काठमाडौंको बूढानीलकण्ठबाट बिहीबार बरामद गरिएको २१ किलो सुन तस्करी प्रकरणमा तीन जना चिनियाँ नागरिकको संलग्नता रहेको प्रहरी अनुसन्धानबाट खुलेको छ। नेपाली नागरिकको सहयोगमा तस्करीको सुन लुकाएर राखिएको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट खुलेपछि नेपालमा अन्तरदेशीय सुन तस्करीको सञ्जाल र त्यसमा विदेशी नागरिकको भूमिकामाथि पुनः प्रश्न उठेको छ।

कान्तिपुर दैनिकका अनुसार, काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालय, टेकुका एक अनुसन्धान अधिकृतले बरामद सुन प्रकरणमा तीन जना चिनियाँ नागरिकको संलग्नता देखिएको बताएका छन्। ती चिनियाँ नागरिकले एक नेपालीको सहयोगमा सुन लुकाएर राखेको प्रहरीको प्रारम्भिक निष्कर्ष छ।

प्रहरीले सुन लुकाएर राखिएको आशंकामा एक साताभन्दा बढी समयदेखि उक्त स्थानमा निगरानी गरिरहेको थियो। सोही क्रममा प्राप्त सूचनाका आधारमा प्रहरीले छापा मारेर सुन बरामद गरेको हो। बरामद सुनमध्ये ११ किलो प्रशोधित अवस्थामा रहेको र बाँकी १० किलो प्रशोधनका लागि राखिएको अवस्थामा फेला परेको प्रहरीले जनाएको छ।

अनुसन्धानमा संलग्न अधिकारीका अनुसार उक्त सुन चीनबाट आएको हुन सक्ने आशंका गरिएको छ। सुन केही दिनदेखि बूढानीलकण्ठस्थित स्थानमा लुकाएर राखिएको प्रहरीको प्रारम्भिक अनुमान छ। घटनाबारे गृहमन्त्री सुदन गुरुङसम्म पनि सूचना पुगेको स्रोतले जनाएको छ।

प्रहरीले घटनामा संलग्न रहेको आशंकामा केही व्यक्तिलाई पक्राउ गरिसकेको छ। पक्राउ परेकाहरूको बयानबाट सुनको स्रोत, तस्करीमा संलग्न अन्य व्यक्ति र सुन कहाँ लैजाने तयारी गरिएको थियो भन्ने विषयमा थप तथ्य खुल्न सक्ने अनुसन्धान अधिकृतको भनाइ छ।

सुन भण्डारण गर्न सहयोग गरेको आरोप लागेका नेपाली नागरिकको पृष्ठभूमि र भूमिकाबारे पनि प्रहरीले अनुसन्धान गरिरहेको छ। हालसम्म तीन जना चिनियाँ नागरिकको संलग्नता देखिएको भए पनि उनीहरूको भूमिका, सुन तस्करीको सञ्जाल र अन्य सम्भावित सहयोगीबारे अनुसन्धान जारी रहेको प्रहरीले जनाएको छ। पक्राउ परेका व्यक्तिहरूको यकिन संख्या तथा सुनको वास्तविक स्रोत र गन्तव्यबारे भने विस्तृत विवरण सार्वजनिक भइसकेको छैन।

नेपालमा ठूलो परिमाणमा सुन बरामद भएको यो पहिलो घटना होइन। यसअघि पनि अन्तरदेशीय सुन तस्करीका घटनामा संगठित सञ्जाल र विदेशी सम्पर्कको विषय सार्वजनिक हुँदै आएको छ। पछिल्लो घटनाले नेपाललाई सुन ओसारपसारको माध्यम बनाउने समूहहरूको गतिविधि र त्यसलाई नियन्त्रण गर्ने सरकारी संयन्त्रको प्रभावकारितामाथि फेरि प्रश्न उठाएको छ।

२०७० सालपछि सार्वजनिक भएका विभिन्न सुन तस्करी प्रकरणमध्ये २०२३ जुलाईमा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको भन्सार प्रक्रिया पार गरिसकेको अवस्थामा ब्रेक सुमा लुकाइएको करिब ६० किलो सुन बरामद भएको घटना चर्चित छ। उक्त प्रकरणले चीनसँग सम्बन्ध जोडिएको संगठित तस्करी सञ्जालबारे अनुसन्धान अघि बढाएको थियो।

त्यसअघि सन् २०१७ मा सुन ओसारपसारमा संलग्न भरियाका रूपमा चिनिएका सनम शाक्यको हत्यापछि ठूलो परिमाणको सुन तस्करीको सञ्जाल सार्वजनिक भएको थियो। अनुसन्धानका क्रममा चार वर्षको अवधिमा करिब ३८ क्विन्टल सुन तस्करी गरिएको आरोपसम्बन्धी विवरण बाहिर आएको थियो। संयुक्त अरब इमिरेट्सबाट त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल हुँदै नेपाल भित्र्याइएको उक्त सुन भारत पुर्‍याउने गरिएको अनुसन्धानमा उल्लेख थियो।

तस्करहरूले हराएको ३३ किलो सुन खोज्ने क्रममा शाक्यको हत्या गरेको आरोप लागेको थियो। घटनापछि गृह मन्त्रालयले तत्कालीन सहसचिव ईश्वरराज पौडेलको नेतृत्वमा उच्चस्तरीय अनुसन्धान समिति गठन गरेको थियो। समितिको अनुसन्धानपछि प्रहरी अधिकारीसहित ६३ जनाविरुद्ध मुद्दा चलाइएको थियो।