चीन यतिबेला एउटा मौन स्वास्थ्य संकटसँग जुधिरहेको छ, जसले जनविश्वासलाई कमजोर बनाएको छ र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत चिन्ता बढाएको छ। युवा तथा मध्यम उमेरका नागरिकहरूमा अचानक मृत्यु हुने घटना अब छिटपुट दुर्घटना मात्र नभई देशव्यापी चिन्ताको विषय बनेको छ। विभिन्न प्रान्तका शवगृहहरूले अस्वाभाविक उमेर समूहका मृतकहरूको संख्या बढेको संकेत दिएका छन्, अस्पतालहरूमा बिरामीको चाप बढ्दो छ, र परिवारजनहरू जवाफको खोजीमा छन्। तर, चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी (सीसीपी) ले विश्वसनीय मृत्युदरसम्बन्धी तथ्यांक सार्वजनिक नगरेको र संकटको वास्तविक स्वरूप स्वीकार नगरेको आचीनका युवामा किन बढ्दैछ अकाल मृत्यु ? संकट स्वीकार्न नसक्दा आलोचित चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीरोप लागिरहेको छ।

पछिल्ला केही वर्षयता चीनमा युवा तथा मध्यम उमेरका नागरिकहरू अचानक मृत्यु हुने घटनामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको दाबी विभिन्न प्रतिवेदनहरूमा गरिएको छ। पहिले वृद्धवृद्धामा सीमित मानिने स्वास्थ्य समस्या अहिले किशोरकिशोरी, विद्यार्थी र कार्यरत युवासम्म फैलिएको बताइन्छ। तर, यसबारे सरकारको पारदर्शिताको अभावले थप प्रश्न उठाएको छ।

यस संकटको सबैभन्दा चिन्ताजनक पक्ष यसको जनसांख्यिकीय स्वरूपमा आएको परिवर्तन हो। विभिन्न प्रान्तका शवगृहका अभिलेखहरूमा ४० वर्षभन्दा कम उमेरका मृतकहरूको संख्या बढेको उल्लेख गरिएको छ। केही सूचीहरूमा १३ वर्षसम्मका किशोरहरूको नाम समेत रहेको दाबी गरिएको छ। सन् २०२६ को अप्रिलमा सार्वजनिक भएको एउटा घटनामा सबै मृतक ३३ वर्षभन्दा कम उमेरका रहेको बताइएको थियो। जिल्लास्तरीय शवगृहका डिजिटल बोर्डहरूमा विद्यार्थी, विश्वविद्यालयका युवा तथा विभिन्न पेशामा संलग्न व्यक्तिहरूको नाम देखिएको भन्दै रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन्। यद्यपि, चीनको कडा सेन्सरशिपका कारण यस्ता विवरणहरूको स्वतन्त्र पुष्टि गर्न कठिन छ।

आलोचकहरूका अनुसार सीसीपीले यस संकटलाई पारदर्शी ढंगले सम्बोधन गर्न नसकेको आरोप खेपिरहेको छ। कोभिड–१९ महामारीपछि मृत्युदरसँग सम्बन्धित सरकारी तथ्यांकहरूमा पहुँच सीमित गरिएको बताइन्छ, जसका कारण स्वतन्त्र अनुसन्धानकर्ताहरूले वास्तविक अवस्था मूल्यांकन गर्न सकेका छैनन्। अत्यधिक कामको दबाब, खाद्य सुरक्षासम्बन्धी समस्या वा खोपसँग सम्बन्धित सम्भावित प्रभावबारे हुने सार्वजनिक बहसहरू समेत सेन्सर गरिएको आरोप छ। पारदर्शिता माग गर्ने मृतकका परिवारजनहरू दबाबमा परेको दाबी पनि गरिन्छ।

