ब्रिक्सको चेतावनी : नयाँ सुरक्षा चुनौतीहरू पुराना प्रतिरक्षाभन्दा तीव्र गतिमा बढ्दै
परम्परागत रूपमा राष्ट्रिय सुरक्षालाई सैन्य द्वन्द्व र सशस्त्र आक्रमणको दृष्टिकोणबाट परिभाषित गरिँदै आएको थियो। तर विश्वव्यापीकरण, डिजिटल कनेक्टिभिटी र तीव्र प्राविधिक परिवर्तनको युगमा देशहरूले अब जलवायु परिवर्तन, साइबर आक्रमण, महामारी, आतंकवाददेखि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को दुरुपयोगसम्मका धेरै फराकिलो गैरपरम्परागत सुरक्षा चुनौतीहरूको सामना गरिरहेका छन्।
परम्परागत सैन्य खतराभन्दा फरक, यी उदीयमान चुनौतीहरू प्रायः एकअर्कासँग जोडिएका, सीमापार फैलिने र नियन्त्रण गर्न कठिन हुन्छन्।
उदाहरणका लागि, साइबर अपराधले सीमापार सञ्चालन हुने आतंकवादी सञ्जाललाई आर्थिक सहयोग पुर्याउन सक्छ। यसले साइबर अपराधलाई केवल आपराधिक समस्या मात्र नभई राष्ट्रिय सुरक्षाको विषयसमेत बनाएको छ।
त्यस्तै, कुनै एक देशको कमजोर शासन व्यवस्था र आर्थिक अस्थिरताले सीमापार प्रभाव पार्न सक्छ, जसले आप्रवासन, सामाजिक असन्तोष र क्षेत्रीय अस्थिरतालाई बढावा दिन सक्छ।
यी बदलिँदा सुरक्षा चुनौतीहरूको आकार र जटिलतालाई हेर्दा विशेषगरी विकासशील देशहरूले यिनको सामना एक्लै गर्न कठिन छ। आतंकवाद, संक्रामक रोग, ऊर्जा असुरक्षा, साइबर अपराध र जलवायुजन्य विपत्तिजस्ता समस्याको समाधानका लागि बलियो क्षेत्रीय तथा बहुपक्षीय सहकार्यको आवश्यकता बढ्दै गएको छ।
यही आवश्यकतालाई ब्रिक्सका सुरक्षा मामिलासम्बन्धी उच्च प्रतिनिधिहरूको १६औँ बैठकले पनि जोड दिएको छ। बैठकमा भारत र दक्षिण अफ्रिकाले साझा चुनौतीको सामना गर्न सदस्य राष्ट्रहरूबीच थप गहिरो सहकार्यको आह्वान गरेका थिए।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभलले विश्व सुरक्षा वातावरण झन् अस्थिर बन्दै गएको चेतावनी दिए। उनले सैन्य द्वन्द्व, भूराजनीतिक अनिश्चितता, आर्थिक दबाब र तीव्र रूपमा विकास भइरहेका प्रविधिहरूले ब्रिक्स सदस्य राष्ट्रहरूको स्थायित्वमा चुनौती थपिरहेको बताए।
डोभलका अनुसार, विघटनकारी प्रविधि र साइबर आक्रमणले राष्ट्रिय सीमालाई पार गरिसकेका छन्, जसका कारण परम्परागत रक्षा र सुरक्षा उपायहरू क्रमशः अपर्याप्त बन्दै गएका छन्। “हामी अत्यन्त उथलपुथलपूर्ण समयमा भेटिरहेका छौँ,” उनले भने। उनले अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले बढ्दो जटिल चुनौतीहरूको प्रभावकारी समाधान गर्न संघर्ष गरिरहेको र बहुपक्षीय सहकार्यसमेत दबाबमा परेको बताए।
दक्षिण अफ्रिकाको राष्ट्रपतिको कार्यालयकी मन्त्री खुम्बुजो न्त्साभेनीले नयाँ सुरक्षा चुनौतीहरूको भार विश्वका सबैभन्दा कमजोर समुदायमाथि बढी पर्ने बताइन्। उनका अनुसार, जलवायु परिवर्तन, विश्वव्यापी महामारी र उदीयमान प्रविधिको दुरुपयोगबाट हुने अस्थिरताको सबैभन्दा ठूलो असर कमजोर जनसंख्यामाथि पर्छ।
उनले कोभिड–१९, मध्य अफ्रिकामा देखापर्ने इबोला प्रकोप र अन्य संक्रामक रोगहरूले स्वास्थ्य संकटले कसरी तीव्र रूपमा स्थायित्व कमजोर बनाउन सक्छ भन्ने देखाएको बताइन्। यस्ता संकटले दशकौँको विकासलाई उल्ट्याउन सक्छन् र अन्ततः राष्ट्रिय तथा विश्वव्यापी सुरक्षा चुनौतीमा परिणत हुन सक्छन्।
