चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी (सीसीपी) अहिले आफ्नो सैन्य पंक्तिभित्र अभूतपूर्व हलचलको सामना गरिरहेको छ, जहाँ करिब सय जना जर्नेलहरू हटाइएका छन्, रकेट फोर्समा ठूलो उथलपुथल आएको छ, र सेनाभित्र अस्थिरताको भावना बढ्दो छ। यी घटनाक्रमहरूले सीसीपीको आन्तरिक एकता र यसको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सैन्य इकाइहरूमा नियन्त्रण कायम राख्नसक्ने क्षमतामा गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्।

मार्च २४ तारिखमा सीसीपीको सैन्य अखबारले एक टिप्पणी प्रकाशित गरी अफिसर र सैनिकहरूलाई फेब्रुअरीमा संशोधित गरिएको संयुक्त निर्देशिकासँग आफ्ना कार्यहरू मिलाउन आह्वान गरेको थियो। यो लेखको समय महत्त्वपूर्ण छ, किनकि यो वार्षिक “दुई अधिवेशन” राजनीतिक बैठकहरू सम्पन्न भएलगत्तै आएको हो। केही रिपोर्टहरूले के दाबी गरेका छन् कि केन्द्रीय सैनिक आयोगका उपाध्यक्ष हुआङलाई पक्राउ गरिएको छ। साथै, सैनिक रसद विभागका पूर्वप्रमुख र नानजिङ सैन्य क्षेत्रका पूर्वकमाण्डर पनि पक्राउ परेका खबरहरू छन्। यद्यपि सीसीपीले यी दाबीहरूलाई औपचारिक रूपमा पुष्टि गरेको छैन, तर यसले सेनाभित्र व्यापक सफायाको संकेत दिएको छ। यसले सैन्य नेतृत्व संरचनाको पुनर्संरचनाको सम्भावनाबारे व्यापक अड्कलबाजी निम्त्याएको छ, र सीसीपीको समग्र नियन्त्रण तथा शासन क्षमतामा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

स्थिति झनै जटिल बनेको छ जब मार्च २५ मा खुलासा भयो कि रकेट फोर्सका नयाँ कमाण्डर वाङ होउबिनलाई पदबाट हटाइएको छ। वाङ, जसले सन् २०२३ मा नौसेनाबाट स्थानान्तरण भई रकेट फोर्सको नेतृत्व सम्हालेका थिए, कार्यालयबाटै हटाइएको बताइएको छ। उनको पतन, साथै अन्य उच्च अधिकारीहरूको पतनले सैन्य तनावलाई अझ बढाएको छ। वाङ केन्द्रीय सैनिक आयोगका सदस्य मियाओ हुआसँग निकट सम्बन्धित थिए, जसलाई गत वर्ष पदच्युत गरिएको थियो। यी दुवै व्यक्तिलाई शी जिनपिङका विश्वासपात्र मानिन्थ्यो, तर अहिले तिनको हटाइएका कारण सीसीपीको उच्च तहमा तीव्र शक्ति संघर्ष चलिरहेको अड्कललाई बल मिलेको छ।

शी जिनपिङको कुनमिङमा सैनिक निरीक्षण पनि वर्तमान अशान्तिको संकेतक मानिएको छ। विशेष कुरा के हो भने यो भ्रमणमा केन्द्रीय सैनिक आयोगका कुनै सदस्य उपस्थित थिएनन् — जुन सामान्यतया अस्वाभाविक मानिन्छ — र यसले सैन्य नेतृत्वभित्र गम्भीर असहमतिको सङ्केत गरेको छ। विश्लेषकहरू भन्छन्, यी सफायाहरू शी स्वयंले आयोजना गरेका होइनन्, बरु उनी भित्रैबाट प्रतिरोधको सामना गरिरहेका छन्। सेना अहिले विभिन्न प्रतिस्पर्धी गुटहरूमा विभाजित हुँदै गएको देखिन्छ, जसले शीको नियन्त्रणलाई कमजोर बनाइरहेको छ।

