।

२०८० असार २ गते आएको बाढीले यहाँ रहेको ४५ मिटर लामो सडक पुल बगाएपछि सोही वर्षको साउनमा सोही स्थानमा करिब ५० मिटर लामो बेलिब्रिज जडान गरिएको थियो। तर सो बेलिब्रिज गत असोज १२ गते आएको बाढीले बगाएपछि करिब ९० मिटरमुनि नयाँ बेलिब्रिज निर्माण गरिरहेकामा कार्य सम्पन्न हुन लाग्दा भाँचिएको जनाइएको छ।

उक्त बेलिब्रिज भारत सरकारले अनुदानमा उपलब्ध गराएको थियो भने संरचना निर्माण तथा जडान रु तीन करोड ४९ लाखको लागतमा सुपर सौगात लाइट बिल्डर्स जेभीले गरिरहेको थियो।

मोरङस्थित पथरी-कानेपोखरी सडकखण्डमा मोटरसाइका दुर्घटनामा परी प्रहरी सहायक हवल्दारको मृत्यु भएको छ। बेलबारी नगरपालिका-४ भई प्रहरी चौकी जमुना इलाममा कार्यरत प्रहरी सहायक हवल्दार जितेन्द्र चौधरीको मृत्यु भएको पथरी इलाका प्रहरी कार्यालयका प्रहरी नायब उपरीक्षक मोहन विक्रम दाहालले जानकारी दिए।

पूर्वपश्चिम राजमार्गको कानेपोखरी गाउँपालिका-७ डाँसमोरङ्गी पुल नजिकैको डाइभर्सनमा मोटरसाइकल अनियन्त्रित भई दुर्घटना भएको हो।

शनिबार साँझ ८ बजे पथरीबाट कानेपोखरीतर्फ जाँदै गरेको प्र१-०२-०४३प २४७१ नम्बरको मोटरसाइकलमा चौधरी श्रीमती र छोरीसहित घर फर्कने क्रममा दुर्घटना भएको थियो। दुर्घटनामा चौधरीकी श्रीमती विमला धिमाल र दुई वर्षीया छोरी जेसन घाइते भएका छन्।

विमलाको कान र खुट्टामा चोट लागेको छ भने छोरीको टाउकोमा चोट लागेको छ। उनीहरू दुवैको नोबेल मेडिकल कलेज विराटनगरमा उपचार भइरहेको छ। विमला जितेन्द्रसँगै प्रहरी चौकी जमुनामा कार्यरत प्रहरी जवान हुन्।

मोटरसाइकल तीव्रगतिका कारण दुर्घटना भएको हो। यस क्षेत्रमा काकडभिट्टा-लौकही सडक निर्माण क्रममा छ। पूर्वपश्चिम महेन्द्र राजमार्गमा धेरै डाइभर्सन असुरक्षित भएका कारण दुर्घटना बढ्दै गएको छ।

बागमती प्रदेशकी अनिशा थारूले १५औँ केन्द्रीय राष्ट्रपति रनिङ खेलकुदअन्तर्गत एथलेटिक्सको छात्रा ट्रिपलजम्पमा आज नयाँ जुनियर राष्ट्रिय कीर्तिमान बनाएकी छन्। त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रङ्गशालामा अनिशाले ११.२७ मिटर जम्प गर्दै कीर्तिमानी स्वर्ण जितिन्। अनिशाले २०६४ सालमा केशरी चौधरीले बनाएको १०.८० मिटरको कीर्तिमान भङ्ग गरेकी हुन् ।

लुम्बिनीकी पिन्जु चौधरी दोस्रो तथा कर्णालीकी सरिता शाही तेस्रो भए। छात्रा ट्रिपलजम्पसहित छात्रछात्राको चार गुणा एक सय मिटर रिलेमा गरी तीन कीर्तिमान बने। छात्र चार गुणा एक सय मिटर रिलेमा बागमतीका प्रवीण रानामगर, सन्त दराई, सुविन लामा र नीरज शाहको बागमती टोलीले निर्धारित दूरी ४३.४ सेकेन्डमा पूरा गर्दै कीर्तिमानसहित स्वर्ण हात पारे।

