चीनको युनानमा शव जलाउने नीतिविरुद्ध गाउँलेको प्रतिरोध, अन्त्येष्टिमा हजारौँ भेला
चीनको युनान प्रान्तका ग्रामीण क्षेत्रमा शव जलाउने सरकारी नीतिविरुद्ध स्थानीय बासिन्दाको विरोध चर्किएको छ। अन्त्येष्टिका क्रममा रातभर कफिन बोकेर हिँड्ने, हजारौँ गाउँले शवयात्रामा सहभागी हुने र चिहानको सुरक्षाका लागि रातभर पहरा दिने घटनाले चीनमा लामो समयदेखि जारी शव जलाउने नीतिसम्बन्धी विवादलाई पुनः सतहमा ल्याएको छ।
पछिल्लो घटना युनानको झेनसियोङ काउन्टीमा भएको बताइएको छ। स्थानीय बासिन्दाका अनुसार त्यहाँका १४ वटा टाउनसिपमा अधिकारीहरूले शव जलाउनुपर्ने व्यवस्था कार्यान्वयन गरिरहेका छन्।
द इपोक टाइम्सले स्थानीय बासिन्दालाई उद्धृत गर्दै जनाएअनुसार सेप्टेम्बर १४ को राति दुई जना वृद्धको शवलाई समाधिस्थलसम्म पुर्याएर गाड्न हजारौँ मानिस भेला भएका थिए। त्यस क्रममा ठूलो संख्यामा प्रहरीसमेत परिचालन गरिएको बताइएको छ।
एक स्थानीय बासिन्दाले करिब २० हजार मानिस सहभागी भएको अनुमान गरेका छन्। यद्यपि यो संख्या स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको छैन। तर, ठूलो संख्यामा मानिसको सहभागिताले ग्रामीण चीनमा अन्त्येष्टिको परम्परा र सरकारी नीतिबीचको तनाव कति गहिरो छ भन्ने देखाउँछ।
कफिन बन्यो प्रतिरोधको प्रतीक
स्थानीय बासिन्दाका अनुसार १४ वटै टाउनसिपबाट मानिसहरू अन्त्येष्टि जुलुसमा सहभागी भएका थिए। सयौँ प्रहरी परिचालन भए पनि उनीहरूले कफिनलाई समाधिस्थलसम्म लैजान प्रत्यक्ष रूपमा रोक्न नदिएको स्थानीयको भनाइ छ।
चिहान खनेर शव गाडिएपछि पनि विवाद सकिएन। स्थानीय बासिन्दाहरूले अधिकारीहरूले पछि शव निकालेर जलाउन सक्ने आशंकामा रातभर चिहानको पहरा दिएको बताइएको छ।
द इपोक टाइम्सले झाङ थरकी एक महिलालाई उद्धृत गर्दै सयौँ गाउँले रातभर नसुती चिहानको सुरक्षा गरेको जनाएको छ।
तर, यी विवरणहरू स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएका छैनन्। त्यस्तै, प्रहरी परिचालनको वास्तविक संख्या वा अधिकारीहरूले शव निकालेर जलाउने तयारी गरेको भन्ने आरोपलाई पनि सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध आधिकारिक स्रोतले पुष्टि गरेको छैन।
यद्यपि, घटनामा देखिएको ठूलो जनसहभागिता अन्त्येष्टि व्यवस्थापनसम्बन्धी सामान्य प्रशासनिक विवादभन्दा ठूलो विषयतर्फ संकेत गर्छ। झेनसियोङमा शव गाड्ने परम्परा परिवार, पुर्खा र मृतकलाई माटोमै फर्काउने सांस्कृतिक मान्यतासँग जोडिएको छ।
त्यसैले सरकारी प्रशासनिक नीति स्थानीय समुदायका लागि व्यक्तिगत र सांस्कृतिक विषयसमेत बनेको देखिन्छ।
१६ वर्षीय किशोरको अन्त्येष्टिले बढाएको तनाव
सेप्टेम्बर १४ को घटनाभन्दा दुई दिनअघि १६ वर्षीय हे गुओछियाङको अन्त्येष्टिलाई लिएर पनि यस्तै तनाव भएको द इपोक टाइम्समा उद्धृत विवरणमा उल्लेख छ।
