चीनको तीव्र गतिमा परिवर्तन भइरहेका डिजिटल परिदृश्यमा प्रत्यक्ष प्रसारण (लाइभ स्ट्रिम)मार्फत गरिएको ई–व्यापार एक विशाल उद्योगमा रूपान्तरण भइसकेको छ, जसको मूल्य २०२३ सम्ममा ¥५ ट्रिलियन (६८९ अर्ब अमेरिकी डलर) पुगेको छ। यो वृद्धि अमेरिकाको सोही किसिमको बजारभन्दा २० गुणा ठूलो छ र वालमार्टको वार्षिक विश्वव्यापी अनलाइन आम्दानीभन्दा नौ गुणा बढी हो। यसले चीनको उपभोक्ता संस्कृतिमा रहेको सुविधा र सस्तो मूल्यप्रतिको प्राथमिकतालाई उजागर गर्छ। तर यो तीव्र रूपमा फस्टाउँदै गएको बजारको छायाँमा केही धोकेबाज प्रभावकहरूले आम जनताको धारणालाई तोडमोड गरिरहेका छन्, कल्पनाका संसार रचिरहेका छन् र प्रसिद्धि तथा पैसाको लागि जनतालाई भ्रममा पारिरहेका छन्।
शाङ्घाईका छोटो भिडियो उत्पादन केन्द्रहरूमा पूरै कोठाहरूलाई कलेजको छात्रावास, अस्पतालका वार्ड, कक्षाहरू, मेट्रो रेलका डब्बाहरू, या झुटा कारखाना उत्पादन लाइनजस्तै देखिने गरी निर्माण गरिन्छ। यी कृत्रिम पृष्ठभूमिहरू प्रभावकहरूले आफूलाई परिश्रमी उद्यमी, कर्पोरेट नेता, वा फेसन आइकनजस्ता प्रस्तुत गर्न प्रयोग गर्छन्। केहीले त निजी जेट र महँगा होटलका सुइटहरू भाडामा लिएर आफ्नो दिनचर्या नै यस्तै विलासी देखिन्छ भन्ने गलत सन्देश दिन्छन्।
व्यापारीहरूले समेत यस प्रकारको धोखाधडीमा भाग लिन्छन्—झुटा उत्पादन लाइन बनाइ ‘फ्याक्ट्री–डाइरेक्ट सेल’ को नाटक गर्छन्, जसले उनीहरूको विश्वसनीयता बढाउँछ। ¥६ (०.६ अमेरिकी डलर) मा तीन दिनमै १० लाख भ्युजको वाचा गर्ने स्क्रिप्टहरू खुलेआम अनलाइन बिक्री गरिन्छन्, जसले झन् भ्रम फैलाउने काम गर्छ। यस्ता रणनीतिहरू बजारिङको सृजनात्मकता र ठगीबीचको सीमालाई धमिलो पार्दछन्, जसले गर्दा उपभोक्ताहरू नक्कली उत्पादनको उत्पत्ति र प्रभावकहरूको झुटा पहिचानमा पर्न पुग्छन्।
चीनको प्रत्यक्ष प्रसारणमा देखिएको छलकपट केवल भौतिक भड्किलोतासम्म सीमित छैन—यो भावनात्मक शोषणसम्म फैलिएको छ। २०२४ सेप्टेम्बर ४ मा “सानो सियाओको परिश्रमी जीवन” नामक एक लोकप्रिय प्रभावकको प्रत्यक्ष प्रसारणमाथि अधिकारीहरूले छापा मारे। उनले आफू १८ वर्षीया अनाथ बालिका भएको र बाँच्न संघर्ष गरिरहेको भनी दाबी गर्थिन्। उनका आँशुले भरिएका प्रसारणहरूले सहानुभूति उत्पन्न गर्थे, जसले विक्री र संलग्नता बढाउँथ्यो। तर प्रहरी अनुसन्धानले उनको वास्तविक नाम सियाओ रहेको र उनी २९ वर्षकी रहेको खुलासा गर्यो।
झनै अचम्मको कुरा के थियो भने, उनी जसलाई मानसिक रोगी गोद लिएको आमाको रूपमा देखाउँथिन्—वास्तवमा त्यो उनकी जन्म दिने आमा नै थिइन्। सियाओले अनुयायी बटुल्न र उत्पादन बिक्री बढाउन आफूले दुखद कथा निर्माण गरेकी थिइन्। सत्य बाहिरिएपछि जनआक्रोशले उनको खाता स्थायी रूपमा बन्द गरियो।
चीनको प्रत्यक्ष प्रसारण उद्योग भावनात्मक कथाहरूमा टिकेको छ, जहाँ व्यक्तिगत संघर्षहरूलाई मुनाफाको ब्रान्ड बनाइन्छ। प्रभावकहरूले आफूलाई अनाथ, एकल अभिभावक वा मजदुरका रूपमा प्रस्तुत गर्छन्, दर्शकको सहानुभूति र विश्वास जित्न नाटकीय कथाहरू बुनिन्छ।
