चीनको आधिकारिक बेरोजगारीसम्बन्धी तथ्यांकले श्रम बजारमा देखिएको संकटको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्षलाई समेट्न नसकेको हुन सक्छ। नियमित जागिर गुमाए पनि औपचारिक रूपमा रोजगारीमै रहेको देखिने श्रमिकहरूको अवस्था यसअन्तर्गत पर्छ। केही सरकारी स्वामित्वका उद्यमका वार्षिक प्रतिवेदनले कर्मचारी संख्या घटाइएको देखाएका छन्। यसले कम्पनीको कर्मचारी सूचीबाट हटाइएका वा नियमित कामबाट अलग गरिएका श्रमिकको अवस्था के हुन्छ र परम्परागत बेरोजगारीसम्बन्धी तथ्यांकले उनीहरूले भोगिरहेको आर्थिक असुरक्षालाई पर्याप्त रूपमा समेट्छ कि समेट्दैन भन्ने प्रश्न उठाएको छ।

मुख्य प्रश्न चीनको बेरोजगारी दरलाई त्यसको सांख्यिकीय परिभाषाअनुसार सही मान्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने मात्र होइन। रोजगारी, आम्दानी र करियरको सम्भावना गुमाउँदा पनि औपचारिक रूपमा बेरोजगार नठहरिने श्रमिकको वास्तविक अवस्थालाई उक्त परिभाषाले समेट्छ कि समेट्दैन भन्ने हो। जब रोजगारीको सम्झौता कायम रहन्छ तर वास्तविक काम नै हुँदैन, तब रोजगारीमा रहेको अवस्था र आर्थिक रूपमा सुरक्षित रहेको अवस्थाबीचको भिन्नता धमिलो हुन थाल्छ।

चीनको राष्ट्रिय तथ्यांक ब्युरोले सामान्यतया सर्वेक्षण गरिएको साताभित्र पारिश्रमिक वा नाफाका लागि कम्तीमा एक घण्टा काम गरेको व्यक्तिलाई रोजगारीमा रहेको मान्छ। निश्चित मापदण्ड पूरा गर्ने परिस्थितिमा अस्थायी रूपमा कामबाट अनुपस्थित रहेका व्यक्तिलाई पनि रोजगारीमा रहेकै श्रेणीमा राखिन्छ।

बेरोजगारका रूपमा गणना हुनका लागि भने व्यक्तिसँग कुनै काम हुनु हुँदैन, उसले अघिल्लो तीन महिनाभित्र सक्रिय रूपमा रोजगारी खोजेको हुनुपर्छ र उपयुक्त काम पाएमा दुई साताभित्र काम सुरु गर्न उपलब्ध हुनुपर्छ।

यी मापदण्ड अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रयोग हुने सामान्य सांख्यिकीय आधार हुन्। त्यसैले यिनलाई तथ्यांक जानाजानी कम देखाइएको प्रमाणका रूपमा लिन मिल्दैन। तर, यस्ता मापदण्डले परम्परागत अर्थमा रोजगारीमा रहेको र बेरोजगार रहेको अवस्थाबीच पर्ने श्रमिकको एउटा समूहलाई छुट्याउन कठिन बनाउन सक्छन्।

नियमित कामबाट अलग राखिएका, कामको प्रतीक्षामा राखिएका वा नियमित जिम्मेवारीबाट हटाइए पनि औपचारिक रोजगारी सम्बन्ध कायम रहेका कर्मचारीले आफ्नो आम्दानी र काम गर्ने अवसरमा ठूलो गिरावट भोगिरहेका हुन सक्छन्। उनीहरूलाई रोजगारीमा रहेको मान्ने कि बेरोजगार भन्ने कुरा उनीहरूको वास्तविक परिस्थिति र लागू हुने सांख्यिकीय नियममा निर्भर गर्छ।

चीनमा लामो समयदेखि कायम रोजगारीसम्बन्धी दबाबका बीच यो भिन्नता झनै महत्त्वपूर्ण बनेको छ। चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले उद्धृत गरेका आधिकारिक तथ्यांकअनुसार, ३० देखि ५९ वर्ष उमेर समूहको बेरोजगारी दर मार्चमा ४.३ प्रतिशत रहेकामा जुलाई र अगस्टमा घटेर ३.९ प्रतिशतमा झरेको थियो।

त्यसैगरी, विद्यार्थीलाई गणनाबाट हटाएर हेर्दा १६ देखि २४ वर्ष उमेर समूहको बेरोजगारी दर सोही अवधिमा १८.९ प्रतिशत थियो। यी तथ्यांकले चीनको श्रम बजारका महत्त्वपूर्ण पक्षलाई चित्रण गर्छन्। तर, असुरक्षित रोजगारी वा निष्क्रिय अवस्थाका व्यवस्थामा धकेलिएका श्रमिकको वास्तविक संख्या कति छ भन्ने कुरा यिनै तथ्यांकका आधारमा मात्र पुष्टि गर्न सकिँदैन।

यद्यपि, उपलब्ध प्रमाणले यो समस्या देशव्यापी रूपमा कति व्यापक छ भन्ने स्थापित गर्दैन। न त आधिकारिक तथ्यांकमा व्यवस्थित रूपमा हेरफेर गरिएको छ भन्ने नै प्रमाणित गर्छ। तर, बेरोजगारी दरको समग्र अंकका आधारमा मात्रै श्रम बजारको स्वास्थ्य मूल्यांकन गर्नुमा कमजोरी रहेको यसले देखाउँछ।

श्रमिक औपचारिक रूपमा बेरोजगार भएका छैनन् भन्दैमा श्रम बजार स्वस्थ छ भन्न सकिँदैन। रोजगारीको हैसियत कायम रहनु र वास्तविक काम सुरक्षित रहनु फरक कुरा हुन्।

चीनले कामको प्रतीक्षामा राखिएका कर्मचारी, श्रमिकको इच्छाविपरीत घटाइएका कार्यघण्टा, आम्दानीमा आएको गिरावट तथा कर्मचारीले जागिर छाड्नु वा जागिरबाट अलग गरिनुपर्नाका कारणबारे थप पारदर्शी तथ्यांक सार्वजनिक गर्न आवश्यक छ।

यस्तो जानकारीको अभावमा नीति निर्माताहरू र बाह्य पर्यवेक्षकहरूले रोजगारीको औपचारिक हैसियत कायम रहनुलाई वास्तविक जागिर सुरक्षित रहेको अवस्था ठान्ने जोखिम हुन्छ। त्यसैगरी, तथ्यांकमा देखिएको स्थिरतालाई आर्थिक सुरक्षाको संकेतका रूपमा बुझ्दा चीनको श्रम बजारमा श्रमिकले भोगिरहेको वास्तविक संकट ओझेलमा पर्न सक्छ।