रक्त क्यान्सरको उपचार गराइरहेका उनको सेप्टेम्बर ६ मा मृत्यु भएको थियो। परिवारले सेप्टेम्बर १२ मा उनको शव गाड्ने तयारी गरेको थियो।
स्थानीय बासिन्दाका अनुसार अधिकारीहरूले अन्त्येष्टि रोक्दै शव जलाउने व्यवस्था गर्न सक्ने आशंका भएपछि आसपासका गाउँ तथा टाउनसिपबाट ठूलो संख्यामा मानिस जम्मा भएका थिए।
स्थानीय विवरणअनुसार भीडले कफिनलाई पहाडतर्फ लगेको थियो र किशोरको शव गाडिएको थियो। त्यसपछि गाउँलेहरूले चिहानको सुरक्षाका लागि पाल टाँगेर रातभर पहरा दिएको बताइएको छ।
अधिकारीहरूले शव निकाल्न खोजेको वा उक्त अन्त्येष्टिलाई शव जलाउने नीति कार्यान्वयनको परीक्षणका रूपमा प्रयोग गरिएको भन्ने दाबी भने स्थानीय बासिन्दाका आरोपमा आधारित छन् र स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएका छैनन्।
तर, घटनाले झेनसियोङमा शव गाड्ने परम्परा र सरकारी नीतिबीचको विवादलाई थप चर्काएको छ।
चीनमा शव जलाउने नीति दशकौँ पुरानो
यो विवाद चीनमा अन्त्येष्टिको परम्परा परिवर्तन गर्ने दशकौँ लामो सरकारी प्रयाससँग जोडिएको छ।
सन् १९९७ मा लागू भएको चीनको अन्त्येष्टि तथा दफन व्यवस्थापनसम्बन्धी नियमले निश्चित क्षेत्रमा शव जलाउने नीतिलाई प्रवर्द्धन गर्ने व्यवस्था गरेको थियो। तर, शव जलाउने सुविधा उपलब्ध नभएका क्षेत्रमा शव गाड्न सकिने व्यवस्था पनि त्यसमा थियो।
उक्त नीतिको उद्देश्य अन्त्येष्टिका लागि आवश्यक जमिनको संरक्षण तथा परम्परागत अन्त्येष्टि प्रणालीमा सुधार गर्नु रहेको थियो।
चीनले सन् २०२५ मा उक्त नियम संशोधन गरेको थियो। संशोधित व्यवस्था सन् २०२६ मार्च ३० देखि कार्यान्वयनमा आएको हो।
नयाँ व्यवस्थाले शव जलाउने क्षेत्र क्रमशः विस्तार गर्ने नीति कायम राखेको छ। साथै, तोकिएका क्षेत्रमा शव गाड्न सकिने व्यवस्था पनि स्वीकार गरेको छ। जमिनको बचत तथा वातावरणमैत्री अन्त्येष्टिलाई प्रोत्साहन गर्दै कानुनी रूपमा तोकिएका क्षेत्रबाहिर शव गाड्न वा चिहान निर्माण गर्न रोक लगाइएको छ।
झेनसियोङमा पछिल्लो विवाद यही संशोधित व्यवस्था लागू भएको केही महिनापछि देखिएको हो।
सरकारका लागि अन्त्येष्टि व्यवस्थापन जमिनको उपयोग, सार्वजनिक सेवा, वातावरणीय विषय र स्थानीय प्रशासनसँग जोडिएको नियमनको हिस्सा हो। तर, ग्रामीण परिवारका लागि यो मृत आफन्तको अन्तिम संस्कारसँग जोडिएको अत्यन्त व्यक्तिगत विषय हो।
पहाडी भूगोल र परम्पराले थप जटिल बनाएको कार्यान्वयन
झेनसियोङको भौगोलिक अवस्थाले पनि शव गाड्ने परम्परालाई निरन्तरता दिन भूमिका खेलेको बताइन्छ। पहाडी क्षेत्रमा रहेको उक्त काउन्टीमा परम्परागत रूपमा शव गाड्ने चलन बलियो रहेको छ।
स्थानीय बासिन्दाहरूले यातायातको कठिनाइ र शव जलाउने पूर्वाधारमा सीमित पहुँचका कारण पनि परम्परागत दफन प्रणाली कायम रहेको बताउँदै आएका छन्।
चीनको राष्ट्रिय नियमले समेत निश्चित क्षेत्रमा शव गाड्न सकिने व्यवस्था गरेको छ। संशोधित नियमअनुसार शव जलाउने क्षेत्र निर्धारण तथा विस्तार गर्दा प्रान्तीय सरकारले जनसंख्या, यातायात र जमिनको उपलब्धतालाई ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।