१९ वर्षीय प्रभावक “लियाम स्यान ड्रीम्स” ले आफ्नो सादा गाउँले जीवनशैली प्रस्तुत गर्दै पैसा नलिइ किसानहरूको उत्पादन बिक्रीमा सहयोग गरिरहेको बताउँदै दर्शकको मन जितेका थिए। उनको सादगी र इमान्दारीको कथा धेरैलाई मन पर्यो—तर पछि अधिकारीहरूले उनलाई सञ्चालित गरिरहेको परिष्कृत व्यावसायिक सञ्जालको पर्दाफास गरे।
स्यानको अभियान सस्तो सामानलाई ‘लेओनान’ ब्रान्डको प्रिमियम उत्पादनका रूपमा रि–ब्रान्ड गर्ने रणनीतिसहितको योजनाबद्ध व्यापार थियो। स्क्रिप्ट, रसद र बिक्री सम्हाल्ने पूरै टोली उनले परिचालन गरेका थिए। यो नक्कली छवि निर्माणले उनीहरूलाई वार्षिक ¥१० मिलियन (१.३७ मिलियन अमेरिकी डलर) आम्दानी गराउँथ्यो।
चीनको प्रत्यक्ष प्रसारणको सबैभन्दा बदनाम पतनहरूमध्ये एक थियो “थ्री सिप नेटवर्क टेक्नोलोजी कं. लि.” को पतन। यसलाई “क्रेजी ल्याम्ब ब्रदर” का नामले चिनिने स्याङछिङ स्याङले स्थापना गरेका थिए। उनका हास्यजनक भिडियो र प्रत्यक्ष प्रसारणहरूले Douyin मा १.२ अर्ब अनुयायी बटुलेका थिए, र वार्षिक आम्दानी ¥३.२ अर्ब थियो। २६ तले मुख्यालयसहित, स्याङको साम्राज्य अजेय देखिन्थ्यो—तर २०२४ को मिड–अटम पर्वको समयमा यो ढल्यो।
त्यो स्क्यान्डल तब सुरु भयो जब स्याङले एक आपूर्तिकर्तामाथि आरोप लगाए कि उनले सहमति विपरीत प्रतिस्पर्धी ‘शिन्बा’ लाई छुटमा क्र्याब गिफ्ट कार्ड बिक्री गरेका छन्। रिसाएपछि स्याङले ती आपूर्तिकर्तालाई शिन्बासँग सम्बन्ध विच्छेद गर्न माग गरे—यसले चर्को सार्वजनिक विवादको रूप लियो।
शिन्बाले प्रतिशोधमा “थ्री सिप” कम्पनीमा व्याप्त धोखाधडी उजागर गर्यो, जसको सुरुवात भयो चर्चित “हङकङ मेछिङ मून केक्स” बाट। यी मून केक्सलाई मिशेलिन सेफले बनाएको, कालो ट्रफलयुक्त विशेष परिकार भनेर प्रचार गरियो, जुन ¥२३८ मा मूल्य निर्धारण गरिएको थियो र पछि छुटमा ¥१६९ ($२३) मा बिक्री भयो। एक महिनामै दस लाख बाकस बिक्री भए। तर अनुसन्धानले देखायो कि यी मून केक्स हङकङमा होइन, ग्वाङडोङ प्रान्तको फोशानस्थित साधारण कारखानामा उत्पादन गरिएको थियो, जहाँ सोही किसिमको उत्पादन ¥५९ ($८) मा पाइन्थ्यो।
जाँच गहिरिँदै जाँदा स्याङमाथि थप आरोपहरू लागे। उनका कम्पनीले नक्कली माओताई रक्सी बेचेको र घटिया प्याक गरिएको खाना प्रिमियम भोजनका रूपमा बिक्री गरेको देखियो। उदाहरणस्वरूप, ‘युहान संरक्षित सुंगुर मासु स्याउको तरकारीसँग’ नामक परिकार सस्तो मासुको फालाबाट बनेको थियो। उपभोक्ताको उजुरी र प्रयोगशालाको रिपोर्टले स्याङको विश्वासनीयता पूर्णरूपमा ध्वस्त पारिदियो, र उनी अब चीनबाट बाहिर जानसमेत प्रतिबन्धित छन्।
चीनको प्रत्यक्ष प्रसारण उद्योग तीव्र रूपमा फस्टाइरहेको छ, तर व्यापक धोखाधडीले उपभोक्ताको विश्वासलाई खतरामा पारेको छ। कमजोर नियमनका कारण ठगहरूले नाफाका लागि दर्शकहरूलाई सजिलै शिकार बनाउने गरेका छन्, जसले शीर्ष प्रभावकहरू र ठूला कम्पनीहरूलाई समेत हल्लाइदिन्छ।
यो स्थितिको सुधारका लागि कडाभन्दा कडा निगरानी र उपभोक्ता सचेतना आवश्यक छ। झुटा प्रचारविरुद्ध कडा कानुन र उपभोक्तालाई मानसिक शोषणबाट जोगाउने उपाय आवश्यक छन्। जबसम्म यस्ता सुधारहरू लागू हुँदैनन्, तबसम्म साँचो सहभागिता र खुला ठगीबीचको सीमा खतरनाक रूपमा धमिलो भइरहन्छ—र करोडौं मानिस डिजिटल बजारमा गलत सूचना र शोषणको जोखिममा पर्न सक्छन्।
