चीनको सबैभन्दा ठूलो उपभोग्य वस्तुको बिक्री हुने मौसममध्ये एक मानिने सन् २०२६ को मध्य-शरद् पर्व (मिड-अटम फेस्टिभल) यस वर्ष अपेक्षाकृत निराशाजनक बनेको छ। विगतका वर्षमा चाडपर्वका बेला ग्राहकले भरिभराउ हुने पसलहरू यसपटक सुनसान देखिए। मुनकेक (चिनियाँ परम्परागत चन्द्राकार केक), फलफूलका उपहार प्याकेट र अन्य पर्व विशेष सामग्री बिक्री गर्ने व्यापारीहरू कमजोर कारोबारका कारण चिन्तित बनेका छन्।

सुपरमार्केट, फलफूल बजार, उपहार पसल र मुनकेक बिक्री केन्द्रका व्यवसायीहरूले पछिल्ला वर्षकै कमजोर बिक्री भएको बताएका छन्। ग्राहक आकर्षित गर्न भारी छुट, विशेष अफर र मूल्य कटौती गरिए पनि अपेक्षित परिणाम आएन। कतिपय पसलमा दिनभर ग्राहक नआउने अवस्था सिर्जना भयो। पर्व सकिएपछि ठूलो परिमाणमा बाँकी रहेका मुनकेक, फलफूलका प्याकेट, मदिरा र अन्य उपहार सामग्री बिक्री गर्नसमेत कठिन भएको व्यापारीहरूको गुनासो छ।
यसपटकको कमजोर बिक्रीको मुख्य कारण वस्तुको अभाव नभई उपभोक्तामा घट्दै गएको आर्थिक विश्वास र खर्च गर्ने क्षमताप्रतिको अनिश्चितता रहेको विश्लेषण गरिएको छ।

आर्थिक अनिश्चितताले उपभोक्ताको खर्च गर्ने बानी बदलिँदै
चीनमा आर्थिक वृद्धिदर सुस्त हुने चिन्ता, आम्दानीको कमजोर अपेक्षा, रोजगारीसम्बन्धी दबाब र घरजग्गा बजारको निरन्तर मन्दीले उपभोक्तालाई खर्च गर्नुअघि सोच्न बाध्य बनाएको छ। चीनको अर्थतन्त्रका प्रमुख चुनौतीमध्ये कमजोर आन्तरिक माग र घट्दो उपभोक्ता विश्वासलाई अर्थशास्त्रीहरूले लामो समयदेखि औँल्याउँदै आएका छन्।

विगतमा मध्य-शरद् पर्वका बेला कम्पनीहरूले व्यावसायिक सम्बन्ध सुदृढ गर्न, सहकर्मी तथा साझेदारलाई उपहार दिन र सामाजिक प्रतिष्ठा कायम राख्न महँगा मुनकेकका प्याकेट खरिद गर्थे। तर यस वर्ष धेरै उपभोक्ताले महँगा उपहार अस्वीकार गरेका छन्। उनीहरू सस्ता विकल्प रोज्न थालेका छन् भने कतिपयले उपहार खरिद नै गरेका छैनन्।

विशेषगरी महँगा र आकर्षक प्याकेजिङमा उपलब्ध मुनकेकको बिक्रीमा उल्लेख्य गिरावट आएको बताइएको छ। यसको विपरीत, कम मूल्यका मुनकेक र सामान्य प्याकेटमा उपलब्ध उत्पादनप्रति उपभोक्ताको रुचि बढेको छ।
यसले उपभोक्ताको प्राथमिकतामा आएको परिवर्तनलाई स्पष्ट पार्छ। उनीहरू अब आकर्षक प्याकेजिङ, सामाजिक प्रतिष्ठा र परम्परागत उपहार संस्कृतिका लागि अतिरिक्त रकम खर्च गर्न इच्छुक छैनन्। बरु, मूल्यअनुसारको गुणस्तर र उपयोगितालाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्।

मुनकेकभित्र फलामका टुक्रा भेटिएको दाबीले खाद्य सुरक्षामाथि प्रश्न
कमजोर बिक्रीको अर्को कारण खाद्य सामग्रीको गुणस्तरप्रति घट्दो विश्वास पनि बनेको छ। पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालमा मुनकेकभित्र असामान्य तथा जोखिमपूर्ण वस्तु भेटिएको दाबी गरिएका भिडियो र सामग्री सार्वजनिक भएका छन्। केही उपभोक्ताले मुनकेकभित्र स्क्रु, धातुका नट, ब्लेड र किला भेटिएको बताएका छन्।

एक घटनामा एक व्यक्तिले मुनकेक टोक्ने क्रममा स्क्रु भेटिएको र त्यसपछि दाँत दुखेको गुनासो गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। अर्को घटनामा एक महिलाले मुनकेकभित्र लुकेको भाँचिएको ब्लेड भेटिएको र आफू चोट लाग्नबाट जोगिएको दाबी गरेकी छन्।