यसको अर्थ चीनको राष्ट्रिय नीति हरेक व्यक्तिको शव अनिवार्य रूपमा जलाउनुपर्ने भन्ने एकरूप व्यवस्था होइन। कुन क्षेत्रमा शव जलाउने र कुन क्षेत्रमा गाड्ने भन्ने कुरा तोकिएको क्षेत्र तथा स्थानीय कार्यान्वयनमा निर्भर हुन्छ।
झेनसियोङको वर्तमान विवाद भने स्थानीय अधिकारीहरूले शव जलाउने व्यवस्था विस्तार गर्दा लामो समयदेखि चलिआएको स्थानीय परम्परासँग बाझिने गरी कार्यान्वयन गरेको भन्ने स्थानीय बासिन्दाको आरोपमा केन्द्रित छ।
तर, काउन्टीमा हाल लागू गरिएको व्यवस्थाको वास्तविक दायरा र कानुनी आधारबारे सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध आधिकारिक दस्तावेजबाट स्वतन्त्र पुष्टि हुन सकेको छैन।
झेनसियोङमा यसअघि पनि भएको थियो विरोध
झेनसियोङमा शव जलाउने नीतिलाई लिएर यसअघि पनि विरोध भएको थियो।
सन् २०१३ जनवरीमा काउन्टीमा पहिरो जाँदा दर्जनौँ मानिसको मृत्यु भएपछि मृतकका आफन्तले शव परिवारको स्वीकृतिबिना जलाइएको भन्दै विरोध गरेका थिए।
त्यतिबेलाको रिपोर्टमा परिवारहरूले आफन्तको शवको अन्तिम संस्कार कसरी गर्ने भन्ने विषयमा आफूहरूको अधिकार हुनुपर्ने माग गरेको उल्लेख थियो।
एक दशकभन्दा बढी समयपछि त्यही मूल विवाद फेरि सतहमा आएको हो।
सन् २०२५ नोभेम्बरमा झेनसियोङमा एक मृतकको शव लैजाने प्रयासका क्रममा एक हजारभन्दा बढी गाउँले सरकारी कर्मचारीसँग आमनेसामने भएको भिडियो सार्वजनिक भएको थियो। द इपोक टाइम्सले उक्त भिडियो र स्थानीय विवरणलाई उद्धृत गरेको थियो।
यस्तै, ‘येस्टर्डे’ नामक विरोध अनुगमनसम्बन्धी माध्यमले छिङसान गाउँमा गाउँलेहरू भेला भएर परम्परागत रूपमा शव गाड्न रोक्ने प्रयासको विरोध गरेको विवरण प्रकाशित गरेको थियो।
भिडियो तथा प्रत्यक्षदर्शीका विवरणले विवाद भएको देखाए पनि त्यस क्रममा भएका व्यक्तिगत गतिविधि तथा शव निकालिएको भनिएका घटनाका सबै दाबी स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न कठिन छ।
तर, यस्ता घटना पटक–पटक दोहोरिनुले चीनको राष्ट्रिय अन्त्येष्टि नीति परिवर्तन हुँदै गए पनि ग्रामीण क्षेत्रमा यसले तनाव उत्पन्न गरिरहेकै देखाउँछ।
विवाद युनानबाट छिमेकी प्रान्तसम्म
यस्तै प्रकृतिको विवाद युनानको छिमेकी प्रान्त कुइझोउमा पनि देखिएको थियो।
सन् २०२५ नोभेम्बरमा कुइझोउको सिफेङ काउन्टीका बासिन्दाले स्थानीय शव जलाउने नीतिविरुद्ध विरोध गरेका थिए। सार्वजनिक भएका भिडियोमा गाउँलेहरू सरकारी अधिकारीसँग आमनेसामने भएको देखिएको थियो।
द गार्डियनका अनुसार उक्त विरोध स्थानीय प्रशासनले शव जलाउनुपर्ने व्यवस्था लागू गर्न जारी गरेको निर्देशनसँग सम्बन्धित थियो। उक्त क्षेत्रमा परम्परागत रूपमा शव गाड्ने चलन अझै महत्वपूर्ण रहेको बताइएको थियो।
