चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको हालैको तिब्बत भ्रमणलाई विश्वभर रहेका तिब्बती समुदायले आलोचना गरेका छन्। तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र (TAR) को स्थापना उत्सवका क्रममा गरिएको यो भ्रमणलाई तिब्बतीहरूले चीनको दमनकारी नीतिको निरन्तरता र असुरक्षाको प्रतीकका रूपमा हेरेका छन्। उनीहरूको भनाइमा, सीको भ्रमणले चीनको आत्मविश्वासको अभाव झल्काउँछ, यद्यपि चिनियाँ सञ्चार माध्यमहरूले यसलाई स्थिरता र प्रगतिका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजे।

चिनियाँ मिडियाले पनि अनायासै तिब्बतीको चिन्ता झल्काउने गरी सीको भनाइ उद्धृत गरेका छन्: “तिब्बतलाई शासन, स्थायित्व र विकास गर्न राजनीतिक स्थिरता, सामाजिक स्थिरता, जातीय एकता र धार्मिक सद्भाव अनिवार्य छन्। तिब्बती मामिला सम्हाल्न सधैं पार्टीको नेतृत्वको पालना गर्नुपर्छ।” चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी (CCP) का वरिष्ठ नेता वाङ हुनिङले तिब्बतले सीको शासनमा “विकासको सबैभन्दा राम्रो अवधि” देखेको दाबी गरे पनि, उनले तिब्बतलाई मुख्य भूमि चीनबाट अलग गर्न खोजिएको प्रयासप्रति असन्तोष व्यक्त गरे।

सीले तिब्बती बौद्ध धर्मलाई चिनियाँ समाजवादी प्रणालीमा ढाल्ने प्रयास गरे। उनले स्थानीय अधिकारीहरूलाई तिब्बती जनतालाई मानक चिनियाँ भाषा प्रयोग गर्न प्रोत्साहित गर्न भने। यस्ता कदम तिब्बतीहरूको भावना प्रतिकूल ठहरिए। केन्द्रीय तिब्बती प्रशासन (CTA) का प्रवक्ता तेन्जिन लेक्शेले भने, “सी चिनफिङको भ्रमणले तिब्बती जनताको अधिकारप्रति सम्मान देखाउनुपर्थ्यो, चीनको दमनकारी नियन्त्रण होइन। साँचो प्रगति भनेको तिब्बतको भाषा, संस्कृति, पहिचान र वातावरण जोगाउने स्वतन्त्रता हो।”

सन् १९५१ मा चीनको जनमुक्ति सेनाले तिब्बतमा कब्जा जमाएर माओ त्से तुङको तानाशाहीकालमा तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र घोषणा गरेको थियो। त्यसयता तिब्बतमा चिनियाँकरणको संगठित अभियान चलाइएको छ—धार्मिक स्वतन्त्रतामा अंकुश, तिब्बती बौद्ध धर्मलाई कमजोर पार्ने प्रयास, हान जातीय प्रभाव विस्तार, राजनीतिक दमन र विरोध दबाउने काम हुँदै आएको छ।

ल्हासामा आयोजित वार्षिकोत्सवको पूर्वसन्ध्यामा सुरक्षा चेक, नजरबन्द र आवतजावतमा रोकजस्ता कठोर उपायहरू लागू गरिएको इन्टरनेशनल क्याम्पेन फर तिब्बत (ICT) ले जनाएको छ। ICT ले भनेको छ, “सी चिनफिङको दोस्रो ल्हासा भ्रमणका क्रममा चिनियाँ अधिकारीहरूले स्थिरता र सद्भाव देखाउने नाममा ठूलो संख्यामा सुरक्षा बल परिचालन गरे। कार्यकर्ता र सामान्य व्यक्तिहरूमाथि निगरानी बढाइएको छ र केहीलाई ल्हासामा प्रवेश गर्न समेत रोक लगाइएको छ।”

वाशिङटनस्थित तिब्बती कार्यालयका प्रतिनिधि नामग्याल चोएडुपका अनुसार, पाँच वर्षमा सीको दोस्रो भ्रमणले अझै पनि तिब्बतको स्थायित्वमा चिनियाँ चिन्ता झल्काउँछ। उनले भने, “६ दशक लामो CCP शासनपछिसमेत तिब्बत एक प्रहरी राज्यजस्तै बनेको छ। तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रको ६०औं वार्षिकोत्सवमा सीको भ्रमण खोक्रो देखिन्छ, किनभने बेइजिङसँग ऐतिहासिक र जनताको वैध समर्थन छैन।”

ICT की अध्यक्ष टेन्चो ग्यात्सोका अनुसार भ्रमणको समय १२ घण्टाअघि मात्र सार्वजनिक गरिनु आफैंमा बेइजिङको असुरक्षा दर्शक हो। उनले भने, “यो उच्चस्तरीय भ्रमणले चीनको गहिरो असुरक्षा र तिब्बतमा आफ्नो पकड देखाउने बाध्यता झल्काउँछ। उत्सवलाई गोप्य रूपमा, नियन्त्रणसहित आयोजना गर्नु यसको विडम्बना हो।”

तिब्बती डायस्पोराले चीनको दाबीलाई अस्वीकार गर्दै स्थानीय जनसंख्यालाई दमन गरिँदा गरिएको उत्सवको औचित्यमाथि प्रश्न उठाएका छन्। उनीहरूले भने, “पत्रकार र कूटनीतिज्ञहरूको पहुँचमा कडा प्रतिबन्ध लगाइएको छ। तिब्बतभित्रका तिब्बतीहरू स्वतन्त्रता र दलाई लामाको फिर्ताको माग गरिरहँदा चीन भने नियन्त्रणको सन्देश दिन खोजिरहेको छ,” तिब्बती सञ्चारमाध्यम ‘फायुल’ मा लेखिएको छ।

लन्डनस्थित स्कूल अफ ओरिएन्टल एन्ड अफ्रिकन स्टडीज (SOAS) का अनुसन्धानकर्ता रोबर्ट बार्नेटका अनुसार, पाँच वर्षभित्र सीको पुनः तिब्बत भ्रमण “तिब्बतीहरूले अझै पनि चिनियाँ शासनप्रति पूर्ण निष्ठा देखाएका छैनन् भन्ने चिन्ता” को सूचक हो। उनले थपे, “यही कारण सीले बारम्बार तिब्बतीहरूलाई राजनीतिक शिक्षामा जोड दिनु भएको छ।”

ICT ले भनेको छ कि भ्रमणको क्रममा स्थानीय तिब्बतीहरूलाई नागरिक अधिकारबाट वञ्चित गरिएको थियो। “ल्हासा र अन्य क्षेत्रमा व्यापक निगरानी र भारी सुरक्षा तैनाथ गरिएको छ। असहमतिलाई दबाउने र कृत्रिम सद्भाव देखाउने चीनको दृढता यहाँ प्रष्ट देखिन्छ,” संगठनले भन्यो।

अन्त्यमा, सीको भ्रमणले देखाउँछ कि तिब्बतमा स्थिरता र सद्भावका नाममा चीनले प्रदर्शन गर्ने प्रयास, वास्तवमा दमन र असुरक्षाको आवरण मात्रै हो।