त्यस्तै, अत्यधिक कडा मुनकेकका भिडियो पनि सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएका छन्। कतिपयले ती मुनकेकलाई निर्माण सामग्री वा आत्मरक्षाका लागि प्रयोग गर्न सकिने वस्तुसँग तुलना गर्दै व्यङ्ग्य गरेका छन्।

यी घटनाले खाद्य सुरक्षाका मापदण्ड, उत्पादन प्रक्रियाको अनुगमन र गुणस्तर नियन्त्रणबारे पुनः बहस चर्काएको छ। पर्वका बेला उपहारका रूपमा मुनकेक खरिद गर्ने उपभोक्ताले समेत उत्पादनको गुणस्तर र सुरक्षामाथि प्रश्न उठाउन थालेका छन्।

यद्यपि, सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएका सबै दाबी स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएका छन् भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। तर यस्ता घटनाले उपभोक्ताको विश्वासमा पार्न सक्ने असरलाई भने बेवास्ता गर्न सकिँदैन।

बीवाईडीका कर्मचारीसमेत पर्वको उपहारप्रति असन्तुष्ट
चीनको प्रमुख विद्युतीय सवारीसाधन निर्माता कम्पनी बीवाईडीसमेत यसपटकको पर्वका बेला सामाजिक सञ्जालमा आलोचनाको केन्द्रमा परेको छ। मध्य-शरद् पर्वका अवसरमा कम्पनीले कर्मचारीलाई उपलब्ध गराएको उपहार प्याकेजप्रति केही कर्मचारीले असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्। उनीहरूले प्राप्त गरेका उपहारमा थोरै मुनकेक र पेय पदार्थ मात्र रहेको भन्दै कम्पनीको आर्थिक हैसियतअनुसार सुविधा पर्याप्त नभएको गुनासो गरेका हुन्।

अर्बौँको कारोबार गर्ने कम्पनीले आफ्ना कर्मचारीलाई पर्वका बेला अझ राम्रो सुविधा उपलब्ध गराउनुपर्ने उनीहरूको तर्क छ। बीवाईडीले वितरण गरेका मुनकेक अत्यधिक कडा भएको भन्दै व्यङ्ग्य गरिएका भिडियोसमेत सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका छन्। यस विषयमा सार्वजनिक भएका प्रतिक्रियाले कम्पनीभित्रको कर्मचारी सन्तुष्टि र सुविधासम्बन्धी बहसलाई थप चर्चामा ल्याएको छ।

पर्वमा दिइने उपहार सामान्य विषयजस्तो देखिए पनि कर्मचारीको असन्तुष्टिले चीनको व्यापक आर्थिक मनोविज्ञानलाई प्रतिबिम्बित गरेको विश्लेषण गरिएको छ। आर्थिक अनिश्चितता बढ्दै जाँदा कर्मचारीले आफ्नो आम्दानी, रोजगारीको सुरक्षा र कम्पनीबाट प्राप्त हुने सुविधाबारे थप चिन्ता व्यक्त गर्न थालेका छन्।

सामाजिक प्रतिष्ठाको प्रतीक बनेको मुनकेकको आकर्षण घट्दै
एक दशकभन्दा बढी समयसम्म मुनकेक परम्परागत खाद्य परिकारमा मात्र सीमित रहेन। यो चीनमा सामाजिक सम्बन्ध, व्यावसायिक सञ्जाल र प्रतिष्ठा प्रदर्शन गर्ने माध्यमसमेत बनेको थियो।
विशेषगरी महँगा उपहार बक्स, आकर्षक प्याकेजिङ र कम्पनीहरूले ठूलो परिमाणमा गर्ने खरिदले मुनकेकको बजार विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। कतिपय अवस्थामा प्याकेजिङको लागत नै मुनकेकको वास्तविक मूल्यभन्दा बढी हुने गरेको आलोचनासमेत हुँदै आएको थियो।

तर पछिल्लो समय उपभोक्ताको व्यवहार बदलिएको छ। महँगा उपहार बक्सको माग घट्दै गएको छ भने व्यक्तिगत उपभोगका लागि सस्ता मुनकेक खरिद गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ। यसले बजारलाई स्पष्ट सन्देश दिएको छ, उपभोक्तालाई अब प्रतिष्ठाको प्रतीकभन्दा वास्तविक उपयोगिता र उचित मूल्य चाहिएको छ।

