बेइजिङस्थित ‘सेन्ट्रल इन्स्टिच्युट अफ सोसियलिज्म’ मा मे १० देखि १६ सम्म आयोजित इमाम र इस्लामिक शिक्षकहरूका लागि पछिल्लो प्रशिक्षण कार्यक्रमले चीनले इस्लाम धर्मलाई कुन दिशामा लैजान चाहन्छ भन्ने कुराको अर्को झलक दिएको छ। यस कार्यक्रमलाई इस्लामको ‘चिनीकरण’ (Sinicization) सम्बन्धी एक गोष्ठीका रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो, तर यसको पाठ्यक्रम लगभग पूर्ण रूपमा सी चिनफिङको राजनीतिक विचारमा केन्द्रित थियो। कुरानलाई केवल एक पृष्ठभूमिमा मात्र सीमित राखिएको थियो, जबकि वास्तविक ध्यान वैचारिक बफादारिता सुदृढ गर्नमा केन्द्रित थियो।

उद्घाटन भाषणहरूले नै कार्यक्रमको मार्गनिर्देशन तय गरेका थिए। सहभागीहरूलाई धर्मसम्बन्धी सी चिनफिङका दृष्टिकोणहरू अध्ययन गर्न, “नयाँ युगका लागि चिनियाँ विशेषतासहितको समाजवादबारे सी चिनफिङको विचार” लाई आत्मसात् गर्न र अधिकारीहरूले भन्ने गरेको राष्ट्र, जातियता, इतिहास, संस्कृति र धर्मको सही बुझाइ विकास गर्न भनिएको थियो। यो भाषाले हाल आधिकारिक रूपमा मान्यता प्राप्त सबै धर्महरूमा प्रयोग गरिने सूत्रलाई प्रतिध्वनित गरेको थियो: धार्मिक नेताहरूले विश्वासीहरूलाई राज्य, पार्टी र राष्ट्रिय पुनरुत्थानको भाष्यप्रति ऐक्यबद्ध हुन मार्गदर्शन गर्ने अपेक्षा गरिन्छ। यो प्रशिक्षण इस्लामिक धर्मशास्त्रको छलफल भन्दा पनि राजनीतिक प्रशिक्षणको अभ्यास जस्तो बढी थियो।

यो कार्यक्रम सात दिनसम्म चलेको थियो, जसमा सी चिनफिङको सांस्कृतिक विचार, धार्मिक सुशासनप्रति पार्टीको दृष्टिकोण र एकीकृत राष्ट्रिय पहिचानको निर्माणबारे व्याख्यानहरू समावेश थिए। चीनभरिबाट ४५ जना इमाम र इस्लामिक शिक्षकहरू यसमा सहभागी थिए। उनीहरूको काम पार्टीका प्राथमिकताहरूलाई सुदृढ गर्ने गरी इस्लामको पुनर्व्याख्या कसरी गर्ने भन्ने सिक्नु थियो। ‘कानुन अनुसारको शासन’ मा दिइएको जोड इस्लामिक न्यायशास्त्र (शरिया) सँग सम्बन्धित नभई सबै धार्मिक गतिविधिहरूलाई राज्यको निगरानीमा राख्ने नियामक ढाँचासँग सम्बन्धित थियो।

गोष्ठीका क्रममा सहभागीहरूले इस्लामको चिनीकरण, साझा राष्ट्रिय चेतनाको विकास र अधिकारीहरूले ‘द्वि-क्षमतायुक्त जनशक्ति’ (त्यस्ता धार्मिक व्यक्तित्वहरू जसले प्रवचन दिनुका साथै पार्टीको विचारधारा प्रचारकको रूपमा पनि काम गर्न सक्छन्) भनी सम्बोधन गर्ने व्यक्तिहरूको प्रशिक्षण जस्ता विषयमा विचार आदानप्रदान गरे।

एक सत्र इस्लामलाई कन्फ्युसियसवादसँग जोड्ने विषयमा केन्द्रित थियो, जुन चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी (CCP) भित्र बढ्दो रूपमा लोकप्रिय बन्दै गएको विषय हो। अधिकारीहरूले इस्लाम कन्फ्युसियसका नैतिक अवधारणाहरूसँग मेल खानुपर्छ भन्ने विचारलाई बढावा दिइरहेका छन्; यद्यपि यस किसिमको संश्लेषणको इस्लामिक परम्परामा कुनै ठोस आधार छैन र यहाँ ‘कन्फ्युसियसवाद’ लाई यसका आध्यात्मिक तत्वहरूलाई कम गरेर पुनर्व्याख्या गरिएको छ। यो प्रवृत्तिले सबै धर्महरूलाई राज्य-अनुमोदित सांस्कृतिक पहिचानको संवाहकका रूपमा रूपान्तरण गर्ने बृहत्तर महत्वाकांक्षालाई झल्काउँछ।

समापन समारोहमा पनि त्यही सन्देश दोहोर्‍याइयो: इस्लामिक धर्मगुरुहरूले चीनको आधुनिकीकरण र राष्ट्रिय एकताको परियोजनामा योगदान पुर्‍याउनुपर्छ। कार्यक्रमको हरेक पक्षमा पार्टीका शब्दावलीहरूको दबदबा थियो। यस प्रशिक्षणलाई एक देशभक्तिपूर्ण कर्तव्यको रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो र सहभागीहरूलाई उनीहरूको भूमिका विश्वासीहरूलाई राज्यप्रति वफादार रहन मार्गदर्शन गर्नु रहेको कुरा स्मरण गराइएको थियो।

यो पछिल्लो गोष्ठीले इस्लामको ‘चिनीकरण’ कसरी विकसित भएको छ भन्ने कुरालाई स्पष्ट पार्छ। अब यसको अर्थ सांस्कृतिक अनुकूलन वा चिनियाँ सभ्यतासँगको संवाद मात्र रहेन। यो एउटा यस्तो राजनीतिक कार्यक्रम बनेको छ जहाँ धार्मिक नेताहरूले पार्टीको सिद्धान्तलाई आत्मसात् गर्ने र त्यसलाई फैलाउने अपेक्षा गरिन्छ। प्रशिक्षणभरि सी चिनफिङको विचारलाई दिइएको प्रमुखताले यो प्रक्रिया कति अगाडि बढिसकेको छ भन्ने देखाउँछ। इस्लामलाई राजनीतिक दृष्टिकोणबाट पुनर्व्याख्या गरिँदैछ र अनुयायीहरूले पनि सोही बाटो पछ्याऊन् भन्ने सुनिश्चित गर्न धर्मगुरुहरूलाई तालिम दिइँदैछ।