चिनियाँ सपनाको चमक हराउँदै, नागरिकको भविष्य अन्योलमा
दशकौँसम्म चीनले आफूलाई विश्वकै तीव्र गतिमा उदाउँदै गरेको आर्थिक चमत्कारका रूपमा प्रस्तुत गर्यो। गगनचुम्बी भवन, तीव्र गतिको रेल सञ्जाल, विशाल पूर्वाधार परियोजना र महत्त्वाकांक्षी विश्वव्यापी पहलहरूले चीन समृद्धिको बाटोमा आत्मविश्वासका साथ अघि बढिरहेको देश हो भन्ने छवि निर्माण गरे। तर, योजनाबद्ध रूपमा प्रस्तुत गरिएको यो चमकदार तस्बिरको पछाडि लाखौँ सर्वसाधारण चिनियाँ नागरिकले बिल्कुलै फरक वास्तविकता भोगिरहेका छन्। बेरोजगारी, घट्दो आम्दानी, बढ्दो जीवनयापन खर्च र दैनिक गुजारा चलाउनै कठिन हुने अवस्थाले उनीहरूको जीवन थप कष्टकर बन्दै गएको छ।
चीनका विभिन्न सहरमा अहिले यस्ता दृश्य सामान्य बन्दै गएका छन्, जसलाई केही वर्षअघिसम्म कल्पना गर्न पनि कठिन थियो। दैनिक ज्यालादारीमा काम गर्ने श्रमिकहरू बिहानैदेखि कामको खोजीमा भेला हुन्छन्। खाद्य सामग्री घरघरमा पुर्याउने डेलिभरी कामदारहरू भाडा र खानाको खर्च जुटाउनकै लागि दैनिक १२ देखि १४ घण्टासम्म काम गर्न बाध्य छन्। रोजगारी गुमाएका मध्यम उमेरका कामदारहरू कठोर श्रम बजारमा अल्झिएका छन्, जहाँ धेरै रोजगारदाताले ३५ वर्षभन्दा कम उमेरका उम्मेदवारलाई प्राथमिकता दिन्छन्। अनगिन्ती परिवारका लागि अब जीवनस्तर कसरी सुधार्ने भन्ने प्रश्नभन्दा पनि बिहान–बेलुकाको छाक कसरी टार्ने भन्ने चिन्ता ठूलो बनेको छ।
सरकारी तथ्यांकले भने अझै पनि आर्थिक स्थिरताको तस्बिर प्रस्तुत गरिरहेको छ। तर, सरकारकै तथ्यांकले समेत अर्थतन्त्रमा गम्भीर दबाब रहेको संकेत गर्छ। विद्यार्थीलाई गणनाबाट हटाएर १६ देखि २४ वर्ष उमेर समूहका युवाको बेरोजगारी दर सन् २०२६ को सेप्टेम्बरमा १८ प्रतिशत पुगेको थियो। यसले श्रम बजारमा प्रवेश गर्न खोजिरहेका युवा तथा विश्वविद्यालयका स्नातकहरूले सामना गरिरहेको रोजगारी संकटलाई उजागर गर्छ। प्रत्येक वर्ष एक करोड २० लाखभन्दा बढी विश्वविद्यालय स्नातक श्रम बजारमा प्रवेश गर्ने भएकाले रोजगारीका लागि प्रतिस्पर्धा झन् तीव्र बनेको छ।
यो संकट युवा पुस्तामा मात्रै सीमित छैन। चीनको घरजग्गा क्षेत्रको मन्दीले समग्र अर्थतन्त्रलाई निरन्तर प्रभावित गरिरहेको छ। कुनै समय चीनको आर्थिक गतिविधिको करिब एकचौथाइ हिस्सा ओगट्ने घरजग्गा क्षेत्र अहिले घट्दो बिक्री, कमजोर माग, अधुरा निर्माण परियोजना र लगानीमा आएको गिरावटको दबाबमा छ। रोयटर्सका सर्वेक्षणहरूले समेत घरजग्गा बजारमा संरचनागत समस्या र निरन्तर कमजोरी कायम रहेको देखाएका छन्।