उपभोग बढाउने सरकारी प्रयास किन प्रभावकारी भएनन्?
चीन सरकारले आन्तरिक उपभोग बढाउन पछिल्ला वर्षहरूमा विभिन्न प्रोत्साहन कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। अनुदान, पुराना सामान साटेर नयाँ खरिद गर्ने कार्यक्रम र उपभोक्ता खर्च बढाउने अन्य उपायमार्फत अर्थतन्त्रलाई गति दिने प्रयास गरिएको छ।

त्यसैगरी, अनावश्यक प्याकेजिङ र अत्यधिक तडकभडकपूर्ण मुनकेकका उपहार बक्सलाई निरुत्साहित गर्ने नियमसमेत लागू गरिएका छन्। तर यस वर्षको मध्य-शरद् पर्वले उपभोग बढाउने सरकारी प्रयासका बाबजुद अर्थतन्त्रमा गहिरो समस्या रहेको संकेत गरेको छ।

धेरै परिवार अझै पनि रोजगारीको सुरक्षा, घरजग्गाको मूल्यमा आएको सुस्ती र भविष्यमा आम्दानी बढ्ने सम्भावनाबारे चिन्तित छन्। यस्तो अवस्थामा उपभोक्ताले दैनिक आवश्यकता पूरा गर्ने वस्तुमा खर्चलाई प्राथमिकता दिँदै विलासी वा अनावश्यक खरिद कटौती गरिरहेका छन्।

यसले सरकारी प्रोत्साहन कार्यक्रमको प्रभावकारितालाई समेत सीमित बनाएको छ। अर्थशास्त्रीहरूले कमजोर आन्तरिक मागलाई चिनियाँ अर्थतन्त्रको प्रमुख चुनौतीमध्ये एकका रूपमा हेर्दै आएका छन्।

उत्पादनमा बलियो चीन, तर आफ्नै बजारमा कमजोर माग
चीन उत्पादन, निर्यात र औद्योगिक उत्पादनका क्षेत्रमा विश्वकै प्रमुख अर्थतन्त्रमध्ये एक हो। तर देशभित्रका उपभोक्ताले पर्याप्त खर्च नगर्दा उत्पादन र उपभोगबीचको अन्तर बढ्दै गएको संकेत देखिएको छ।

यस वर्षको पर्वमा मुनकेक बिक्री गर्ने पसल मात्र होइन, फलफूल व्यापारी, मदिरा विक्रेता, रेस्टुरेन्ट सञ्चालक, उपहार पसल र केकडा बिक्री गर्ने व्यवसायीसमेत कमजोर मागबाट प्रभावित भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। विगतमा चाडपर्वका बेला उल्लेख्य नाफा कमाउने व्यवसायीले यसपटक अपेक्षित कारोबार गर्न सकेनन्। यसले चीनको आर्थिक सुस्ती एउटा क्षेत्र वा उत्पादनमा मात्र सीमित नरहेको संकेत गर्छ।

उपभोक्ताहरूको व्यवहार पनि बदलिँदै गएको छ। पहिले आम्दानी बढ्ने अपेक्षामा खर्च गर्ने उपभोक्ता अहिले सम्भावित आर्थिक जोखिमबाट जोगिन खर्च घटाउन थालेका छन्। उनीहरू अत्यावश्यक वस्तुमा ध्यान केन्द्रित गर्दै विलासी सामग्री र अनावश्यक खरिदबाट टाढा रहन थालेका छन्।

यो परिवर्तनले चीनको आर्थिक वृद्धिको परम्परागत मोडेलमै चुनौती थपेको छ। दशकौँसम्म बढ्दो आम्दानी, उपहार संस्कृतिको विस्तार र उपभोक्ताको उत्साहले खुद्रा व्यापारलाई गति दिएको थियो। अहिले भने घट्दो खर्च, कमजोर विश्वास र कम मागले व्यवसायीलाई नयाँ चुनौती सामना गर्न बाध्य बनाएको छ।

चीनको आर्थिक संकटको संकेत बनेको सुनसान पर्व
यस वर्षको मध्य-शरद् पर्वको कमजोर व्यापारले चीनको अर्थतन्त्रमा देखिएको समस्याको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष उजागर गरेको छ। पसलमा बिक्री नभएका मुनकेकका थुप्रा, धुलो जम्न थालेका उपहारका बक्स र ग्राहकको प्रतीक्षामा दिन बिताइरहेका व्यापारीको अवस्था केवल चाडपर्वको व्यापार घटेको कथा होइन। यो उपभोक्ताको बदलिँदो मनोविज्ञान र आर्थिक विश्वासको संकटको संकेत पनि हो।

चीनको चुनौती अब वस्तु उत्पादन गर्ने क्षमतामा मात्र सीमित छैन। पर्याप्त उत्पादन हुँदाहुँदै पनि उपभोक्ताले किन खर्च गर्न चाहिरहेका छैनन् भन्ने प्रश्न झन् महत्त्वपूर्ण बन्दै गएको छ।