चीनका धेरै अस्पतालहरूमा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोग र अचानक बेहोस हुने बिरामीहरूको संख्या बढेको रिपोर्ट सार्वजनिक भइरहेका छन्। शवगृहहरूमा क्षमता अभाव देखिन थालेको विवरणले पनि समस्या गम्भीर हुन सक्ने संकेत दिएको छ।

पर्यवेक्षकहरूले यसका केही सम्भावित कारणहरू औंल्याएका छन्। चीनमा प्रचलित ‘९९६’ कार्यसंस्कृति—बिहान ९ बजेदेखि राति ९ बजेसम्म, हप्ताको ६ दिन काम गर्ने व्यवस्था—लामो समयदेखि स्वास्थ्यका लागि हानिकारक मानिँदै आएको छ। कोभिडपछि देखिएका दीर्घकालीन स्वास्थ्य जटिलताहरू पनि अर्को सम्भावित कारणका रूपमा चर्चा भइरहेका छन्। साथै, खाद्य तथा वातावरणीय सुरक्षासम्बन्धी चिन्ता, प्रदूषण तथा गुणस्तरहीन उत्पादनहरूले जनस्वास्थ्यमा असर पुर्‍याएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। रोकथाममुखी स्वास्थ्य परीक्षण प्रणाली पर्याप्त विकसित नभएकाले धेरै युवामा रोग पहिचान हुन नसकेको दाबी पनि गरिन्छ।

यस संकटका राजनीतिक प्रभावहरू समेत गम्भीर हुन सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। सरकारले स्पष्ट जानकारी नदिँदा नागरिकहरू शवगृहका चुहिएका अभिलेख र सामाजिक सञ्जालका टुक्राटाक्री सूचनामा निर्भर हुन बाध्य भएका छन्। विदेशस्थित चिनियाँ सञ्चारमाध्यम र मानवअधिकार संगठनहरूले पनि युवा मृत्युदर वृद्धि अधिनायकवादी शासनको लापरबाहीको संकेत हुन सक्ने तर्क गरेका छन्।

आलोचकहरूका अनुसार सीसीपीको मुख्य कमजोरी अचानक मृत्यु रोक्न नसक्नु मात्र होइन, त्यसलाई सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्नु पनि हो। मृत्युदरका तथ्यांकहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने, सार्वजनिक बहस दबाउने तथा शोकमा रहेका परिवारहरूलाई दबाब दिने कार्यले मानव जीवनभन्दा राजनीतिक स्थिरतालाई प्राथमिकता दिएको सन्देश गएको उनीहरूको आरोप छ।

यदि युवा पुस्तामा मृत्युको दर वास्तवमै बढिरहेको हो भने यसले चीनको श्रमशक्ति, सामाजिक संरचना र जनसांख्यिकीय भविष्यमा गम्भीर असर पार्न सक्छ। आफ्ना सन्तान गुमाएका अभिभावकहरूको पीडा र समाजमा फैलिएको मनोवैज्ञानिक त्रासदीले यस समस्यालाई केवल स्वास्थ्य संकटमा सीमित नराखी सामाजिक संकटको रूप दिएको विश्लेषणहरूमा उल्लेख गरिएको छ।

अस्पतालहरूमा बढ्दो भीड र शवगृहबाहिर देखिने लामो लाइनहरू अब एकपटकको घटना नभई दोहोरिने प्रवृत्तिमा परिणत भइरहेको दाबी गरिन्छ। आलोचकहरूका अनुसार सूचना लुकाउने र अस्वीकार गर्ने नीति जारी रहेमा जनआक्रोश थप बढ्न सक्छ र सरकारप्रतिको विश्वास कमजोर हुन सक्छ।

युवा पुस्तामा देखिएको भनिएको अचानक मृत्युको यो प्रवृत्ति केवल सार्वजनिक स्वास्थ्यको चुनौती मात्र नभई चीनको शासन प्रणालीमाथि उठेको गम्भीर प्रश्नका रूपमा पनि हेरिन थालेको छ।