चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी (सीसीपी) लामो समयदेखि सूचनामाथिको अधिनायकवादी नियन्त्रण, इन्टरनेट पहुँच प्रतिबन्धित गर्ने, सामाजिक सञ्जाल सेन्सर गर्ने र आफ्ना नागरिकहरूको निगरानी गर्न विशाल निगरानी राज्य तैनाथ गर्ने कारणले कुख्यात छ। अब, सञ्चारमा आफ्नो पकड बलियो बनाउने नयाँ प्रयासमा, चिनियाँ शासनले रेडियो तरंगहरूमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ।
मार्च २३ मा, चीनको राज्य सुरक्षा मन्त्रालय (एमएसएस) ले रेडियो सञ्चार उपकरणहरूबाट उत्पन्न “खतरा” बारे आफ्नो आधिकारिक WeChat खातामा कडा चेतावनी जारी गर्यो। विज्ञप्तिमा दाबी गरिएको छ कि रेडियो तरंगहरू ठूलो मात्रामा जानकारी फैलाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ, जसले गर्दा यस्ता प्रसारणहरूले राष्ट्रिय सुरक्षा जोखिम निम्त्याउँछन्।
यो कदमले शासनको पहुँचभन्दा बाहिर रहेका वैकल्पिक सञ्चार माध्यमहरूप्रति बढ्दो डरलाई संकेत गर्दछ, विशेष गरी इन्टरनेट नियन्त्रणहरू कडा पारिएको कारण। चिनियाँ सरकारको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र सूचनामा पहुँचको दमन कुनै नयाँ कुरा होइन।
यसले विश्वको सबैभन्दा परिष्कृत इन्टरनेट सेन्सरशिप प्रणाली लागू गरेको छ, जसलाई प्रायः “ग्रेट फायरवाल” भनिन्छ। यस प्रणाली मार्फत, बेइजिङले विदेशी समाचार प्लेटफर्महरू, फेसबुक र एक्स (पहिले ट्विटर) जस्ता सामाजिक सञ्जालहरू, र टेलिग्राम र व्हाट्सएप जस्ता इन्क्रिप्टेड सन्देश सेवाहरू सहित हजारौं वेबसाइटहरू ब्लक गर्दछ।
साइबरस्पेसभन्दा बाहिर, चीनले प्रिन्ट र प्रसारण मिडियामा कडा नियमहरू पनि लागू गर्दछ, जसले राज्य-अनुमोदित कथाहरूले सबै समाचार कभरेजमा प्रभुत्व जमाउँछ भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्दछ। आधिकारिक कथाहरूलाई चुनौती दिन खोज्ने पत्रकार र ब्लगरहरूले कारावास र जबरजस्ती स्वीकारोक्ति सहित कठोर परिणामहरूको सामना गर्छन्।
यद्यपि, यी कडा उपायहरूको बावजुद, केही चिनियाँ नागरिकहरूले भर्चुअल प्राइभेट नेटवर्कहरू (VPNs) र इन्क्रिप्टेड सन्देश अनुप्रयोगहरू प्रयोग गरेर सरकारले लगाएको प्रतिबन्धहरू बाइपास गर्न सफल भएका छन्। रेडियो सञ्चार विरुद्धको CCP को पछिल्लो कदमले सूचना प्रसारको वैकल्पिक, अफलाइन विधिहरूको बारेमा बढ्दो व्याकुलतालाई सुझाव दिन्छ।
चीनले रेडियो सञ्चारलाई किन लक्षित गरिरहेको छ?
रेडियो तरंगहरूमाथि चिनियाँ शासनको चिन्ता सेन्सर नगरिएको सञ्चारलाई सहज बनाउने माध्यमको क्षमताबाट उत्पन्न हुन्छ। इन्टरनेटको विपरीत, जुन केन्द्रीकृत नेटवर्क र सेवा प्रदायकहरू मार्फत निगरानी र नियन्त्रण गर्न सजिलो छ, रेडियो प्रसारणहरू फ्रिक्वेन्सीहरूमा सञ्चालन हुन्छन् जुन नियमन र अवरोध गर्न गाह्रो हुन सक्छ। ऐतिहासिक रूपमा, रेडियोले दमनकारी शासन अन्तर्गत स्वतन्त्र अभिव्यक्तिलाई सहज बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
सोभियत युगमा, रेडियो फ्री युरोप र भ्वाइस अफ अमेरिका जस्ता पश्चिमी रेडियो स्टेशनहरूले फलामको पर्दा पछाडि सेन्सर नगरिएका समाचार प्रसारण गर्थे। हालसालै, उत्तर कोरिया र इरान जस्ता कडा इन्टरनेट सेन्सरशिप भएका देशहरूमा असन्तुष्टहरूले स्वतन्त्र जानकारी पहुँच गर्न रेडियो तरंगहरूमा भर परेका छन्। चीनले पहिले बीबीसी र भ्वाइस अफ अमेरिका जस्ता आउटलेटहरूबाट अन्तर्राष्ट्रिय प्रसारणहरू जाम गरेर रेडियो सञ्चारलाई लक्षित गरेको छ।
एमएसएसको पछिल्लो चेतावनीमा सरकारले अब कडा घरेलु प्रतिबन्धहरू पनि लगाउन खोजेको सुझाव दिइएको छ। रेडियो सञ्चारमा प्रतिबन्ध लगाउनाले चिनियाँ नागरिकहरूलाई स्वतन्त्र समाचार पहुँच गर्ने उपलब्ध अवसरहरूलाई अझ सीमित गर्नेछ, विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा जहाँ इन्टरनेट पहुँच सीमित रहन्छ।
