चिनियाँ सेना, पिपुल्स लिबरेसन आर्मी (PLA) ले तिब्बतका युवाहरूका लागि अनिवार्य सैन्य सेवा सुरु गरेको छ। कारण दुई गुणा हुन सक्छ। पहिलो, तिनीहरूले युवाहरूलाई तिनीहरूको परम्परागत जीवन शैलीबाट अलग गरेर तिब्बती संस्कृतिलाई कमजोर बनाउने लक्ष्य राख्छन्। यसले तिब्बतीहरूलाई प्रमुख हान चिनियाँ संस्कृति (सिनिकाइजेशन) मा आत्मसात गर्ने चीनको लक्ष्यलाई अगाडि बढाउँछ। दोस्रो, PLA ले यी तिब्बती भर्तीहरूलाई भारतसँगको उच्च उचाइको सीमा क्षेत्रमा तैनाथ गर्ने आशा राखेको छ। यहाँ, नियमित चिनियाँ सैनिकहरू प्रायः उचाइको रोगसँग संघर्ष गर्छन्, जबकि तिब्बतीहरू, कठोर परिस्थितिहरूमा अभ्यस्त छन्, त्यस्ता तैनातीहरूको लागि उपयुक्त हुनेछ।
तिब्बतमा चिनियाँ सरकारले पिपुल्स लिबरेशन आर्मी (पीएलए) को निर्णय पछि, अब सबै विद्यार्थीहरूलाई 8 औं कक्षाबाट सुरु हुने सैन्य प्रशिक्षणमा भाग लिन आवश्यक छ, जुन लगभग 13 वर्ष पुरानो हो। मिडिया रिपोर्टहरूका अनुसार यो नयाँ नियम अनिवार्य हुनेछ र पालना गर्न अस्वीकार गर्नु भनेको छात्रवृत्ति, उच्च शिक्षाको अवसर र अन्य अनिर्दिष्ट लाभहरूमा पहुँच गुमाउनु हो। यस कार्यक्रमको उल्लेख गरिएको उद्देश्य, युवाहरूको लागि सैन्य विकास पाठ्यक्रम भनिन्छ, युवा तिब्बती पुरुषहरूलाई सैन्य सीपहरू तालिम दिनु हो। त्यसपछि यी विद्यार्थीहरूलाई चीन र भारतबीचको विवादित सीमा रेखा अफ एक्चुअल कन्ट्रोल (LAC) मा तैनाथ गर्न सकिने सम्भावना छ।
चिनियाँ सरकारले तिब्बतीहरूलाई जनमुक्ति सेना (पीएलए) मा सक्रिय रूपमा भर्ती गरिरहेको छ। गत डिसेम्बरमा, खम्बा काउन्टीको पीएलए भर्ती कार्यालयले घोषणा गर्यो कि तिब्बतीहरूले सेनामा आशाजनक क्यारियर बनाउन सक्छन्। भर्तीलाई प्रोत्साहित गर्न, तिनीहरूले तिब्बती भर्तीहरूको लागि माथिल्लो उमेर सीमा 24 बाट 26 वर्षमा बढाए। थप रूपमा, केही तिब्बती काउन्टीहरूमा पीएलए भर्ती केन्द्रहरूले युवा पुरुषहरूको डेटा सङ्कलन गरिरहेका छन्, जसले सुझाव दिन्छ कि चिनियाँ सरकारले सम्भावित तिब्बती आवेदकहरूको संख्यामा चासो राखेको छ।
चीनको जनमुक्ति सेना (पीएलए) ले दुईवटा मुख्य कारणले तिब्बतीहरूलाई भर्ती गर्छ। पहिलो, अनिवार्य सैन्य सेवाले PLA लाई तिब्बतीहरूलाई “चिनियाँ मूल्यहरू” सिकाएर चीनसँग एकीकरण प्रवर्द्धन गर्न अनुमति दिन्छ। यो किनभने धेरै तिब्बतीहरूले दशकौं चिनियाँ शासनको बावजुद आफ्नो परम्परालाई कायम राखेका छन्। दोस्रो, पीएलए उच्च उचाइमा राम्रो प्रदर्शन गर्न सक्ने सिपाहीहरू चाहन्छ। भारतसँग लद्दाख संघर्षको क्रममा, चीनको पूर्वी मैदानबाट धेरै पीएलए सैनिकहरू उचाइमा बिरामी परेका थिए। तिब्बती सैनिकहरू, उच्च उचाइको वातावरणमा अभ्यस्त, महत्त्वपूर्ण फाइदा हुनेछ। यसले पूर्वी चीनबाट चुनौतीपूर्ण जलवायु क्षेत्रमा सैनिक तैनाथ गर्ने आवश्यकतालाई पनि कम गर्नेछ।