रकेट फोर्समा भएको उथलपुथल अझ चिन्ताजनक छ, किनकि यो चिनियाँ मिसाइल र आणविक क्षमताको जिम्मेवार इकाइ हो र शीको सैन्य रणनीतिको मेरुदण्ड मानिन्छ। यसको नेतृत्वमा आएको परिवर्तनले सीसीपीका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सैन्य सम्पत्तिहरूको सञ्चालन क्षमतामाथि प्रश्न उठाएको छ।

यी आन्तरिक चुनौतीहरू त्यस्तो समयमा आएका छन् जब चीन बाह्य दबाबहरूको समेत सामना गरिरहेको छ, जस्तै कि मन्दीको अवस्थामा पुगेको घरेलु अर्थतन्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धहरू। विज्ञहरू भन्छन् कि सीसीपीको आर्थिक सुधारहरू राजनीतिक सुधारहरूसँग जोडिएको छ, तर राजनीतिक गतिरोधका कारण समग्र प्रणाली नै पक्षघात भएको देखिन्छ। विगत दशकमा शीले सैन्यभित्र शक्ति सुदृढीकरण गर्न ‘भ्रष्टाचार विरोधी अभियान’ सञ्चालन गरेका थिए र हुआङ तथा वाङजस्ता विश्वासपात्रहरूलाई प्रमुख पदहरूमा नियुक्त गरेका थिए। तर अहिलेको सफायाको लहरले देखाउँछ कि शीका आफ्नै मानिसहरू पनि अब सुरक्षित छैनन्, जसले सीसीपीको सत्ताको मूल संरचनामा फाटो परेको सङ्केत गर्छ।

यी घटनाक्रमहरूको असर चीनको सीमाभन्दा बाहिरसम्म फैलिएको छ। प्राध्यापक युआन हेनका अनुसार शी जिनपिङले २०२७ भित्र ताइवान जलडमरूमार्ग पार गर्दै सैन्य अभियान सञ्चालन गर्ने योजना बनाएका छन्, जसको उद्देश्य ताइवानलाई एकीकरण गर्नु हो। यो प्रयास उनलाई सीसीपीको २१औं राष्ट्रिय कांग्रेसमा पुनःनिर्वाचन जित्न र माओ त्सेतुङ सरहको विरासत स्थापित गर्न सघाउने अपेक्षा गरिएको छ। तर आन्तरिक सैन्य समस्याहरूका कारण शीले सन् २०२५ को प्रारम्भमा योजना बनाइएको आक्रमण स्थगित गर्नुपरेको बताइएको छ, जुन समयमा अमेरिकामा राष्ट्रपतिको निर्वाचनका कारण उत्पन्न हुने अस्थिरताको फाइदा उठाउने योजना थियो। शीका अपेक्षाविपरीत, अमेरिका सन् २०२५ को सुरुवातमा शान्तिपूर्ण रूपमा सत्ता हस्तान्तरण गर्न सफल भयो भने सीसीपीको सैन्य कमजोरीले ठूलो युद्ध सञ्चालन असम्भव बनाएको छ।

त्यसैबीच, ताइवानले आफ्नो सुरक्षालाई मजबुत पार्न कदम चालेको छ। राष्ट्रपति लाइ चिङ-तेले हालै जासुसी विरुद्धका संरक्षण कानूनहरू ल्याएका छन्, जसले ताइवानको सार्वभौमिकता जोगाउने दृढ इच्छाशक्तिको सङ्केत गर्छ। लाइका कदमहरूले ताइवानले बाह्य आक्रमणको प्रतिरोध गर्ने र आत्मनिर्णयको अधिकारको रक्षा गर्ने प्रतिबद्धता देखाउँछन्।

सीसीपीभित्रका सैन्य सफाया र रणनीतिक महत्त्वाकांक्षाहरूले विश्व राजनीतिक परिदृश्यमा गहिरो असर पार्न सक्छ। शी जिनपिङ आफैं भित्रका प्रतिरोधहरू सामना गरिरहँदा चीनको सैन्य स्थिरता र शक्तिको प्रदर्शन क्षमतामा ठूलो प्रश्न उठेको छ। यदि भ्रष्टाचार र गुटबन्दी अन्त्य गर्न ठोस सुधारहरू भएनन् भने, सीसीपीले आफ्नै रणनीतिक लक्ष्यहरू जोखिममा पार्न सक्छ।