अमेरिकाले उइगर तथा अन्य अल्पसंख्यक समुदायमाथि कथित मानवअधिकार उल्लंघन गरेको आरोपमा थप ४३ चिनियाँ कम्पनीबाट आयातमा प्रतिबन्ध लगाएको छ। अमेरिकी सरकारले शुक्रबार जारी गरेको सूचनाअनुसार इलेक्ट्रोनिक्सदेखि खाद्य पदार्थ र धातुसम्मका आपूर्ति शृंखलामा संलग्न ती कम्पनीलाई प्रतिबन्धको सूचीमा राखिएको हो।

ती कम्पनीलाई उइगर जबर्जस्ती श्रम रोकथाम ऐन (Uyghur Forced Labor Prevention Act) अन्तर्गतको ‘Entity List’ मा थपिएको छ। उक्त सूचीमा परेका कम्पनीले उत्पादन गरेका पूर्ण वा आंशिक वस्तु जबर्जस्ती श्रमबाट उत्पादित भएको मानिन्छ। आयातकर्ताले त्यसको विपरीत प्रमाणित गर्न नसके त्यस्ता सामान अमेरिकामा प्रवेश गर्न पाउँदैनन्।

चीनले भने सिन्जियाङ क्षेत्रमा उइगर तथा अन्य मुस्लिम अल्पसंख्यकमाथि जबर्जस्ती श्रम र मानवअधिकार उल्लंघन भएको आरोपलाई नियमित रूपमा अस्वीकार गर्दै आएको छ।

अमेरिकी गृह सुरक्षा मन्त्रालयले प्रकाशित गरेको पछिल्लो सूचनाअनुसार ट्रम्प प्रशासनअन्तर्गत पहिलोपटक कम्पनीहरूलाई उक्त सूचीमा थपिएको हो। यससँगै सूचीमा रहेका कम्पनीको संख्या १४४ बाट बढेर १८७ पुगेको छ। सन् २०२१ मा उक्त सूची सिर्जना गर्ने कानुन बनेपछि यो एकैपटक गरिएको सबैभन्दा ठूलो विस्तार हो।

चीनद्वारा निन्दा, ‘आवश्यक कदम चाल्ने’ चेतावनी

चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले शनिबार अमेरिकी कदमको निन्दा गर्दै यसलाई आधारहीन एकपक्षीय प्रतिबन्ध भनेको छ। दुई देशका व्यापार अधिकारीबीच रचनात्मक भिडियो वार्ता भएको एक दिनपछि नै अमेरिकाले यस्तो कदम चालेको चीनको भनाइ छ।

चिनियाँ वाणिज्य मन्त्रालयले आफ्ना कम्पनीको हित संरक्षणका लागि ‘आवश्यक कदम’ चाल्ने जनाएको छ। तर, त्यस्तो कदमबारे थप विवरण भने दिइएको छैन।

अमेरिकी सरकारका अनुसार सूचीमा थपिएका चार कम्पनीले सिन्जियाङका अधिकारीसँग मिलेर उइगर तथा उत्पीडित अन्य समुदायका मानिसलाई भर्ती गर्ने, स्थानान्तरण गर्ने वा आफ्नो क्षेत्रमा ल्याउने काम गरेका थिए।

बाँकी ४१ कम्पनीले सिन्जियाङबाट वा त्यहाँका सरकारी श्रम कार्यक्रमसँग सम्बन्धित संस्थाबाट कच्चा पदार्थ ल्याउने गरेको अमेरिकी सरकारको दाबी छ।

अमेरिकी संसद्को चीनसम्बन्धी विशेष समितिका अध्यक्ष जोन मुलिनारले अमेरिकी कदमले ‘दास श्रमबाट उत्पादित वस्तुविरुद्ध अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई थप सुरक्षित बनाएको’ बताएका छन्।

वासिङ्टनस्थित चिनियाँ दूतावासले भने त्यस्ता आरोपलाई ‘झूट’ भनेको छ। चिनियाँ कानुनले जबर्जस्ती श्रमलाई प्रतिबन्ध गरेको र सिन्जियाङका श्रमिक आफ्नो पेशा छनोट गर्न स्वतन्त्र रहेको दूतावासको दाबी छ।

अमेरिकामा बिक्रीसम्बन्ध भएका कम्पनी पनि सूचीमा

अमेरिकाले प्रतिबन्ध लगाएको सूचीमा विद्युतीय सवारीसाधन तथा ऊर्जा भण्डारणका ब्याट्रीमा प्रयोग हुने सामग्री उत्पादन गर्ने कम्पनीहरू पनि छन्।

रायटर्सले सूचीमा परेका १० कम्पनीसँग प्रतिक्रिया मागेको थियो। तर, कार्यालय समयबाहेक उनीहरूमध्ये कसैले प्रतिक्रिया दिएनन्।

त्यसमध्ये एसडीआईसी सिन्जियाङ लिथियम इन्डस्ट्री र यसको मूल कम्पनी एसडीआईसी सिन्जियाङ लुओबुपो पोटास पनि छन्। यी कम्पनीले सिन्जियाङको लोप नुर नुनिलो तालबाट नुनिलो पानीमार्फत लिथियम र पोटासियम संकलन गर्ने गरेको भन्दै अमेरिकाले सूचीमा राखेको हो।