विदेशी लगानीकर्ताको विश्वाससमेत कमजोर बनेको छ। आधिकारिक तथ्यांकअनुसार चीनमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी लगातार केही वर्षदेखि घटिरहेको छ। सन् २०२५ मा पनि लगानीमा थप गिरावट आएको थियो भने सन् २०२६ मा समेत यो दबाब कायम छ। बेइजिङले प्रविधिमा आत्मनिर्भरता र आन्तरिक उपभोगलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति अघि सारिरहँदा आर्थिक तथा भूराजनीतिक अनिश्चितताका कारण धेरै अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीले चीनमा आफ्नो लगानी र व्यावसायिक उपस्थिति पुनर्मूल्यांकन गर्न थालेका छन्।
यी बृहत् आर्थिक प्रवृत्तिको प्रत्यक्ष असर सर्वसाधारण चिनियाँ नागरिकको दैनिक जीवनमा परेको छ। रेस्टुरेन्ट सञ्चालकहरू ग्राहक आकर्षित गर्न संघर्ष गरिरहेका छन्। साना व्यवसायहरू धमाधम बन्द भइरहेका छन्। कारखानाहरूले उत्पादन घटाउँदा वा पूर्ण रूपमा बन्द गर्दा उत्पादन क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिकहरूले रोजगारी गुमाइरहेका छन्। कुनै समय चीनको औद्योगिक विकासको प्रमुख आधार बनेका ग्रामीण क्षेत्रबाट सहर पसेका आप्रवासी श्रमिकहरू अहिले सीमित रोजगारीका अवसर र कम पारिश्रमिकका लागि प्रतिस्पर्धा गर्न बाध्य छन्।
अहिलेको अवस्थाको सबैभन्दा चिन्ताजनक पक्ष सामाजिक सुरक्षा प्रणालीको पहुँचबाहिर पर्ने चिनियाँ नागरिकको संख्या बढ्दै जानु हो। बेइजिङले चरम गरिबी उन्मूलनमा सफलता हासिल गरेको पटकपटक घोषणा गरे पनि कमजोर आर्थिक अवस्था भएका धेरै समूह अझै असुरक्षामा बाँचिरहेका छन्। ग्रामीण क्षेत्रका वृद्धवृद्धाहरू न्यून पेन्सन र कहिलेकाहीँ गर्ने ज्यालादारी कामको भरमा जीवन गुजारिरहेका छन्। न्यून आय भएका परिवारले मासु र स्वास्थ्य उपचारजस्ता आधारभूत आवश्यकतामै खर्च कटौती गर्न थालेका छन्। धेरै परिवारका लागि अचानक आइपर्ने एउटा स्वास्थ्य समस्या नै आर्थिक संकट निम्त्याउन पर्याप्त हुन थालेको छ।
आलोचकहरूका अनुसार चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले यी समस्याको समाधान गर्नुभन्दा पनि तिनको वास्तविकता बाहिर आउन नदिने र जनधारणा व्यवस्थापन गर्ने कामलाई बढी प्राथमिकता दिइरहेको छ। नागरिकको आम्दानी बढाउने, सामाजिक सुरक्षा बलियो बनाउने र निजी क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्देश्यका साथ व्यापक सुधार गर्नुको सट्टा सरकारले आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य, औद्योगिक नीति र रणनीतिक भूराजनीतिक महत्त्वाकांक्षालाई प्राथमिकतामा राखेको उनीहरूको आरोप छ।
चीनको विदेशमुखी खर्च प्रतिबद्धतामा यो आलोचना सबैभन्दा स्पष्ट देखिन्छ। सन् २०२४ मा आयोजित चीन–अफ्रिका सहयोग मञ्चमा राष्ट्रपति सी चिनफिङले आगामी तीन वर्षभित्र अफ्रिकी देशहरूका लागि करिब तीन खर्ब ६० अर्ब युआन (५० अर्ब ७० करोड अमेरिकी डलर) बराबरको वित्तीय सहयोग, लगानी तथा सहायता उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए।