केही ऐतिहासिक सन्दर्भ यहाँ उपयोगी हुन सक्छ। सन् १९५० मा चाम्दोको युद्धमा तिब्बती सेनाको पराजय भयो र खाम प्रान्तका गभर्नर नगाबो नगावाङ जिग्मेले चिनियाँ जनमुक्ति सेना (पीएलए) समक्ष आत्मसमर्पण गरे। यो सैन्य धक्काले तिब्बतको स्थिति कमजोर बनायो र माओ त्सेतुङलाई दलाई लामाको सरकारलाई वार्तामा दबाब दिन बाटो खोल्यो। यी वार्ताहरूले बेइजिङमा नगाबोले हस्ताक्षर गरेको १७-बुँदे सम्झौतामा परिणत भएको थियो। महत्त्वपूर्ण कुरा, Ngabo त्यतिबेला युद्धबन्दी थियो, र सम्झौताले चीनको पक्षमा धेरै समर्थन गर्यो, PLA लाई यसको सत्रह लेखहरू मध्ये पाँचमा प्रमुख रूपमा उल्लेख गरिएको थियो।
सम्झौताको धारा ५ मा तिब्बती सेनालाई बिस्तारै चीनको राष्ट्रिय सेना पिपुल्स लिबरेशन आर्मी (पीएलए) मा समाहित गरिने उल्लेख छ। यद्यपि, यस धाराको बावजुद, तिब्बती सेना सम्भवतः पीएलएको भाग बन्न सकेन। यो सम्भवतः “हान चाउभिनिज्म” भनेर चिनिने मनोवृत्तिको कारण थियो, जसले हान चिनियाँ जातिको श्रेष्ठतामा विश्वासलाई जनाउँछ। यो पूर्वाग्रहले तनाव सिर्जना गरेको हुन सक्छ र तिब्बती सेनाको पूर्ण एकीकरणलाई रोकेको हुन सक्छ।
1980 को एक अवर्गीकृत CIA रिपोर्टले किन पिपुल्स लिबरेसन आर्मी (PLA) ले तिब्बतीहरूलाई पहिले भर्ती गरेन भनेर प्रकाश पार्छ। तिब्बती अनुसन्धानकर्ता टाशी चुटरले लेखेको “तिब्बतमा चिनियाँ व्यावसायिक सेनाको तैनातीसम्बन्धी गोप्य अध्ययन” शीर्षकको प्रतिवेदनले सन् १९८० अघि तिब्बती भर्तीहरू छनौट गर्ने मुख्य कारक सामाजिक वर्ग रहेको खुलासा गरेको छ। धनी परिवारका छोराहरू, पूर्व कुलीनहरू, किसानहरू। र चिनियाँ विरोधी विद्रोहमा संलग्न भएका आफन्तहरूलाई पूर्ण रूपमा बहिष्कृत गरियो। असहमति र राम्रो स्वास्थ्यको इतिहास नभएका गरिब परिवारका युवाहरू मात्र पीएलएमा सामेल हुन योग्य थिए।
देङ सियाओपिङको “खुल्ला ढोका नीति” ले चिनियाँ सेनामा तिब्बती भर्तीमा महत्वपूर्ण परिवर्तन ल्याएको छटरले बताए। पहिले, सामाजिक वर्गले कसलाई भर्ती गर्न सकिन्छ भनेर निर्धारण गर्यो। अब, सबैलाई समान रूपमा लिइयो। शिक्षा उच्च प्राथमिकता थियो, कम्तिमा एक प्राथमिक विद्यालय शिक्षा आवश्यक छ। थप रूपमा, तिब्बती भर्तीहरू र चिनियाँ प्रशिक्षकहरू बीच विगतमा समस्या उत्पन्न गर्ने भाषा अवरोध केही हदसम्म कम भयो।