बैठकमा सहभागी प्रतिनिधिहरूले बढ्दो जटिल र सीमापार आतंकवाद तथा हिंसात्मक अतिवाद नियन्त्रण गर्न गुप्तचर सूचनाको आदानप्रदानलाई अझ बलियो बनाउनुपर्नेमा जोड दिए। उनीहरूले भूराजनीतिक अस्थिरता, सैन्य द्वन्द्व र अवरुद्ध विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलाबाट विकासशील अर्थतन्त्रमा परेको दबाब समाधान गर्न ब्रिक्सले सामूहिक पहललाई बलियो बनाउनुपर्ने बताए।
मध्यपूर्वको द्वन्द्वका कारण विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित भइरहेका बेला प्रतिनिधिहरूले महत्वपूर्ण पूर्वाधार, समुद्री सुरक्षा र प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा मार्गहरूको संरक्षणलाई रणनीतिक प्राथमिकता बनाउनुपर्ने बताए।
त्यस्तै, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रयोग गरी फैलाइने गलत सूचना अभियान (डिसइन्फर्मेसन) पनि नयाँ चुनौतीका रूपमा पहिचान गरिएको छ। प्रतिनिधिहरूका अनुसार, यस क्षेत्रमा ब्रिक्स राष्ट्रहरूबीचको सहकार्यले ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।
जलवायु परिवर्तनलाई पनि प्रमुख गैरपरम्परागत सुरक्षा चुनौतीका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। प्रतिनिधिहरूले बढ्दो खडेरी, बाढी र चरम मौसमी घटनाबाट उत्पन्न आर्थिक तथा मानवीय क्षति कम गर्न समन्वित कदम चाल्नुपर्ने बताए।
न्त्साभेनीले जलवायु परिवर्तनका कारण कृषि उत्पादनमा हुने क्षति, पूर्वाधार विनाश, समुदायको विस्थापन र मानवीय क्षतिले असमानता बढाउने तथा असुरक्षाको अवस्था सिर्जना गर्ने बताइन्। उनले भनिन्, “यस्तो अवस्थामा ब्रिक्सले जलवायु प्रतिरोधात्मक क्षमता विकास गर्न समन्वय गर्ने जिम्मेवारी लिनुपर्छ। जलवायु सुरक्षा प्रत्यक्ष रूपमा खाद्य सुरक्षा र विश्वव्यापी सुरक्षासँग जोडिएको छ।”
सुरक्षा अधिकारीहरूबीच ब्रिक्स यी उदीयमान चुनौतीहरूको समाधानका लागि विशेष भूमिका खेल्न सक्ने संस्थाका रूपमा रहेकोमा व्यापक सहमति देखिएको थियो। ठूला खाद्यान्न र ऊर्जा उत्पादक राष्ट्रहरू, उदीयमान ठूला बजारहरू तथा प्रविधि, विज्ञान र वातावरणीय क्षमतामा महत्वपूर्ण स्थान भएका देशहरूलाई समेटेको ब्रिक्ससँग विश्व स्थायित्वमा योगदान पुर्याउने स्रोत र प्रभाव रहेको उनीहरूले बताए।
प्रतिनिधिहरूले परम्परागत सुरक्षा खतरा र नयाँ चुनौतीहरू, जस्तै साइबर अपराध, महत्वपूर्ण पूर्वाधारलाई लक्षित गर्ने संगठित अपराध, सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलिने गलत सूचना र सीमापार आतंकवाद—सँगै अगाडि बढिरहेको सुरक्षा वातावरणमा ब्रिक्सले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्ने बताए।
बैठक आतंकवाद, साइबर खतरा र भूराजनीतिक अस्थिरताविरुद्ध सहकार्य अझ बलियो बनाउने साझा प्रतिबद्धतासहित सम्पन्न भयो। साथै, उदीयमान प्रविधिको प्रभावकारी शासन, अझ बलियो प्रतिरोधात्मक क्षमता र नजिकको सहकार्यका माध्यमबाट सुरक्षित, स्थिर र सहकार्यपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था निर्माण गर्न आह्वान गरिएको छ।
Facebook Comment