यस्तो खर्चले चीनको विश्वव्यापी प्रभाव विस्तार गर्ने, चिनियाँ कम्पनीका लागि नयाँ बजार सुनिश्चित गर्ने र कूटनीतिक सम्बन्ध बलियो बनाउने समर्थकहरूको तर्क छ। तर, आर्थिक वृद्धिदर सुस्ताइरहेको, उपभोक्ताको विश्वास कमजोर बन्दै गएको, युवा बेरोजगारी बढिरहेको र घरजग्गा क्षेत्र संकटमा परेको अवस्थामा आफ्नै देशका नागरिक आर्थिक कठिनाइसँग जुधिरहेका बेला सरकारले विदेशमा यति ठूलो रकम खर्च गर्नु कति उचित हो भन्ने प्रश्न आलोचकहरूले उठाइरहेका छन्।
यो विरोधाभास बेवास्ता गर्न सकिने खालको छैन। चीनले बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ, विदेशमा पूर्वाधार निर्माणका लागि लगानी र रणनीतिक साझेदारीमार्फत आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थिति विस्तार गरिरहेको छ। तर, त्यही समयमा लाखौँ चिनियाँ श्रमिक आफ्नो रोजगारीको सुरक्षा, आवासको खर्च, स्वास्थ्य उपचारको पहुँच र भविष्यको अनिश्चितताले चिन्तित छन्।
यही बढ्दो दूरी नै चीनको अहिलेको मुख्य चुनौती बनेको छ। आर्थिक वृद्धि मात्रै अब पर्याप्त छैन। चिनियाँ नागरिकलाई आफ्नो दैनिक जीवनमा प्रत्यक्ष सुधार ल्याउने नीतिको आवश्यकता छ। त्यसका लागि बलियो सामाजिक सुरक्षा प्रणाली, सहज स्वास्थ्य उपचार, सुरक्षित पेन्सन व्यवस्था, श्रम बजारमा सुधार, साना व्यवसायलाई सहयोग र दिगो रोजगारी सिर्जना अपरिहार्य देखिन्छ।
इतिहासले देखाएको छ, कुनै पनि राष्ट्रको वास्तविक शक्ति उसका गगनचुम्बी भवन वा विशाल अन्तर्राष्ट्रिय परियोजनामा मात्र निर्भर हुँदैन। त्यसको आधार नागरिकको जीवनस्तर र उनीहरूको समृद्धि हो। कुनै सरकारले विदेशमा अर्बौँ डलरको लगानी र महत्त्वाकांक्षी कूटनीतिक गतिविधिमार्फत विश्वलाई प्रभावित पार्न सक्ला। तर, सरकारप्रतिको नागरिकको विश्वास र वैधता अन्ततः सामान्य परिवारले सम्मानपूर्वक, आशा र आर्थिक सुरक्षासहित जीवन बिताउन पाउँछन् कि पाउँदैनन् भन्ने कुराले निर्धारण गर्छ।
चीनका नेताहरूसँग यी चुनौती समाधान गर्न आवश्यक स्रोतसाधन र नीतिगत औजार अझै छन्। प्रश्न यति मात्रै हो– अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव विस्तार गर्न देखाएको दृढता आफ्नै देशका नागरिकको आर्थिक कठिनाइ सम्बोधन गर्न पनि देखाउन उनीहरू तयार छन् कि छैनन्?
त्यसो हुन नसकेसम्म समृद्ध महाशक्तिको रूपमा प्रस्तुत चीनको छवि र त्यहाँका सर्वसाधारण नागरिकले भोगिरहेको वास्तविकताबीचको खाडल अझ फराकिलो हुँदै जानेछ। रोजगारीको खोजीमा भौँतारिरहेका, आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न संघर्ष गरिरहेका र भोलिको छाक कसरी टार्ने भन्ने चिन्तामा रहेका लाखौँ श्रमिकका लागि कथित ‘चिनियाँ सपना’ अझै पनि पहुँचभन्दा टाढाको विषय बनिरहनेछ।
Facebook Comment