झण्डै एक दशकसम्म वासिङ्टनले अमेरिकाका सबैभन्दा संवेदनशील सैन्य प्रतिष्ठानहरूको भित्ता, छाना र परिधिमा जडान गरिएका चिनियाँ निगरानी क्यामेराविरुद्ध शान्त तर प्रभावशाली अभियान चलायो। यो अभियान सफल भएको जस्तो देखियो। तर सम्भवतः यसले चीनको गुप्तचर संयन्त्रलाई आफ्नो नजर माथितिर, अर्थात् आकाशतर्फ मोड्न बाध्य बनायो।

लुइजियानास्थित बार्क्सडेल वायुसेना अड्डामाथि भएका चिन्ताजनक ड्रोन घुसपैठका घटनाहरू, जहाँ आणविक हतियार बोकेका B-52 बमवर्षक विमानहरू तैनाथ छन् र जुन अमेरिकाको ग्लोबल स्ट्राइक कमाण्डको प्रमुख केन्द्र हो—अमेरिकी सुरक्षा नीतिहरू र चीनको रणनीतिक अनुकूलनबीच चलिरहेको संघर्षको नयाँ र चिन्ताजनक अध्याय प्रस्तुत गर्छन्।

क्यामेरा युद्ध

सन् २०१९ को राष्ट्रिय रक्षा अधिकार ऐन (NDAA) पछि अमेरिकी रक्षा विभागलाई Hikvision, Dahua तथा तिनका सहायक कम्पनीहरूले उत्पादन गरेका सबै भिडियो निगरानी उपकरण संघीय निकायहरूबाट हटाउन निर्देशन दिइयो। यो सामान्य प्रशासनिक निर्णय मात्र थिएन। IPVM का अनुसार प्रतिबन्ध लाग्नुअघि मात्र Hikvision का ४७ लाखभन्दा बढी क्यामेरा अमेरिकाभर जडान गरिएका थिए।

यी दुवै कम्पनीमा चिनियाँ सरकारको आंशिक स्वामित्व रहेकोले “उपभोक्ता क्यामेरा” हरू वास्तवमा जासुसी पूर्वाधारको रूपमा प्रयोग हुन सक्ने चिन्ता बढेको थियो। यो चिन्ता आधारहीन थिएन। Hikvision र Dahua का क्यामेराहरू अमेरिकी सरकारी निकायहरू, सैन्य अड्डाहरू लगायत सुरक्षा प्रयोजनका लागि व्यापक रूपमा प्रयोग भइरहेका थिए। संसदीय सुनुवाइहरूमा व्यापक जासुसी, फर्मवेयरमा लुकेका प्रवेशद्वार (backdoors), पूर्वनिर्धारित पासवर्डहरू तथा भिडियो डेटा चिनियाँ क्लाउड सर्भरमार्फत पठाइने सम्भावनाबारे गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरिएको थियो।

यसपछि सन् २०२१ मा यी कम्पनीहरूलाई राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि खतरा घोषित गरियो र नोभेम्बर २०२२ मा FCC ले Dahua र Hikvision का नयाँ उपकरणहरूको स्वीकृति रोकिदियो।

तर समस्या सजिलै समाधान भएन। प्रतिबन्धित कम्पनीहरूको नाम नदेखिए पनि अनुसन्धानकर्ताहरूले विभिन्न उपकरणहरूको वास्तविक स्रोत पहिचान गर्न सके। ती उपकरणहरू पश्चिमी ब्रान्डको नाममा बेचिएका भए पनि मूलतः चिनियाँ कम्पनीहरूले उत्पादन गरेका मोडेलहरू थिए। पुनर्विक्रेता र “ह्वाइट-लेबल” व्यवस्थामार्फत चिनियाँ निगरानी प्रविधि फेरि अमेरिकी बजारमा प्रवेश गरिरहेको थियो। वासिङ्टनले एउटा प्वाल टाले पनि पानीले अर्को बाटो भेट्टाइरहेको थियो।

ड्रोनतर्फको मोड

बेइजिङले प्रत्यक्ष आदेश दिएको थियो वा थिएन भन्ने कुरा प्रमाणित भएको छैन। तर त्यसपछि देखिएको घटनाक्रमको रणनीतिक तर्क स्पष्ट र चिन्ताजनक छ।

यदि भित्ता र छानामा जडान गरिएका स्थिर क्यामेराहरूले अब अमेरिकाका संवेदनशील सैन्य केन्द्रहरूभित्रको जानकारी उपलब्ध गराउन सक्दैनन् भने, अझ गतिशील र कानुनी रूपमा नियन्त्रण गर्न कठिन साधनले त्यो भूमिका पूरा गर्न सक्थ्यो।

त्यो साधन थियो, ड्रोन।

मार्च ९, २०२६ को साताभरि लुइजियानास्थित बार्क्सडेल वायुसेना अड्डामाथि अनुमति बिना सञ्चालन गरिएका ड्रोनहरू पटक-पटक देखिए। ती ड्रोनहरूले गैर-व्यावसायिक संकेत प्रणाली, लामो दूरीको नियन्त्रण क्षमता तथा जामिङ (सिग्नल अवरोध) विरुद्ध प्रतिरोध देखाए। यो कुनै सामान्य मनोरञ्जनका लागि उडाइएको ड्रोन थिएन।

मार्च ९ देखि १५ सम्म सुरक्षाकर्मीहरूले १२ देखि १५ वटा ड्रोनका अनेक समूहहरूलाई अड्डाको अत्यन्त संवेदनशील क्षेत्रमा, उडान मार्गसहित, सञ्चालन गरिरहेको देखे। विश्लेषकहरूले उच्च विश्वासका साथ यस्ता अनधिकृत उडानहरू भविष्यमा पनि जारी रहने निष्कर्ष निकाले।

