चीन अहिले बाह्य दबाब र आन्तरिक कमजोरीबीच च्यापिएको अवस्थामा देखिन्छ। अस्थिर ऊर्जा आपूर्ति मार्ग, विवादित समुद्री क्षेत्र, बढ्दो कूटनीतिक आलोचना र व्यापारिक छानबिनका बीच बेइजिङले निर्माण गरेको नियन्त्रणको छवि बिस्तारै कमजोर हुँदै गएको छ। चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी (सीसीपी) ले कमजोर बन्दै गएका गठबन्धन, प्रसारसम्बन्धी आरोप र क्षेत्रीय प्रतिरोधको सामना गरिरहेको छ, जसले उसको अन्तर्राष्ट्रिय हैसियतमा चुनौती थपेको छ। सामान्य चालजस्तो देखिने गतिविधि वास्तवमा जोखिमपूर्ण सन्तुलनको प्रयास हो, जसले चीनको शक्ति प्रदर्शनको सीमालाई उजागर गर्न सक्छ।

सामाजिक सञ्जाल एक्समा भाइरल भएको र ग्रोकद्वारा प्रमाणित गरिएको भिडियोमा देखिएको ग्यास स्टेसनमा लाइन लागेका चिनियाँ चालकहरूको दृश्य केवल उपभोक्ता चिन्ताको झलक मात्र होइन, सीसीपीका कमजोरीको प्रतिबिम्ब पनि हो। यसले सन् १९७३ को अमेरिकी तेल संकटको सम्झना दिलाउँछ, तर आजको अवस्था अझ जटिल भू–राजनीतिक सन्दर्भमा भइरहेको छ, जसबाट चीन सजिलै बाहिर निस्कन सक्दैन।

ऊर्जा चिन्ता र इरानको चाल

आयातित तेलमा चीनको निर्भरता लामो समयदेखि उसको कमजोर पक्ष रहँदै आएको छ। यदि इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गर्ने धम्की कार्यान्वयन गर्‍यो भने चीनले ऊर्जा मूल्यमा ठूलो वृद्धि सहने वा तेहरानसँग सम्बन्ध अझ गहिरो बनाउने दुवै विकल्पबीच रोज्नुपर्नेछ। केही रिपोर्टअनुसार इरानी फौजले उक्त क्षेत्रमा बारुदी सुरुङ बिछ्याउन थालिसकेको हुन सक्छ भने अमेरिकी आक्रमणले स्थिति झन् अस्थिर बनाएको छ। यद्यपि, लाखौँ ब्यारेल इरानी तेल चीनतर्फ बगिरहेकै छ, जसले जोखिमपूर्ण आपूर्ति प्रणालीमा चीनको निर्भरता देखाउँछ।

इरानी तेल चीनका लागि केवल आर्थिक नभई रणनीतिक रूपमा पनि महत्वपूर्ण छ। यस वर्षको सुरुवातमा भेनेजुएलाबाट तेल आपूर्ति घटेपछि चीनले इरानलाई विकल्पको रूपमा हेरेको छ। तर यो विकल्प पनि जोखिमपूर्ण बन्दै गएको छ। यदि अमेरिकाले सैन्य दबाब बढायो भने चीनको ऊर्जा सन्तुलन एकाएक बिग्रिन सक्छ र उसको अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पर्न सक्छ।

दुई प्रयोजनका सामग्री र जोखिमपूर्ण साझेदारी

चिनियाँ कम्पनीहरूले इरानलाई ड्रोनका पार्टपुर्जा र क्षेप्यास्त्रसम्बन्धी सामग्री पठाएको रिपोर्टले स्थिति झन् जटिल बनाएको छ। हालै ग्वाङ्डोङबाट छुटेका दुई इरानी जहाजले ठोस रकेट इन्धनका कच्चा पदार्थ बोकेको आरोप छ। यदि यो पुष्टि भयो भने चीनले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध उल्लंघन गरेको ठहर हुनेछ र उसमाथि दोहोरो प्रयोजन (dual-use) प्रविधि फैलाएको आरोप बलियो हुनेछ।