चीनमा, सेनाले तिब्बती युवाहरूलाई जाडो महिनाहरूमा पीएलएमा भर्ती गर्छ जब खेतीपातीको काम सुस्त हुन्छ। सामेल हुन, भर्तीहरू 18 वा माथिको हुनुपर्छ, कम्तिमा 150 सेन्टिमिटर अग्लो, र कम्तिमा 42.5 केजी तौल हुनुपर्छ। उनीहरुको पूर्ण स्वास्थ्य परीक्षण पनि हुन्छ । परम्परागत रूपमा, भर्ती स्थानीय सैन्य कार्यालयहरूमा पुरानो सेवानिवृत्त अधिकारीहरूको नेतृत्वमा भयो। यी कार्यालयहरूले वर्षमा करिब २५० देखि ३०० जना मानिसलाई ड्राफ्ट गर्ने गर्दथे। यद्यपि, भर्खरै, भर्तीहरूको संख्या घट्दै गएको छ किनभने युवा तिब्बतीहरू पीएलएमा सामेल हुन कम चासो राख्छन् किनभने तिनीहरूको सेवा पछि कथित भविष्यका अवसरहरू छैनन्।
२०२१ मा, चीनको सेनाले नयाँ मिलिशिया इकाइहरू निर्माण गरिरहेको सुझाव दिने समाचारहरू देखा पर्यो। यी मिलिसियाहरूले तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रमा अवस्थित रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण चुम्बी उपत्यकामा युवा तिब्बती पुरुषहरूलाई भर्ती गरे। यो कदमलाई चीनले सेनामा तिब्बती भर्ती बढाउने प्रयासको एक हिस्साको रूपमा हेरिएको थियो, विशेष गरी वास्तविक नियन्त्रण रेखा (एलएसी) मा भारतसँग जारी सीमा तनावको समयमा। स्थितिसँग परिचित स्रोतहरूले, जो गुमनाम रहन चाहन्थे, गुप्तचरमा रिपोर्ट गरे कि कम्तिमा 100 तिब्बती युवाहरू प्रत्येकलाई भर्ती गरिएको थियो। एउटा ब्याचले जनमुक्ति सेना (पीएलए) सँग तालिम पूरा गरी यादोङ, चिमा, रिनचेङगाङ, पीबी थाङ र फरीलगायत चुम्बी उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा तैनाथ गरिएको थियो। स्रोतहरूले खुफिया रिपोर्टहरू र अवरोधित सञ्चारहरूलाई उद्धृत गर्दै थप भनेका छन् कि दोस्रो ब्याच फरीको पीएलए सुविधामा प्रशिक्षण लिइरहेको थियो। चाखलाग्दो कुरा के छ भने, ती मिलिशियाहरू कथित रूपमा त्यस समयमा वर्दी वा रैंक बिना सञ्चालन थिए।
रेडियो फ्री एशियाले अन्तर्वार्ता लिएका स्रोतहरूका अनुसार, त्यतिबेला तिब्बती स्कूलका बालबालिकाहरूले उनीहरूको गर्मीको विश्राममा अनिवार्य सैन्य प्रशिक्षणको सामना गर्नुपरेको थियो। चिनियाँ अधिकारीहरूको यो कदम तिब्बती संस्कृतिसँग बालबालिकाको सम्बन्धलाई कमजोर बनाउने प्रयास थियो। एकै समयमा, यसले चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको विचारधारालाई युवाहरूमा अझ गहिरो रूपमा स्थापित गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