यो अभियानको जटिलताले तुरुन्तै सुरक्षा निकायहरूलाई चिन्तित बनायो। ड्रोनहरूको उडान ढाँचाले चालकहरूलाई अड्डाको संरचना र स्थानबारे राम्रो जानकारी रहेको संकेत दिन्छ। उनीहरूले आफ्ना वास्तविक स्थान लुकाउन विशेष प्रवेश मार्गहरूको प्रयोग गरेका थिए। यो आकस्मिक हवाई अतिक्रमण थिएन।

यो योजनाबद्ध, व्यवस्थित र पद्धतिगत सूचना संकलन अभियान थियो, ठीक त्यही प्रकारको गतिविधि, जसलाई रोक्न Hikvision प्रतिबन्ध लागू गरिएको थियो।

ड्रोनहरूलाई जाम गर्न नसक्नुले तिनीहरूमा स्वायत्त सञ्चालन क्षमता वा प्रभावकारी एन्टी-जामिङ प्रविधि रहेको संकेत दिन सक्छ। यदि यो सही हो भने, घटनाको पछाडि कुनै उन्नत विदेशी शक्ति रहेको सम्भावना बलियो हुन्छ, न कि साधारण ड्रोन उत्साही व्यक्तिहरू।

परिचित ढाँचा, बढ्दो खतरा

बार्क्सडेल मात्र एक्लो उदाहरण होइन। यी घटनाहरू डिसेम्बर २०२३ मा ल्याङ्ग्ली वायुसेना अड्डामाथि भएका रहस्यमय ड्रोन उडानहरूसँग मिल्दोजुल्दो छन्। ती ड्रोन कसले सञ्चालन गर्‍यो भन्ने कुरा अझै सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट छैन।

ल्याङ्ग्ली अड्डामाथि लगातार १७ रातसम्म अज्ञात ड्रोनहरू घुमिरहँदा अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयसँग कुनै स्पष्ट उत्तर थिएन। त्यसयता अमेरिका र युरोपका विभिन्न सैन्य अड्डाहरूमा यस्ता घुसपैठका घटनाहरू रिपोर्ट भएका छन्। तर कुनै पनि प्रमुख घटनामा जिम्मेवार पक्ष सार्वजनिक रूपमा पहिचान गरिएको छैन।

अमेरिकी उत्तरी कमाण्डका कमाण्डरले कांग्रेसलाई दिएको जानकारी अनुसार पत्ता लागेका ड्रोनहरूमध्ये करिब एक चौथाइलाई मात्र निष्क्रिय पार्न सकिएको छ। गत वर्षको तुलनामा यो सुधार भए पनि अमेरिकाको प्रतिरक्षा प्रणालीले अझ धेरै दूरी तय गर्न बाँकी रहेको स्वीकारोक्ति पनि हो।

रणनीतिक तर्क

क्यामेरा प्रतिबन्ध र ड्रोन गतिविधिको वृद्धिबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध प्रमाणित भएको छैन। वासिङ्टनले बार्क्सडेल घटनाका लागि कुनै विदेशी राष्ट्रलाई औपचारिक रूपमा दोषी ठहराएको छैन। हालसम्म अधिकारीहरूले ड्रोन सञ्चालकहरूको पहिचान गरेका छैनन् र तिनको उत्पत्ति पनि पुष्टि गरेका छैनन्। सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध प्रमाणले यो घटनालाई कुनै विदेशी शक्तिसँग प्रत्यक्ष जोड्दैन।

तर रणनीतिक तर्कका लागि लिखित प्रमाण आवश्यक पर्दैन। चीनको गुप्तचर सिद्धान्तले लामो समयदेखि धैर्यपूर्वक, चरणबद्ध र निरन्तर रूपमा साना-साना सूचनाहरू सङ्कलन गरेर प्रतिद्वन्द्वीको सम्पूर्ण क्षमता बुझ्ने अवधारणालाई महत्त्व दिएको छ।

स्थिर क्यामेराहरू उपलब्ध हुँदा तिनले यही उद्देश्य उत्कृष्ट रूपमा पूरा गर्थे। जब ती हटाइए, लक्ष्य समाप्त भएन, केवल सूचना सङ्कलन गर्ने माध्यम परिवर्तन भयो। ड्रोनहरूले क्यामेराले कहिल्यै दिन नसक्ने क्षमताहरू प्रदान गर्छन्। तिनीहरू गतिशील छन्, पुनःसंरचना गर्न सकिन्छ, र एकै उडानमा अड्डाका विभिन्न क्षेत्रहरू अवलोकन गर्न सक्छन्।

तिनीहरूले हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीको परीक्षण गर्न, विमानहरूको गतिविधि निगरानी गर्न, परिधीय सुरक्षा व्यवस्थाको प्रतिक्रिया नक्साङ्कन गर्न तथा वास्तविक समयमा डेटा पठाउन सक्छन्। यति सबै गर्दा पनि कुनै राष्ट्रले तिनलाई प्रायोजन गरेको हो भन्ने कुरा निश्चित रूपमा प्रमाणित गर्न अत्यन्त कठिन हुन्छ। अमेरिकाले क्यामेरा प्रतिबन्ध लगाएर सही कदम चालेको हुन सक्छ। तर त्यो सम्भवतः अधूरो समाधान मात्र थियो, जसले एउटा झ्याल बन्द गर्‍यो, तर आकाशतर्फ खुल्ने ढोका भने खुलै छोडिदियो।

बार्क्सडेलमाथि देखिएका ड्रोनहरू एउटा सन्देश हुन्। वासिङ्टन त्यो सन्देश पूर्ण रूपमा सुन्न तयार छ वा छैन, त्यो भने अर्को प्रश्न हो।