अनुसन्धानकर्ताहरूले भारत र अन्य बाघ बासस्थान भएका देशहरूमा बाघको चोरी शिकारमा चीनको भूमिका देखाउने बलियो प्रमाणहरू फेला पारेका छन्। हालैका वर्षहरूमा शिकारीहरूको पक्राउ, आपूर्ति शृङ्खला र भुक्तानी लेनदेनको ट्र्याकिङले चीनमा बाघका अंगहरूको मागमा बृद्धि भएको देखाएको छ।
बाघको चोरी शिकारमा वृद्धि भएपछि बाघ पाइने देशहरू चिन्तित भएका थिए। पक्राउ परेका शिकारीहरूबाट सङ्कलित जानकारीले चीनलाई प्रमुख बजारको रूपमा देखाएको छ। भारतको मध्य प्रदेश राज्यका प्रमुख वन संरक्षक शुभरंजन सेनका अनुसार, “हामी विश्वास गर्छौं कि चीन प्रमुख बजार बनेको छ, जहाँ परम्परागत औषधिहरूमा बाघको हड्डी प्रयोग गरिन्छ।”
भारतले तीन वर्षमा कम्तिमा १०० बाघ गुमाएको छ, र तीमध्ये धेरैजसो चीनमा व्यापार भएको विश्वास गरिएको छ। गत वर्ष मध्यमा धेरै शिकारी पक्राउ परेका थिए। अनुसन्धानले पत्ता लगाएको छ कि भारतका उत्तर-पूर्वी राज्यहरू, नेपाल र म्यानमार हुँदै शिकार गरिएका बाघहरू चीन तस्करी गरिएका थिए। पुजारी सिंह नामक एक शिकारीले अनुसन्धानकर्ताहरूलाई बताएअनुसार, शिकार गरिएका बाघहरू चीनमा सिन्डिकेट मार्फत बेचेका थिए।
अनुसन्धानकर्ताहरूले बाघका अंगहरूको व्यापार गर्न प्रयोग गरिने विशाल वित्तीय सञ्जालको पर्दाफास गरेका छन्। उनीहरूले अभियुक्त शिकारीहरूको बैंक लेनदेन र बिक्री रेकर्डहरूको विश्लेषण गरिरहेका छन्। दुई अभियुक्त – निङ सान लुन र कपलियान मुङको पक्राउ पछि, अनुसन्धानकर्ताहरूले बाघ व्यापारमा हवाला लेनदेनको बारेमा थाहा पाए। एक अन्वेषकका अनुसार, “ठूलो मात्रामा हवाला अपरेशनहरू बाहिर आएका छन्, र प्रवर्तन निर्देशनालयको संलग्नता महत्त्वपूर्ण रहेको छ।”
भारतका विभिन्न एजेन्सीहरूले बाघको शिकार, चीनसँगको यसको सम्बन्ध र यसमा संलग्न ठूला वित्तीय लेनदेनका घटनाहरूको अनुसन्धान गरिरहेका छन्। नेपाल-तिब्बत आपूर्ति शृङ्खलाबाट हुने कारोबारहरूको हिसाबकिताब अझै नभए पनि, उनीहरूले लगभग INR ७५-८० मिलियनको भुक्तानी ट्र्याक गरेका छन्। केही समयको अन्तराल पछि, चीनबाट आएको बलियो मागका कारण भारत र अन्य बाघ बासस्थान भएका देशहरूमा बाघको शिकार बढिरहेको देखिन्छ।
भारतका अनुसन्धानकर्ताहरूको अनुसार, चीनमा शरीरका अंगहरूको बढ्दो मागका कारण भारत र अन्य देशहरूमा बाघको चोरी शिकारमा वृद्धि भइरहेको छ। चीनमा बाघका अंगहरू तस्करी गर्न जल, जमिन र हवाई मार्गहरू प्रयोग गरिन्छ। “बाघ पाइने अन्य देशहरूबाट अवैध उत्पादनहरू अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक सञ्जालमार्फत चीन पुग्छन्। तस्करी गरिएका बाघका अंगहरू मुख्यतया सजावटी सामग्रीको रूपमा वा चिनियाँ परम्परागत औषधि र वाइन उत्पादनमा प्रयोग गरिन्छ,” अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।
नयाँ आपूर्ति शृङ्खला मार्गहरू फेला परेपछि, भियतनाम भारतबाट बाघहरूको लागि नयाँ बजार बन्ने सम्भावनाबारे चर्चा भइरहेको छ। यद्यपि, अधिकारीहरू अझै पनि चीनमा केन्द्रित छन्। “हाम्रो अनुसन्धानले म्यानमारसम्म हालै बाघको चोरी शिकार नेटवर्क पत्ता लगाएको छ। म्यानमार मुख्यत: ट्रान्जिट राष्ट्रको रूपमा कार्य गर्छ, र अन्तिम गन्तव्य सम्भवतः चीन हो,” मध्य प्रदेशको विशेष कार्यदलका प्रमुख रितेश सरोथियाले भने।
थाइल्याण्ड, इन्डोनेसिया र मलेसिया जस्ता अन्य बाघ पाइने देशहरू पनि चीनमा बढ्दो मागका कारण चोरी शिकारको जोखिममा परेका छन्। इन्डोनेसियाले सुमात्रन बाघको संरक्षणमा गम्भीर चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। “शिकार र अवैध व्यापार जंगली बाघको अस्तित्वको लागि खतरनाक खतराहरू हुन्। दशकौंको प्रयास, लगानी र प्रतिज्ञाहरूले जंगली बाघको जनसंख्यामा दबाब कम गरेको छैन,” वन्यजन्तु व्यापार अनुगमन समूह ट्राफिकले भन्यो।
परम्परागत चिनियाँ औषधिमा प्रयोगको लागि चोरी शिकारका कारण भियतनाम, लाओस र कम्बोडियामा बाघहरू लोप भएका छन्। “चीनमा मागको वृद्धिले शिकारीहरूलाई थाइल्याण्ड र मलेसियामा ध्यान केन्द्रित गर्न प्रेरित गरेको छ,” संरक्षण संस्था प्यान्थेराका प्रमुख वैज्ञानिक जोन गुडरिचले भने। “बाघका अंगहरूको खोजीमा रहेका शिकारी गिरोहहरूले भियतनाम र चीनमा माग घट्ने कुनै संकेत नदेखाउँदा मलेसियामा यी भव्य बिरालोहरूको जंगल खाली गरिरहेका छन्,” उनले भने।
वातावरणीय अपराधहरूको अनुसन्धान र अभियान चलाउने वातावरणीय अनुसन्धान एजेन्सीले चिनियाँ सरकारको लापरवाहीमा चिन्ता व्यक्त गरेको छ। “चीनको प्रमुख बाघ उपभोक्ता देशमा, यस विषयमा सरकारको उच्चतम स्तरको मौनता छ,” यसले भन्यो। “मागको मात्रा र जंगली बाघको लागि स्पष्ट प्राथमिकताको कारण छिमेकी देशहरूमा जनसंख्यामा ठूलो दबाब परेको छ, जसका कारण शिकारीहरूले अवैध रूपमा प्राप्त जंगली बाघलाई चीनमा पठाइरहेका छन्।”
