विश्व मञ्चमा चीनको प्रविधिक सर्वोच्चता दाबी कमजोर
रोबोटिक्स र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) क्षेत्रमा प्रभुत्व देखाउने चीनको प्रयास पटक-पटक असफल हुँदै आएको छ। योजनाबद्ध प्रदर्शन, बिग्रिएका मेसिन तथा रोबोटको रूपमा लुकेर प्रस्तुत गरिएका मानिसहरूले देशको विश्वसनीयता घटाएको आरोपहरू उठिरहेका छन्।
गत दशकभरि बीजिङले आफूलाई रोबोटिक्स र एआईको वैश्विक नेता भनेर आक्रामकरूपमा प्रचार गर्यो र यी प्रविधिलाई राष्ट्रिय शक्तिको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गर्यो। तर वास्तविकता भने प्रचारझैँ प्रभावशाली देखिएन। २०२४ को सिसिटिभी स्प्रिङ गालामा रोबोटले रुमाल फ्याक्ने प्रदर्शनलाई चिनियाँ इन्जिनियरिङको ठूलो सफलता भनेर प्रस्तुत गरियो। तर पछि भाइरल भएका भिडियोहरूले रुमाल रोबोटको हातमा फिसिङ लाइनले बाँधिएको देखाए, जसले स्वचालित क्षमताको प्रदर्शन नभई योजनाबद्ध नाटकीयता मात्रै भएको खुलासा गर्यो।
यो घटना एक्लै थिएन। अप्रिल २०२४ मा बीजिङले मानवसँगै मानवरुपी रोबोटहरू सहभागी भएको विश्वकै पहिलो हाफ म्याराथन आयोजना गर्यो। सहनशक्ति र प्रविधि प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले आयोजना गरिएको यो कार्यक्रम असफलतामै टुंगियो। २० रोबोटमध्ये अधिकांश सुरुआतमै लडे, अड्किए वा बन्द भए। केहीको ‘मुन्डै’ दौडबीचमा झर्यो र मानव सहयोगीले उठाइदिनु पर्यो। केवल सात रोबोटले चार घन्टाभन्दा बढी समय लगाएर दूरी पूरा गरे, जबकि मानवीय च्याम्पियनले एक घन्टा दुई मिनेटमै दौड पूरा गरे। “रोबोट च्याम्पियन” ताङ गोङले दुई घन्टा ४० मिनेट लगाए, जसले मानव र रोबोट क्षमताबीच ठूलो अन्तर देखायो।
सार्वजनिक प्रदर्शनभन्दा पर, उपभोक्ताहरू पनि निराश भएको देखियो। फेब्रुअरी २०२४ मा हुनान प्रान्तका एक व्यक्तिले युशु जी१ मानवरूपी रोबोटमा ४१ हजार अमेरिकी डलरभन्दा बढी खर्च गरे। तर सो रोबोटको क्षमता बच्चाझैँ हात हल्लाउने वा हात मिलाउने जस्ता सीमित काममै सीमित भएको पाए। न त नाच्न सक्थ्यो, न घरायसी काम, न भरपर्दो रूपमा हिँड्न नै। यसले चीनको रोबोट उद्योग प्रचारमा बढी र वास्तविक नवप्रवर्तनमा कम केन्द्रित भएको आशंका बलियो बनायो।
सबैभन्दा ठूलो आलोचना २०२४ को वर्ल्ड रोबोट कन्फरेन्समा देखियो। दुई मानव मोडेललाई रोबोटको रूपमा सजाएर वास्तविक मेसिनसँगै प्रस्तुत गरियो। वास्तविक रोबोटहरूले सामान्य हात चाल मात्र देखाउँदा ती मोडेलले जीवन्त मुद्राहरू दिए, पसिना बगाए र मेकअपसमेत मिलाउनुपर्यो। एक “रोबोट”ले मञ्च छाडेर खाना खान गएको दृश्य सार्वजनिक भएपछि छलकपट पुष्टि भयो। भिडियोहरूले विश्वभर चर्चा पायो र चीनको प्रविधिक सर्वोच्चता दाबी थप कमजोर बनायो।
अगस्ट २०२५ मा अर्को लाजमर्दो घटना भयो। हतियारसहितको चिनियाँ रोबोटको मार्चिङ अभ्यास देखाइएको भिडियो भाइरल भयो। सुरुमा यसलाई सैन्य रोबोट क्षमताको प्रमाण भनेर स्वागत गरियो। तर पछि यो एआई-निर्मित भिडियो भएको पत्ता लाग्यो। कुनै वास्तविक प्रोटोटाइप नभएको पुष्टि भएपछि यो डिजिटल जालसाजी साबित भयो। यसले केवल चीनलाई मात्र होइन, प्रविधि प्रगतिबारे प्रचारलाई लिएर व्यापक चिन्ता पनि बढायो।