यस्ता गतिविधि सीसीपीको व्यापक रणनीतिक सोचसँग जोडिएका छन्, जसमा औद्योगिक क्षमतालाई भू–राजनीतिक प्रभावका लागि प्रयोग गरिन्छ, चाहे त्यसले अन्तर्राष्ट्रिय आलोचना किन ननिम्त्याओस्। विडम्बना के भने, जिम्मेवार शक्ति भएको दाबी गर्ने चीनले ऊर्जा आपूर्ति निर्भर क्षेत्रमै अस्थिरता बढाउने काम गरिरहेको देखिन्छ।

सीमापार फैलिएको दमन र नस्लीय अभिव्यक्ति

सीसीपीको आन्तरिक दमनकारी नीति कहिलेकाहीँ विदेश नीतिमा पनि झल्किन्छ। हालै ग्लोबल टाइम्सले उइघुर मूलकी जापानी सांसद अर्फिया एरीलाई “विषाक्त” भन्दै आलोचना गर्‍यो, जसले टोकियोमा तीव्र प्रतिक्रिया निम्त्यायो। यस्तो भाषा सीसीपीको अल्पसंख्यकप्रति असहिष्णुताको उदाहरण हो।

यस घटनाले सीसीपीले आफ्नो नियन्त्रणको कथालाई जोगाउन विदेशमा पनि आलोचनात्मक आवाज दबाउने प्रयास गरिरहेको देखाउँछ। लोकतान्त्रिक संस्थामा उइघुर समुदायको प्रतिनिधित्व बढ्नु चीनका लागि चुनौती बनेको छ।

ताइवानको मौन प्रतिरोध

यसैबीच, ताइवानले आफ्नो रक्षा क्षमता सुदृढ बनाउँदै लगेको छ। हालै उसले आफ्नै निर्माणको ‘हाइकुन’ पनडुब्बीको पाँचौं परीक्षण सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ। यो केवल सैन्य उपलब्धि मात्र होइन, चीनको दबाबविरुद्धको प्रतीक पनि हो।

चीनको जनमुक्ति सेना (पीएए) ले ताइवानको वायु रक्षा क्षेत्रमा पुनः घुसपैठ सुरु गरेको छ। यस्तो गतिविधि ताइवानलाई थकित पार्ने रणनीति हो। तर अमेरिकाले ताइवान जलडमरूमध्यमा निगरानी उडान जारी राख्नुले वासिङ्टन अझै पनि यस क्षेत्रमा सक्रिय रहेको संकेत गर्छ।

व्यापारिक तनाव र रणनीतिक दबाब

ऊर्जा र सैन्य तनावबीच चीनले नयाँ व्यापारिक चुनौती पनि सामना गरिरहेको छ। अमेरिकी प्रशासनले चीनविरुद्ध अत्यधिक उत्पादन र सस्तो सामान डम्पिङ गरेको आरोपमा छानबिन सुरु गरेको छ। महिनाको अन्त्यमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको चीन भ्रमण तय भएकाले यो कदम वार्तामा दबाब सिर्जना गर्ने उद्देश्यले गरिएको देखिन्छ।चीनको उत्पादन केन्द्रित रणनीति, जुन कहिल्यै उसको शक्ति मानिन्थ्यो, अहिले कमजोरी बन्ने जोखिममा छ।

समग्र चित्र

यी सबै घटनाले चीनको अवस्था जटिल बनेको देखाउँछ।
– अस्थिर तेल आपूर्तिमा निर्भरता
– मध्यपूर्वमा अस्थिरता फैलाएको आरोप
– विदेशमा नस्लीय अभिव्यक्ति
– ताइवानको बढ्दो सैन्य आत्मविश्वास
– अमेरिकाको व्यापारिक दबाब

यीमध्ये कुनै एक चुनौती मात्र भए पनि ठूलो हुन्थ्यो, तर सबै एकैपटक आउँदा चीनको स्थायित्वमाथि प्रश्न उठेको छ। चिनियाँ सहरमा देखिएका ग्यास लाइनहरू केवल इन्धन अभावको संकेत होइनन्—यो CCP को स्थायित्वमाथिको डरको संकेत पनि हो। अन्ततः, प्रश्न अब चीनले कति शक्ति प्रदर्शन गर्न सक्छ भन्ने होइन, उसले त्यो शक्तिको परिणाम कत्तिको सहन सक्छ भन्ने बनेको छ।