असन्तुष्टहरू, कार्यकर्ताहरू र भूमिगत पत्रकारहरूका लागि, रेडियोले सेन्सर नगरिएका जानकारीको लागि जीवनरेखा प्रदान गर्दछ। रेडियो सञ्चारमा कडाइ गर्दा यी समूहहरूलाई समाचार साझा गर्न र प्राप्त गर्न अझ बढी गोप्य तरिकाहरू अपनाउन बाध्य पार्न सक्छ। यसबाहेक, शौकिया रेडियो अपरेटरहरू, जसले प्रायः छोटो तरंग फ्रिक्वेन्सीहरू प्रयोग गरेर कुराकानी गर्छन्, आफूलाई नयाँ कानुनी प्रतिबन्ध वा दण्डको सामना गर्न बाध्य पार्न सक्छन्।
MSS को चेतावनीको चिन्ता छ कि ह्याम रेडियो वा अन्य रेडियो सञ्चार उपकरणहरू प्रयोग गर्ने व्यक्तिहरूलाई “सुरक्षा खतरा” को रूपमा लेबल गर्न सकिन्छ, जस्तै प्रतिबन्धित वेबसाइटहरू पहुँच गर्ने वा VPN प्रयोग गर्ने इन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरू। रेडियो सञ्चारलाई नियमन गर्ने दबाब चीनको व्यापक निगरानीलाई तीव्र बनाउने रणनीतिसँग मिल्दोजुल्दो छ।
सीसीपीले पहिले नै अनुहार पहिचान क्यामेरा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता-संचालित ट्र्याकिङ प्रणाली, र डेटा-निगरानी कार्यक्रमहरूको व्यापक नेटवर्क तैनाथ गरिसकेको छ ताकि आफ्ना नागरिकहरूमाथि नजर राखियोस्। रेडियो तरंगहरूमा सेन्सरशिप विस्तार गर्नु सञ्चारका सबै माध्यमहरू राज्य नियन्त्रणमा रहून् भन्ने सुनिश्चित गर्ने दिशामा अर्को कदम हो।
थप रूपमा, चीनले आफ्नो निगरानी प्रविधि अन्य अधिनायकवादी शासनहरूलाई निर्यात गर्दै आएको छ, जसले विश्वव्यापी रूपमा डिजिटल दमनको लागि खाका प्रदान गर्दछ। यदि सीसीपीले रेडियो सञ्चारमा कडा प्रतिबन्धहरू सफलतापूर्वक लागू गर्छ भने, यसले अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतालाई दबाउन खोज्ने अन्य सरकारहरूको लागि एक मोडेलको रूपमा काम गर्न सक्छ।
चीनको पछिल्लो कदमले मानव अधिकार संगठनहरू र प्रेस स्वतन्त्रताका पक्षधरहरूबाट अन्तर्राष्ट्रिय निन्दा हुने सम्भावना छ। रिपोर्टर्स विदाउट बोर्डर्स र एम्नेस्टी इन्टरनेशनल जस्ता समूहहरूले पहिले नै चीनको सेन्सरशिप नीतिहरूको आलोचना गरेका छन्, यस्ता उपायहरूले मौलिक मानव अधिकारको उल्लङ्घन गर्ने चेतावनी दिएका छन्।
विदेशी सरकारहरूले पनि चिनियाँ जनतालाई सेन्सर नगरिएको जानकारी प्रदान गर्न आफ्नै प्रयासहरू बढाएर प्रतिक्रिया दिन सक्छन्। विगतमा, पश्चिमी देशहरूले अधिनायकवादी शासनहरूद्वारा लगाइएको सूचना नाकाबन्दीलाई छेड्न रेडियो प्रसारणहरू प्रयोग गरेका छन्।
यदि चीनले घरेलु रेडियो सञ्चारलाई कडा रूपमा प्रतिबन्ध लगायो भने, अन्तर्राष्ट्रिय प्रसारकहरूले चिनियाँ श्रोताहरूसम्म पुग्न नयाँ तरिकाहरू फेला पार्न सक्छन्, जस्तै उपग्रह प्रसारण वा एन्क्रिप्टेड डिजिटल रेडियो सिग्नलहरू।
रेडियो सञ्चारमा कडाइ गर्ने चीनको प्रयास पूर्ण सूचना नियन्त्रणको लागि सीसीपीको अथक प्रयासको अर्को उदाहरण हो। यद्यपि, इतिहासले देखाएको छ कि अधिनायकवादी शासनहरूले अन्ततः अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतालाई अनिश्चित कालसम्म दबाउन संघर्ष गर्छन्।
भूमिगत रेडियो नेटवर्कहरू, एन्क्रिप्टेड सन्देश सेवाहरू, वा अन्य प्राविधिक आविष्कारहरू मार्फत, सत्य र पारदर्शिताप्रति प्रतिबद्ध व्यक्तिहरूले सधैं सञ्चार गर्ने तरिकाहरू फेला पार्नेछन्। चीनले सञ्चारको अर्को रूपमाथि आफ्नो पकड बलियो बनाउँदै जाँदा, विश्व समुदायले सेन्सरशिपलाई चुनौती दिन खोज्नेहरूप्रति सतर्क र सहयोगी रहनुपर्छ। सूचना शक्ति हो, र यसलाई स्वतन्त्र राख्ने लडाइँ अझै सकिएको छैन।