यी असफलताबीच पनि चीन एआई क्षेत्रका प्रगतिबारे दाबी गर्न जारी छ। डीपसिक नामक खुला स्रोतको ठूलो भाषा मोडेललाई विश्व प्रतिस्पर्धामा “डार्क हर्स” र अमेरिकासँगको प्रतिस्पर्धामा चीनको गुप्त हतियार भनेर प्रस्तुत गरिन्छ। तर संशय जारी छ। धेरैले यी दाबी बढाइचढाइ भएको भन्दै, चीनको रोबोटिक्स क्षेत्रमा पटक-पटक देखिएको अतिशयोक्ति र धोखाधडीको पैटर्नतर्फ औँला ठाडो गरेका छन्।
२०२५ को मध्यतिर चीनले वर्षअन्त्यसम्म कम्तीमा १०,००० मानवरूपी रोबोट उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको रिपोर्ट आयो। सरकारले समर्थन गरेका “रोबोट बुट क्याम्प” ले उत्पादन तीव्र बनाएको बताइन्छ। यसले चीनको औद्योगिक क्षमता देखाए पनि विज्ञहरू भन्छन्, संख्या गुणस्तर होइन। धेरै रोबोटहरूको क्षमता अझै सीमित भएकाले ठूलो उत्पादनले प्रविधिक कमजोरी ढाकछोप गर्न नसक्ने शंका छ।
फेयर प्लस २०२५ एक्स्पो, सेन्जेन् मा, चीनले एआई-सक्षम रोबोटहरू-जस्तै बारटेन्डर, ज्येष्ठ नागरिक हेरचाह सहायक, र ‘इन्टिमेसी रोबोट’-प्रदर्शन गर्यो। डिजाइन आधुनिक देखिए पनि धेरै प्रदर्शनहरू स्क्रिप्टेड अन्तरक्रियामा निर्भर रहेको आलोचकहरूले बताए। इन्टिमेसी रोबोटमा दिएको जोडले नैतिक बहस पनि जन्मायो, चीनले सार्थक नवप्रवर्तनभन्दा सनसनीभन्दा बढी प्राथमिकता दिएको आरोप लाग्यो।
यी सबै घटनाले एउटै तस्वीर देखाउँछन्, प्रविधिक प्रभुत्व देखाउने चीनको लालसा प्रायः वास्तविक उपलब्धिभन्दा सिँगारिएको प्रदर्शनमै आधारित छ। यस्ता देखावटी कार्यक्रमले घरेलु दर्शक चकित पार्लान्, तर विश्व समुदायले तीलाई क्रमशः खोक्रो देख्न थालेको छ। प्रत्येक छलकपट वा असफलताको पर्दाफासले चीनको विश्वसनीयतामा चोट पुर्याइरहेको छ।
यस विश्वसनीयता सङ्कटका व्यापक असर छन्। विश्व प्रविधि प्रतिस्पर्धामा विश्वास पनि त्यस्तै महत्वपूर्ण हो जस्तै नवप्रवर्तन। बारम्बार ठगीसरह देखिने दाबी गरिने देशसँग सहकार्य वा लगानी गर्ने सम्भावना घट्छ। साथै, प्रचारमा अडिएका यी क्रियाकलापहरूले चीनभित्रका वास्तविक अनुसन्धानकर्ताको कामलाई पनि ओझेलमा पारिरहेको आलोचकहरूको भनाइ छ।
रोबोटिक्स र एआई क्षेत्रमा चीनका दोहोरिएका असफलताले प्रचारलाई प्रगतिभन्दा माथि राख्दा आउने जोखिम देखाएका छन्। फिसिङ लाइनमा बाँधिएका प्रदर्शनदेखि एआई-निर्मित सैन्य झुटाभिडियोसम्म, सर्वोच्चताको आवरण परीक्षणमा च्यातिएको छ। डीपसिक जस्ता पहल तथा ठूलो परिमाणमा उत्पादनले महत्वाकांक्षा देखाए पनि, यी प्रयासले वास्तविक नवप्रवर्तन प्रतिनिधित्व गर्छन् या अर्को भ्रम मात्रै, यो प्रश्न खुलै छ। अन्ततः, सर्वोच्चता नक्कली रूपमा देखाउने प्रयास मात्र असफल नभई चीनको विश्वसनीयतामै आघात पुर्याएर विश्वलाई त्यसको प्रविधिक उदय वास्तविकतामा आधारित छ कि केवल प्रदर्शनमा, भनेर सोच्न बाध्य बनाइरहेको छ।
Facebook Comment