यो विशेष भर्ती अभियानले ल्हासा क्षेत्रका प्रत्येक घरपरिवारलाई मिलिसिया इकाइहरूको कोटासहित लक्षित गरेको देखिन्छ। मिडिया रिपोर्टहरूले “स्नो वुल्फ” र “स्नो फक्स” जस्ता नामहरूका साथ नयाँ तिब्बती एकाइहरू उल्लेख गरेका छन् र ती मध्ये केही भर्तीहरू पहिले नै भारतको सिमानामा तैनाथ गरिएको छ। तालिममा तिब्बती भिक्षुहरूबाट आशीर्वाद समावेश छ, र चाखलाग्दो कुरा के छ भने, PLA मिश्रित तिब्बती र हान सम्पदाका युवाहरूमा ध्यान केन्द्रित गरिरहेको देखिन्छ।
चीन सरकारले तिब्बती बुद्ध धर्ममाथि आफ्नो पकड बलियो बनाएको छ । परम्परागत तिब्बती शिक्षाको केन्द्रबिन्दु रहेका गुम्बाहरूलाई अब यो पढाउन निषेध गरिएको छ। यो तिब्बतीहरूलाई आत्मसात गर्न सी जिनपिङको नेतृत्वमा रहेको चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको ठूलो योजनाको हिस्सा हो। तिनीहरूले धार्मिक अभ्यास र सांस्कृतिक अभिव्यक्तिलाई दबाएर तिब्बती संस्कृति र परम्पराहरू, तिनीहरूको अद्वितीय भाषा सहित, मेटाउने लक्ष्य राख्छन्। यो नयाँ होइन। युवा तिब्बतीहरूको लागि विवादास्पद सैन्य प्रशिक्षण कार्यक्रम अर्को उदाहरण हो। सानैदेखि बालबालिकालाई चिनियाँ भाषा, मूल्यमान्यता र राष्ट्रवाद सिकाएर, सीसीपीले आफ्नो राजनीतिक एजेन्डा पूरा गर्न तिब्बतको भविष्यलाई ढाल्ने आशा राखेको छ। अन्ततः, यी नीतिहरूले तिब्बती सांस्कृतिक पहिचानलाई कमजोर बनाउने र चिनियाँ शासनको प्रतिरोधलाई अझ कठिन बनाउने लक्ष्य राखेका छन्।
तिब्बतमाथि नियन्त्रण कडा पार्न र यस क्षेत्रको पीएलएको बुझाइमा सुधार गर्न यो कदम हो भनी मानिसहरू विश्वास गर्छन्। भर्ती गरिएका तिब्बतीहरूलाई प्रचार उद्देश्यका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ, तिब्बतको बारेमा चिनियाँ सरकारको कथालाई बढावा दिन र सीमा क्षेत्रमा काम गर्न। केही तिब्बतीहरू पहिले नै सेनामा सेवा गरिरहेका छन्, तर चिनियाँ सरकारबाट लामो अविश्वासका कारण उनीहरू उच्च पदमा पुग्न असम्भव छन्। आउँदो वर्षले तिब्बतीहरूलाई सेनामा सामेल हुन अझ बढी दबाब देख्न सक्छ, भारतसँगको भावी अन्तरक्रियाको सम्भावित परिणामहरू।
निष्कर्षमा, चीनले तिब्बती युवाहरूलाई अनिवार्य रूपमा भर्ती गर्दा तिब्बती संस्कृति र स्वायत्ततालाई नष्ट गर्दै सैन्य उद्देश्यका लागि उनीहरूलाई शोषण गर्दछ। यो जबरजस्ती उपाय, सांस्कृतिक दमन युक्ति र भेदभावपूर्ण अभ्यासहरूसँगै मानव अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घन हो। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चीनको दमनकारी कार्यको घोर निन्दा गर्नुपर्छ र तिब्बती पहिचान र स्वतन्त्रताको संरक्षणको वकालत गर्नुपर्छ। चीनको विनाशकारी एजेन्डाको प्रतिरोध गर्न र तिब्बती समुदायको अधिकारलाई कायम राख्न एकता र वकालत गर्ने प्रयासहरू महत्त्वपूर्ण छन्।