लिथियम र सोडियम–आयन ब्याट्रीका लागि सामग्री उत्पादन गर्ने सिन्जियाङ तियानहोङजी टेक्नोलोजी पनि सूचीमा परेको छ। अमेरिकी सूचनाअनुसार उक्त कम्पनीले ब्याट्री सामग्री उत्पादनका लागि सिन्जियाङबाट पेट्रोलियम कोक, एन्थ्रासाइट र डामर खरिद गर्छ।

उपभोक्ता इलेक्ट्रोनिक्स, औद्योगिक उपकरण, सवारीसाधन तथा नवीकरणीय ऊर्जा प्रणालीमा प्रयोग हुने एल्युमिनियम इलेक्ट्रोलाइटिक क्यापेसिटर उत्पादन गर्ने चिनियाँ कम्पनी हुनान आइहुवा ग्रुप पनि सूचीमा परेको छ। अमेरिकी सरकारका अनुसार उक्त कम्पनीले सिन्जियाङस्थित उत्पादन केन्द्रबाट रासायनिक फोइललगायत सामग्री खरिद गर्छ।

कम्पनीको वेबसाइटअनुसार आइहुवाले ‘AiSHi’ ब्रान्डमा क्यापेसिटर बिक्री गर्छ र अमेरिकाको भर्जिनियास्थित ग्लेन एलेनमा उत्तर अमेरिकी बिक्री कार्यालय सञ्चालन गर्छ। उसका उत्पादन अमेरिकी इलेक्ट्रोनिक्स वितरक डिजीकीमार्फत पनि बिक्री हुने गरेका छन्।

खाजा तथा स्न्याक्स उत्पादन गर्ने चाचा फुड पनि सूचीमा थपिएको छ। अमेरिकी सूचनाअनुसार कम्पनीले बदाम तथा भुटेका बीउलगायत उत्पादन करिब ५० देश तथा क्षेत्रमा निर्यात गर्छ र सिन्जियाङबाट कृषि उत्पादन खरिद गर्छ।

चाचा फुडले यसअघि अमेरिकालाई आफ्नो सबैभन्दा ठूलो विदेशी बजारका रूपमा उल्लेख गरेको थियो। सन् २०१९ मा चीनको सरकारी सञ्चारमाध्यम चाइना डेली ले कम्पनीका उत्पादन न्यूयोर्क र लस एन्जलसका वालमार्ट तथा कस्टको स्टोरमा बिक्री सुरु भएको जनाएको थियो। ती बिक्री सम्झौता अहिले पनि कायम छन् कि छैनन् भन्नेबारे भने रायटर्सले तत्काल पुष्टि गर्न सकेन।

ट्रान्सफर्मरदेखि सौर्य सामग्री र सुनसम्मका कम्पनी

अमेरिकी सूचीमा ट्रान्सफर्मर तथा विद्युत् प्रसारण उपकरण, एल्युमिनियम उत्पादन र सौर्य प्यानलमा प्रयोग हुने उच्च शुद्धताको पोलिसिलिकन उत्पादन गर्ने ठूला चिनियाँ कम्पनीमध्ये एक टीबीईए कम्पनी पनि परेको छ।

अमेरिकी सूचनाअनुसार टीबीईएले सिन्जियाङबाट एल्युमिनियम तथा एल्युमिनियम मिश्रित सामग्री खरिद गर्छ। उसको सहायक कम्पनी सिन्जियाङ तियान्ची इनर्जी पनि सूचीमा राखिएको छ। उक्त कम्पनीले सिन्जियाङबाट कोइला खरिद गर्ने अमेरिकी सरकारको दाबी छ।

यसैगरी तियानसान एल्युमिनियम ग्रुप र उसका सात सहायक कम्पनीमाथि पनि प्रतिबन्ध लगाइएको छ। कम्पनीका अनुसार उसको वार्षिक इलेक्ट्रोलाइटिक एल्युमिनियम उत्पादन क्षमता १४ लाख टन र एल्युमिना उत्पादन क्षमता २५ लाख टन छ।

चीन, अर्जेन्टिना, घाना र नामिबियामा सम्पत्ति तथा परियोजना रहेको सानडोङ गोल्ड माइनिङ पनि सूचीमा परेको छ। उसका केही सहायक कम्पनी, जसमध्ये सानडोङ गोल्ड स्मेल्टिङ पनि छ, प्रतिबन्धमा समेटिएका छन्।

अमेरिकी सरकारका अनुसार उक्त समूहले सिन्जियाङबाट सुन खरिद गर्छ। उसका एक सहायक कम्पनीले सिन्जियाङ क्षेत्रकै सबैभन्दा ठूलो एकल सुनखानीको स्वामित्व लिएर सञ्चालन गरिरहेको अमेरिकी दाबी छ।

रिपोर्टिङ : करेन फ्रिफेल्ड र एडुआर्डो बाप्टिस्टा, रायटर्स