बागमती टोलीले २०८० सालमा सुजल, सुदीप थारू, तुलसीराम चौधरी र रोहित गुप्ता सम्मिलित लुम्बिनी टोलीको ४४.०० सेकेन्डको कीर्तिमान तोडेका हुन्। गण्डकी दोस्रो र सुदूरपश्चिम तेस्रो बने।

सो स्पर्धाको छात्रामा बागमतीका दिना गोपाली, अनिशा थारू, भगवती खड्का र सुरुची मोक्तानले निर्धारित दूरी तय गर्न ५१.९ सेकेन्ड खर्चँदै कीर्तिमान स्थापित गरे।

लुम्बिनीका निशा चौधरी, रेसु थारू, रामकुमारी थारू र सम्झना थारूको नाममा ५४.२ सेकेन्डको कीर्तिमान थियो। लुम्बिनी टोलीले २०७९ सालमा उक्त कीर्तिमान बनाएका थिए। गण्डकी दोस्रो र सुदूरपश्चिम तेस्रो स्थानमा रहे।

उच्च अदालत जनकपुर अस्थायी इजलास वीरगञ्जका न्यायाधीश खुसीप्रसाद थारुलाई नेकपा बहुमतले कालो मसी छ्यापेको छ। बिहीबार न्यायाधीश थारूको अदालतभित्र चेम्बरमा बहुमतका नेताहरूले थारूलाई कालो मसी छ्यापेका हुन्।

जिल्ला अदालत रौतहटबाट दोषी ठहर भई कारागारमा रहेका नेपाली कांग्रेसका नेता अफताब आलमलाई गएको जेठ १४ गते न्यायाधीशद्वय खुशीप्रसाद थारू र अर्जुन महर्जनको संयुक्त इजलासले जिल्लाको फैसला उल्ट्याउँदै सफाइ दिएको थियो।

यसैबीच कालो मसी छ्यापेको आरोपमा प्रहरीले ३ जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ। नेकपा बहुमतमा आबद्ध तीन जनालाई नियन्त्रणमा लिइएको हो। वीरगन्जस्थित उच्च अदालत जनकपुरको वीरगन्ज इजलासका न्यायाधीश थारुलाई बिहीबार आरोपीहरूले चेम्बरमा बसिरहेको अवस्थामा कालो मसी छ्यापेका हुन्।

शत्रुघन चौधरी।

थारू समुदायको आस्थाको धरोहर र पहिचानको प्रतिकको रूपमा रहेका डेउठन्वा, मरूवा, ग्रामथान, डिहवार थान पूर्वी तराईको झापादेखि पशचिम कन्चनपुरसम्म हरेक थारू बस्तीमा स्थापना गरिएको हुन्छ। जहाँ थारूहरूका विभिन्न देवी देउताहरू राखिएका हुन्छन्।

डेउथानहरूमा स्थानीय परम्परा र संस्कृतिअनुसार विशेष पूजाआजा गर्ने प्रचलन रहिआएको छ। यो हजारौं वर्षदेखि चलिआएको छ। यसरी पूजा गर्दा गाउँको सीमा रक्षा हुने, कसैलाई पनि रोगव्याधी नलग्ने, दैवी प्रकोपबाट जिउधनको रक्षा हुने, बालीनाली सप्रिने, बालीनाली किराकाँटीले हानी नोक्सानी नगर्ने, पशु चौपायाको रक्षा गर्ने जनविश्वास रहिआएको छ। यहाँका पूजा र संस्कारहरूले समुदायको एकता र परम्पराको संरक्षणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।