त्यस अवधिमा कुइझोउका अन्य क्षेत्रमा पनि गाउँले र सरकारी अधिकारीबीच विवाद भएका भिडियो तथा रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका थिए। सामाजिक सञ्जालबाट सार्वजनिक भएका सामग्रीमा आधारित भएकाले घटनासम्बन्धी केही दाबी स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न कठिन छ।
यो भौगोलिक विस्तारलाई महत्वपूर्ण मानिएको छ। झेनसियोङ युनानको कुइझोउ सीमाक्षेत्रनजिकै पर्छ। युनान–कुइझोउ क्षेत्रमा रहेका अन्य काउन्टीमा पनि शव जलाउने नीतिलाई लिएर विवाद भएका छन्।
यसले विवाद एउटा अन्त्येष्टिमा मात्र सीमित नभई केही ग्रामीण क्षेत्रमा व्यापक असन्तुष्टिसँग जोडिएको संकेत गर्छ।
सामाजिक सञ्जालले थप्यो अर्को तनाव
झेनसियोङका पछिल्ला घटनाहरू सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गर्ने प्रयाससँगै अघि बढेका छन्।
द इपोक टाइम्सलाई उद्धृत गर्दै स्थानीय बासिन्दाले अन्त्येष्टि तथा विरोधका दृश्य प्रत्यक्ष प्रसारण गर्न खोज्ने केही व्यक्तिका सामाजिक सञ्जाल खाता बन्द गरिएको बताएका छन्। तर, यो दाबी पनि स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको छैन।
चीनमा स्थानीय विरोध तथा ग्रामीण क्षेत्रका घटनाका भिडियो सामाजिक सञ्जालमा फैलिनु पछिल्ला वर्षहरूमा महत्वपूर्ण पक्ष बनेको छ।
पहिले गाउँ वा स्थानीय समुदायमै सीमित हुने घटना अहिले सामाजिक सञ्जालमार्फत बाहिरी क्षेत्रका मानिससम्म छिट्टै पुग्न सक्छन्। यसले स्थानीय विवादलाई राष्ट्रिय वा अन्तर्राष्ट्रिय चासोको विषय बनाउने सम्भावना बढाएको छ।
अन्तिम बिदाइको निर्णय कसको?
झेनसियोङको विवाद अन्ततः प्रशासनिक विषयसँगै अत्यन्त व्यक्तिगत प्रश्नमा पुग्छ—मृत व्यक्तिको शवको अन्तिम संस्कार कसरी गर्ने भन्ने निर्णय कसले गर्ने?
चीनको संशोधित अन्त्येष्टि नियमले सार्वजनिक प्रशासन, वातावरणमैत्री अन्त्येष्टि, जमिन संरक्षण र व्यवस्थित अन्त्येष्टि सेवामा जोड दिएको छ।
साथै, तोकिएका क्षेत्रमा शव गाड्न सकिने व्यवस्था पनि कायम राखिएको छ र शव जलाउने क्षेत्र विस्तार गर्दा स्थानीय अवस्था विचार गर्न प्रान्तीय सरकारलाई भनिएको छ।
तर, ग्रामीण युनान र कुइझोउका केही समुदायमा शव गाड्ने परम्परा अझै परिवार, पुर्खा र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको छ।
अन्त्येष्टिमा ठूलो संख्यामा गाउँले सहभागी हुने र चिहानको सुरक्षाका लागि रातभर पहरा दिने घटनाले सरकारी नियमको कार्यान्वयन कसरी सामूहिक प्रतिरोधको विषय बन्न सक्छ भन्ने देखाएको छ।
झेनसियोङमा पछिल्ला घटनाका तस्वीर र भिडियोहरू चर्चामा आउनुको कारण पनि यही हो—त्यहाँ सामान्य ग्रामीण बासिन्दा कफिन र चिहान वरिपरि ठूलो संख्यामा भेला भएका देखिन्छन्।
यो विवाद केवल एउटा प्रशासनिक नियमको विषय होइन। यो परिवार, पुर्खा र मृतकलाई अन्तिम रूपमा कहाँ र कसरी राख्ने भन्ने गहिरो सांस्कृतिक तथा व्यक्तिगत प्रश्नसँग जोडिएको छ।
Facebook Comment