हरेक पूजामा गुरूवाको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। जोसँग अथाह थारू गुरूवा ज्ञानको भण्डार हुन्छ। यसैगरी पूजाआजाका लागि गुरूवापछि बरघरको अहं भूमिका हुन्छ। प्रायजसो पूजा सामूहिकरूपमा गरिन्छ। विविध कारणले विखण्डित हुँदै आएको समाजलाई यस प्रकारका आस्थाका धरोहरले एकशुत्रमा जोड्ने काम गर्छ, अनुशासन कायम गर्छ, सभ्य सुसंस्कृत समाजको निर्माण गर्न मद्दत पुग्छ।

मरूवा, डेउठन्वा डिहवारलगायतका धरोहर कति संख्यामा छ भन्ने एकिन छैन। तर, हरेक थारू वस्तीमा कम्तीमा एउटा डेउठान स्थापना गरिने भएकाले हजारौंको संख्यामा रहेको सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ। पछिल्लो समय केही पालिकाले मरूवा, ठन्वा, डिहवार, ग्रामथान विकासकालागि केही बजेट बिनियोजन गरी मर्मत सम्भार तथा पक्की नयाँ निर्माण गरेको पाइन्छ। तर, अधिकांश मरूवा, ठन्वा, डिहवार उचित संरक्षणको अभावले बेवारिसे र अलपत्रजस्तै देखिन्छन्।

पूजाको समय त्यस क्षेत्रमा सरसफाइ गरिन्छ। अघिपछि बेवारिसेजस्तै हुन्छ। थारू समुदायको अति महत्त्वपूर्ण त्यस्ता धरोहरहरूमा केन्द्र सरकारले पनि खासै ध्यान गएको छैन। हरेकलाई आ-आफ्नो संस्कृति, परम्परा प्यारो लाग्छ। त्यसैले मरूवा ठन्वा बचाउनका लागि राज्यस्तरबाटनै पहल हुन जरूरी छ।

संघीय सरकारबाट संस्कृति र विकासका निमित्त गत आर्थिक वर्षमा ११ अर्ब ९१ करोड बजेट बिनियोजन गरिएको थियो। आगामी आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा संस्कृति मन्त्रायमा संस्कृति र विकासमा १३ अर्ब रकम विनियोजन गरिएको छ। अर्बौं बजेट संस्कृति विकासका नाममा छुट्याउँदा पनि थारू समुदायको आस्थाको धरोहर मरूवा, ठन्वा, डिहवार, ग्रामथान संरक्षण विकासका लाग बजेट बिनियजन गरेको सुनिँदैन।

कतै छुट्ट्याइएको छ भने अत्यन्त न्यून बजेट हुन्छ। आस्थाको धरोहरलाई बचाइ राख्नका लागि राज्यकोषबाट खर्च हुन जरूरी छ। कहाँ-कहाँ कति कति खर्च हुँदोरहेछ? सबैले आ-आफ्नो स्थानबाट खोजी गर्ने बेला आएको छ।

सर्वोच्च अदालतले ५२ संवैधानिक पदाधिकारीहरू विरुद्धको निर्णय आगामी असार १८ गते सुनाउने भएको छ। सर्वोच्च अदालत स्रोतका अनुसार, आज सुनाउने भनेको फैसला आगामी असार १८ गतेका लागि सरेको हो।

केहीबेरअघि संवैधानिक इजलासमा उपस्थित कानुन व्यवसायीहरूलाई अदालत प्रशासनले निर्णय सुनाउने मिति सरेको जानकारी गराएको हो।

प्रधानन्यायाधीश प्रकाशमानसिंह राउत, न्यायाधीशहरू सपना प्रधान मल्ल, मनोजकुमार शर्मा, डा. कुमार चुडाल र डा. नहकुल सुवेदीको इजलासमा पदाधिकारी विरुद्धको रिटमाथि बहस भएको थियो।

उक्त नियुक्तिमा थारू आयोगका पदाधिकारीहरू पनि पर्छन्।